Otwórz menu główne

Województwo warmińsko-mazurskie

województwo w Polsce

Województwo warmińsko-mazurskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Siedzibą wojewody i władz samorządu województwa jest Olsztyn. Obejmuje obszar 24 173,47 km² i liczy 1,43 mln mieszkańców (30 czerwca 2017)[1].

województwo warmińsko-mazurskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa warmińsko-mazurskiego Flaga województwa warmińsko-mazurskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-WN
TERYT 28
Siedziba wojewody i sejmiku Olsztyn
Wojewoda Artur Chojecki
Marszałek Gustaw Marek Brzezin
Powierzchnia 24 173,17 km²
Populacja (30 czerwca 2017)
• liczba ludności

1 434 783[1]
• gęstość 59 os./km²
Urbanizacja 59,33
Tablice rejestracyjne N
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
al. Marszałka J. Piłsudskiego 7/9
10-575 Olsztyn
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Emilii Plater 1
10-562 Olsztyn
Podział administracyjny
Plan województwa warmińsko-mazurskiego
Liczba miast na prawach powiatu 2
Liczba powiatów 19
Liczba gmin miejskich 16
Liczba gmin miejsko-wiejskich 34
Liczba gmin wiejskich 66
Położenie na mapie Polski
Warmian-Masurian in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Spis treści

HistoriaEdytuj

 
Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa warmińsko-mazurskiego

Województwo warmińsko-mazurskie powstało w 1999 r. w wyniku reformy podziału administracyjnego kraju i objęło tereny dawnego województwa: olsztyńskiego, większe części województw elbląskiego i suwalskiego oraz fragmenty toruńskiego, ciechanowskiego i ostrołęckiego.

GeografiaEdytuj

 
Mapa fizyczna

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 24 173,47 km², co stanowi 7,7% powierzchni Polski[2]. Jest czwarte pod względem powierzchni spośród województw.

Położenie administracyjneEdytuj

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[3]:

oraz z województwami:

Natomiast o północnego zachodu styka się z Zalewem Wiślanym. Województwo graniczy w jednym punkcie z Litwą jest to trójstyk Polski, Rosji i Litwy, a jednocześnie czwórstyk granic województwa warmińsko-mazurskiego i podlaskiego z Rosją i Litwą.

Położenie historyczneEdytuj

Województwo obejmuje należącą do Polski południową część krainy historycznej Prusy, więc wchodzące w jej skład krainy: Warmia, Mazury, Prusy Górne, ziemia lubawska, Prusy Dolne (południowe części Natangii i Barcji), części Powiśla i Żuław Wiślanych.

Południowa i wschodnia granica województwa warmińsko-mazurskiego pokrywa się, w niemal większości miejsc, z dawnymi granicami Prus, a zatem Prus Książęcych i Prus Wschodnich.

TopografiaEdytuj

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 146 km, to jest 1°18′44″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 240 km, co w mierze kątowej daje 3°39′28″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny. Najwyższym punktem jest wierzchołek Dylewskiej Góry – 312 m n.p.m. Najniższym punktem jest depresja w Raczkach Elbląskich – 1,8 m p.p.m.

Stosunki wodneEdytuj

Znaczna część województwa znajduje się na Pojezierzu Mazurskim. W jego skład wchodzą pojezierza: Olsztyńskie, Mrągowskie, Ełckie, Kraina Wielkich Jezior Mazurskich i Równina Mazurska. Województwo warmińsko-mazurskie nazywane jest „Krainą Tysiąca Jezior”. W rzeczywistości znajduje się w nim ponad 3000 jezior, w tym 2000 o powierzchni przekraczającej 1 ha. Największe z nich to: Śniardwy (109,7 km²) i Mamry (102,3 km²). Najdłuższe jezioro to Jeziorak (27 km długości, 32 km²) na Pojezierzu Iławskim. Najgłębsze jeziora to Wuksniki (67–68 m), Babięty Wielkie (65 m) i Piłakno (57 m). Większość zbiorników wodnych w regionie połączona jest systemem kanałów zbudowanych głównie w XIX w. Przykład stanowi Kanał Elbląski łączący jezioro Druzno z jeziorem Szeląg. Jego długość wynosi 83,3 km. Województwo leży w dorzeczu Wisły i rzek pobrzeża Bałtyku. Główne rzeki to Pasłęka, Łyna i Drwęca. Województwo leży nad Zalewem Wiślanym (na północnym zachodzie).

LasyEdytuj

Według danych z 31 grudnia 2012 w woj. warmińsko-mazurskim lasy obejmowały powierzchnię 745,9 tys. ha, co stanowiło 30,9% jego powierzchni[4]. Największym kompleksem leśnym jest Puszcza Piska zajmująca prawie 1000 km². Inne duże zespoły leśne to: Puszcza Borecka, Puszcza Nidzicka i część Rominckiej oraz lasy: Łańskie i Taborskie. Dominuje drzewostan iglasty, przeważnie sosna.

Podział administracyjnyEdytuj

Województwa warmińsko-mazurskie podzielone jest na 19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu (Elbląg i Olsztyn). W skład powiatów wchodzi 116 gmin: 16 miejskich, 34 miejsko-wiejskie i 66 wiejskich.

Nazewnictwo miejscowości i regionówEdytuj

W latach 1945–1950 Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych ponownie nazwała niektóre miejscowości i obiekty fizjograficzne (rzeki, jeziora) na terenie przyznanej Polsce południowej części byłych Prus Wschodnich. Istniejące wcześniej w polskim piśmiennictwie lub lokalnej mowie nazwy przemianowano na nowe, wcześniej nieistniejące, związane m.in. z zasłużonymi dla regionu postaciami[5][6]:

Potocznie (lecz niewłaściwie ze względów etnograficznych, kulturowych, historycznych i geograficznych) wyróżnia się „Mazury właściwe” i „Mazury Zachodnie” (właściwa nazwa: Prusy Górne; czasami stosowana jest nazwa niemiecka: Oberland), które rozdziela Warmia. „Mazury właściwe” (dawna Galindia i Ziemia Sasinów) utożsamiane są z Krainą Wielkich Jezior Mazurskich, a „Mazury Zachodnie” (Prusy Górne) z Pojezierzem Iławskim[7]. Jest to jednak podział błędny, gdyż Mazury obejmują teren, który przed 1945 rokiem zamieszkiwała ludność polska wyznania ewangelickiego. Do Mazur zaliczamy więc: Giżycko, Mrągowo, Olecko, Ełk, Pisz, Ryn, Szczytno, Białą Piską, Ruciane, Nidzica, Mikołajki, Wielbark, Działdowo, Pasym, Morąg, Orzysz i Olsztynek. Do Mazur nie zalicza się: Iławy, Susza, Pasłęka, Bartoszyc oraz Górowa Iławeckiego (część Natangii), a sporna pozostaje przynależność Ostródy, Kętrzyna (Barcja), Węgorzewa i Gołdapi (część Litwy Mniejszej) [potrzebny przypis].

DemografiaEdytuj

Dane z 30 czerwca 2017 r.[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 1 434 783 100 732 489 51 702 294 49
powierzchnia 24 173,17 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
60 30 29

Według danych z 30 czerwca 2017 r. województwo miało 1 434 783 mieszkańców, co stanowiło 3,76% ludności Polski[1]. Średnia gęstość zaludnienia jest jedną z najniższych w kraju i wynosi 60 osób na km² (śr. gęstość zaludnienia w Polsce – 123 os./km²), a na obszarach wiejskich wynosi około 25 osób na km².

Województwo jest jednym z bardziej zróżnicowanych etnicznie regionem współczesnej Polski. Wśród mniejszości narodowych i etnicznych wyróżnić można: Ukraińców (11 881 osób, według spisu z 2002 r.), Niemców (4 311 osób, według spisu z 2002 r.), Mazurów (ok. 15 000), Warmiaków (ok. 4 000), Białorusinów (5 000 – 3 000), Romów (1 000), Litwinów (300 – 400), Tatarów, Rosjan i in.[potrzebny przypis]

  • Piramida wieku mieszkańców woj. warmińsko-mazurskiego w 2014 roku[1].

MiastaEdytuj

Największymi miastami województwa są Olsztyn, Elbląg i Ełk. Olsztyn jest głównym ośrodkiem przemysłu spożywczego, oponiarskiego i drzewnego oraz turystyki. Podkreślone zostały siedziby powiatów a wytłuszczone miasta na prawach powiatu. Liczba ludności według danych z dnia 30 grudnia 2017[1]. Wszystkie miasta województwa przynależą do krainy historycznej Prusy, lecz w ich obrębie wyodrębnia się kilka mniejszych krain. Przy niektórych miastach podano więcej niż jedną taką krainę historyczną, gdyż w niektórych przypadkach nie ma ściśle określonych granic lub (ze względu na rozbieżne kryteria) różne krainy obejmują te same tereny.

Lp. Miasto Ludność Powierzchnia
(km²)
Kraina historyczna
1.   Olsztyn 172.970 87,89 Warmia
2.   Elbląg 121.046 80,00 Pogezania/Powiśle
3.   Ełk 61.237 21,07 Mazury
4.   Ostróda 33.216 14,15 Mazury/Prusy Górne
5.   Iława 33.128 21,88 Powiśle/Prusy Górne
6.   Giżycko 29.572 13,80 Mazury
7.   Kętrzyn 27.453 10,34 Mazury/Barcja
8.   Bartoszyce 23.932 11,00 Barcja
9.   Szczytno 23.698 10,26 Mazury
10.   Mrągowo 21.914 14,80 Mazury
11.   Działdowo 21.358 13,35 Mazury
12.   Pisz 19.437 10,04 Mazury
13.   Braniewo 17.091 12,36 Warmia
14.   Olecko 16.489 11,42 Mazury
15.   Lidzbark Warmiński 16.003 14,34 Warmia
16.   Morąg 14.009 10,70 Prusy Górne/Powiśle
17.   Nidzica 14.003 6,86 Mazury
18.   Gołdap 13.752 17,20 Mazury/Mała Litwa
19.   Pasłęk 12.278 11,39 Prusy Górne/Powiśle
20.   Węgorzewo 11.473 10,87 Mazury
21.   Nowe Miasto Lubawskie 11.070 11,61 Ziemia chełmińska/ziemia lubawska
22.   Biskupiec 10.567 4,86 Warmia
23.   Dobre Miasto 10.397 5,00 Warmia
24.   Lubawa 10.270 16,84 Ziemia lubawska
25.   Orneta 8.897 9,63 Warmia
26.   Lidzbark 7.960 5,70 Ziemia lubawska
27.   Olsztynek 7.653 7,69 Mazury
28.   Barczewo 7.397 4,58 Warmia
29.   Orzysz 5.666 8,16 Mazury
30.   Susz 5.587 6,67 Pomezania/Powiśle
31.   Reszel 4.620 3,81 Warmia
32.   Ruciane-Nida 4.582 17,07 Mazury
33.   Korsze 4.343 4,03 Prusy Dolne/Barcja/Mazury
34.   Górowo Iławeckie 4.044 3,32 Prusy Dolne/Natangia
35.   Biała Piska 4.043 3,24 Mazury
36.   Mikołajki 3.849 8,85 Mazury
37.   Jeziorany 3.257 3,41 Warmia
38.   Wielbark 2.911 1,84 Mazury
39.   Ryn 2.879 4,09 Mazury
40.   Pieniężno 2.837 3,83 Warmia
41.   Tolkmicko 2.700 2,28 Powiśle/Pogezania
42.   Miłakowo 2.590 8,68 Powiśle/Prusy Górne
43.   Pasym 2.548 15,18 Mazury
44.   Miłomłyn 2.463 12,40 Powiśle/Prusy Górne
45.   Bisztynek 2.401 2,16 Warmia
46.   Frombork 2.385 7,59 Warmia
47.   Zalewo 2.166 8,22 Powiśle/Prusy Górne
48.   Kisielice 2.130 3,37 Powiśle/Pomezania
49.   Sępopol 1.989 4,63 Prusy Dolne/Barcja
50.   Młynary 1.796 2,76 Powiśle/Prusy Górne

ReligiaEdytuj

Administracja i politykaEdytuj

Samorząd wojewódzkiEdytuj

Organem stanowiącym i kontrolnym jest Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Olsztyn.

Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego tworzą następujące osoby: Gustaw Marek Brzezin (marszałek), Miron Sycz (wicemarszałek), Marcin Kuchciński (wicemarszałek), Sylwia Jaskulska oraz Jolanta Piotrowska.

Marszałkowie województwa warmińsko-mazurskiego
Lp. Imię nazwisko Okres urzędowania
1 Jerzy Szmit 1999
2 Andrzej Ryński od 1999 do 2006
3 Jacek Protas od 2006 do 2014
4 Gustaw Marek Brzezin od grudnia 2014 (pełni urząd)

Administracja rządowaEdytuj

 
Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Warmińsko-Mazurski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Olsztyn[8] przy alei Marszałka J. Piłsudskiego 7/9, gdzie znajduje się Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie. W ramach urzędu działają także 2 delegatury: w Elblągu i Ełku[9]. Obecnie wojewodą jest Artur Chojecki, a wicewojewodą Sławomir Sadowski.

Wojewodowie Warmińsko-Mazurscy
Lp. Imię nazwisko Okres urzędowania
1 Zbigniew Babalski od 1999 do 2001
2 Stanisław Lech Szatkowski od 2001 do 2005
3 Adam Supeł od 17 stycznia 2005 do 17 stycznia 2007
Anna Szyszka (p.o.) od 18 stycznia do 1 kwietnia 2007
4 Anna Szyszka od 2 kwietnia do 29 listopada 2007
5 Marian Podziewski od 29 listopada 2007 do 8 grudnia 2015
6 Artur Chojecki od 8 grudnia 2015

Ochrona przyrodyEdytuj

Łącznie obszary chronione zajmują obszar 1126155,3 ha co stanowi 46,6% województwa[10].

W regionie znajduje się 8 parków krajobrazowych[11]:

Park Krajobrazowy Rok powstania Powierzchnia
na terenie województwa
Brodnicki Park Krajobrazowy (częściowo) 1985 4 336 ha
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy (częściowo) 1990 8 588 ha
Mazurski Park Krajobrazowy 1977 53 655 ha
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego (częściowo) 1993 22 405 ha
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej 1998 14 620 ha
Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich 1994 7 151 ha
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej 1985 13 732 ha
Welski Park Krajobrazowy 1995 20 444 ha

Według stanu na 2012 r. w województwie było 110 rezerwatów przyrody[12].

W granicach województwa wyznaczonych jest 71 obszarów chronionego krajobrazu, gdzie ochroną objęto 956 286 ha[13].

W 2010 r. na obszarze województwa znajdowało się 2576 pomników przyrody. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowiły pojedyncze drzewa (2155), grupy drzew (210), głazy narzutowe (108), aleje przydrożne (66) i 37 innych obiektów[14].

W 2010 r. na obszarze województwa wyznaczono 14[a] obszarów specjalnej ochrony ptaków oraz 41[b] obszary mające znaczenie dla Wspólnoty. Większość obszarów Natura 2000 znajduje się na terenach już chronionych jako parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu.

W 2010 r. na terenie regionu znajdowało się 297 użytków ekologicznych, zajmujących powierzchnię 4855 ha, 18 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych o powierzchni 21388 ha oraz jedno stanowisko dokumentacyjne Losy chroniące wyrobisko kredy jeziornej o pow. 2 ha[14].

Główne obszary leśne w województwie:

KulturaEdytuj

Nauka i oświataEdytuj

Uczelnie publiczneEdytuj

Uczelnie niepubliczneEdytuj

Seminaria duchowneEdytuj

Placówki naukoweEdytuj

Instytuty naukowe:

Stacje badawcze:

Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

W województwie warmińsko-mazurskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Olsztynie i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[16].

GospodarkaEdytuj

 
Fabryka opon Michelin w Olsztynie

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. warmińsko-mazurskiego wynosił 43,7 mld zł, co stanowiło 2,7% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało warmińsko-mazurskie na 13. miejscu względem innych województw[17].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. warmińsko-mazurskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3052,28 zł, co lokowało je na ostatnim miejscu względem wszystkich województw[18].

W końcu marca 2012 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 114,5 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 21,1% do aktywnych zawodowo[19].

Według danych z 2011 r. 11,2% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. warmińsko-mazurskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[20].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. warmińsko-mazurskim wynosiła 22,2 mld zł, co stanowiło 2,3% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w warmińsko-mazurskim wynosiła 4,5 mld zł, co stanowiło 2,8% tej sprzedaży Polski[21].

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

Drogi międzynarodoweEdytuj

Drogi ekspresoweEdytuj

Planowane drogi ekspresowe
w województwie warmińsko-mazurskim

Drogi krajoweEdytuj

Drogi wojewódzkieEdytuj

Łączna długość dróg wojewódzkich w województwie warmińsko-mazurskim wynosi 1870,250 km.[potrzebny przypis]

Drogowe przejścia graniczneEdytuj

Transport kolejowyEdytuj

Tabor kolejowyEdytuj

Województwo warmińsko-mazurskie jest właścicielem 14 pojazdów zakupionych przez Urząd Marszałkowski.

Seria Typ Numery Liczba Producent Źródło
EN57ALc 5B/6B 1785 1 Pafawag[c] [22]
EN62 Elf 21WE 001 1 Pesa [23]
EN98 Impuls 37WE 003 1 Newag [23]
SA106 214M 003, 007 ÷ 009, 015 5 Pesa [23]
SA133 218Mc 013 ÷ 018 6 Pesa [23]

Kolejowe przejścia graniczneEdytuj

Transport wodnyEdytuj

 
Statki w porcie morskim na rzece Elbląg

Na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego znajdują się 4 porty morskie: port Elbląg, port Frombork, port Nowa Pasłęka, port Tolkmicko oraz 1 przystań morska w Suchaczu.

W województwie utworzono 2 morskie przejścia graniczne: Elbląg i Frombork.

Transport lotniczyEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Obiekt wykazano w województwie mazowieckim.
  2. Obiekty wykazano w województwach kujawsko-pomorskim i podlaskim.
  3. Modernizacja w ZNTK Mińsk Mazowiecki.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Dane GUS z 30 czerwca 2017
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  3. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  4. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. , s. 78, 2013. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych. ISSN 1641-3229. 
  5. Miasta.
  6. Lista miejscowości – Polska.
  7. MIASTA.
  8. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  9. (§ 3. Statut WMUW w Olsztynie) Załącznik do Zarządzenia Nr 111 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 25 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. Nr 83, poz. 1396).
  10. GUS Ochrona Środowiska 2011, kierujący zespołem Dariusz Bochenek, Warszawa s. 281, ISSN 0867-3217. [dostęp 2012-07-09].
  11. RDOŚ Olsztyn, wykaz parków krajobrazowych. [dostęp 2012-07-09].
  12. RDOŚ Olsztyn wykaz rezerwatów przyrody. [dostęp 2012-07-09].
  13. RDOŚ Olsztyn rejestr obszarów chronionego krajobrazu, stan na maj 2012. [dostęp 2012-07-09].
  14. a b GUS Ochrona Środowiska 2011, kierujący zespołem Dariusz Bochenek, Warszawa s. 309, ISSN 0867-3217. [dostęp 2012-07-09].
  15. Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Ełckiej.
  16. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  17. Rocznik Statystyczny Województw 2014. , s. 625, 2015-01-12. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  18. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
  19. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  20. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  21. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 58–59, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  22. Najdroższy EN57 w historii już u właściciela. 2018-10-18.
  23. a b c d D. Kalinowski. Impuls dla Warmińsko-Mazurskiego. „Świat Kolei”. 4/2015, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 

Linki zewnętrzneEdytuj