Otwórz menu główne
Procentowy udział ludności ukraińskiej według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002
Ludność Rzeczypospolitej z językiem ojczystym ukraińskim i ruskim, według spisu powszechnego 1931 roku

Ukraińcy – jedna z dziewięciu ustawowo uznanych mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej Polskiej[1], żyjąca w diasporze na obszarze całego kraju, z większą koncentracją na Mazurach, Warmii, Pomorzu Zachodnim, Pomorzu Gdańskim oraz w południowo-wschodniej części województwa podkarpackiego i podlaskiego.

Spis treści

LiczebnośćEdytuj

Według narodowego spisu powszechnego 2011 narodowość ukraińską zadeklarowało 51 001 osób, z czego 27 630 jako jedyną[2]. Z tej grupy właściwa mniejszość ukraińska w Polsce (osoby posiadające polskie obywatelstwo) obejmuje 38 795 osób[3]. Podczas narodowego spisu powszechnego ludności w 2002 narodowość ukraińską zadeklarowało 27 172 obywateli RP, w tym w poszczególnych województwach:

Ukraińcy są w większości wiernymi dwóch Kościołów: Kościoła Greckokatolickiego w Polsce i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W Polsce działa również 8 zborów i 32 grupy języka ukraińskiego Świadków Jehowy[4].

KulturaEdytuj

OrganizacjeEdytuj

Do stowarzyszeń mniejszości ukraińskiej w Polsce należą[5]:

  • Stowarzyszenie Ukraińców Więźniów Politycznych i Represjonowanych w Polsce
  • Stowarzyszenie „Ukraiński Dom Narodowy”
  • Towarzystwo Ukraińców Podkarpacia w Zapałowie
  • Towarzystwo Ukraińskie
  • Ukraińska Organizacja Skautowa „Płast”[a]
  • Ukraińskie Towarzystwo Historyczne w Polsce
  • Ukraińskie Towarzystwo Lekarskie
  • Ukraińskie Towarzystwo Nauczycielskie w Polsce
  • Związek Ukrainek[a]
  • Związek Ukraińców Podlasia
  • Związek Ukraińców w Polsce
  • Związek Ukraińskiej Młodzieży Niezależnej

PrasaEdytuj

Do najważniejszych tytułów prasowych zaliczają się:

Radia nadające audycje po ukraińskuEdytuj

TelewizjaEdytuj

Imprezy kulturalneEdytuj

  • „Festiwal Kultury Ukraińskiej” w Sopocie
  • „Młodzieżowy Jarmark” w Gdańsku
  • Festiwal Kultury Ukraińskiej UKRAINA VIVA we Wrocławiu
  • "Święto Kultury Nad Osławą" Mokre
  • „Na Iwana, na Kupała” w Dubiczach Cerkiewnych
  • Festiwal Kultury Ukraińskiej na Podlasiu „Podlaska Jesień”
  • „Dni Kultury Ukraińskiej” – Giżycko, Szczecin[8], Węgorzewo
  • Bytowska Watra
  • Ukraińska wiosna” w Poznaniu
  • „Ukraina w Centrum Lublina”

Ukraińcy w PolsceEdytuj

HistoriaEdytuj

Rusini w Królestwie Polskim i Rzeczypospolitej Obojga NarodówEdytuj

W wyniku wojny o Księstwo Halicko-Włodzimierskie do Polski przyłączono Ruś Czerwoną, zamieszkaną w większości przez Rusinów.

W 1569 na sejmie w Lublinie do Korony Królestwa Polskiego włączono województwo podlaskie, województwo wołyńskie, województwo kijowskie oraz województwo bracławskie. Szlachcie ruskiej z tych województw pozwolono zachować swoje prawa i cieszyć się szerokimi wolnościami: językiem urzędowym na tych ziemiach miał być nadal język ruski, a szlachta ruska otrzymywała przywileje identyczne jak szlachta polska[9]. Status prawny ziem ukrainnych inkorporowanych zbliżony był do autonomii, a szlachta ruska uzyskała miejsca w polskim parlamencie[10]. Mimo szerokich swobód przyznanych Rusinom na ziemiach ukrainnych doszło do niezadowolenia społecznego, które miało pewien wpływ na późniejsze powstania kozackie przeciw Rzeczypospolitej, z których największym było Powstanie Chmielnickiego.

Ukraińcy i Rusini w II RzeczypospolitejEdytuj

 
Język ukraiński i ruski według powiatów II RP w procentach populacji całkowitej

Pierwszy spis ludności w Polsce po I wojnie światowej został przeprowadzony w 1921 r. Nie objął on ziemi wileńskiej i polskiej części Górnego Śląska. Ponadto spis zbojkotowała znaczna część ludności ukraińskiej w Galicji Wschodniej. Według spisu Ukraińcy stanowili najliczniejszą grupę spośród niepolskich narodowości. Całkowita liczba ludności wynosiła 27,2 mln mieszkańców. Ukraińcy stanowili (3.898.431 osób) – 14,3 proc[11].

Według dr Alfonsa Krysińskiego, 1 stycznia 1928 r. liczba Ukraińców wynosiła ok. 4,9 mln., a na końcu 1929 r. ok. 5 mln[12]. Krysiński pominął jednak mieszkańców Polesia (ok. 200 tys.), Chełmszczyzny i Podlasia (około 20 tys.) oraz Ukraińców wyznania rzymskokatolickiego. Tym samym maksymalna przybliżona liczba Ukraińców w Polsce na koniec 1929 r. wynosiłaby około 5,1-5,2 mln osób[13].

Według spisu powszechnego z 1931 jako Ukraińcy lub Rusini zadeklarowało się około 3 250 000 polskich obywateli, czyli 10% ludności całego kraju. Żyli oni głównie w województwach wołyńskim (68% ludności województwa), tarnopolskim (45%), stanisławowskim (68%) i lwowskim (33%).

II Wojna ŚwiatowaEdytuj

Okupacja radziecka Kresów Wschodnich 1939-1941Edytuj

Na terenie okupacji sowieckiej praca jest znacznie trudniejsza niż w generalnej Guberni. Wynika to przede wszystkim z tego, że bolszewicy rozporządzają znacznie liczniejszym aparatem policyjnym, rozumieją język polski i mają dużą pomoc elementu miejscowego: Ukraińców, Białorusinów, a przede wszystkim Żydów - mają też dużo zwolenników wśród młodzieży, którą faworyzują i dają jej posady. meldunek komendanta głównego ZWZ z listopada 1940 roku[14]

Polska Rzeczpospolita LudowaEdytuj

W latach 1944-1945 w ramach repatriacji ludności ukraińskiej przesiedlono z Polski do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej około 480 tysięcy osób. Po przesiedleniach w granicach Polski pozostawało nadal ponad 140 tys. osób narodowości ukraińskiej. Zostali oni w większości deportowani z południowo-wschodniej Polski i osiedleni na Ziemiach Odzyskanych.

W 1956 r. Ukraińcom zezwolono na koncesjonowaną legalną działalność kulturalną i oświatową w ramach Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego oraz na wydawanie w języku ukraińskim tygodnika „Nasze Słowo”.

III RzeczpospolitaEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

W roku 1990 jako następca prawny Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego powstał Związek Ukraińców w Polsce.

Migracja zarobkowaEdytuj

Według danych NBP w Polsce w roku 2016 legalnie zatrudnionych było 1,2 mln obywateli Ukrainy[15].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. a b Działa przy Związku Ukraińców w Polsce jako organizacja nieformalna – niemająca odrębnej osobowości prawnej.

PrzypisyEdytuj

  1. Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym.
  2. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf
  3. Liczba osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz osób posługujących się językiem regionalnym (kaszubskim). Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2013-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-11)].
  4. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-23].
  5. Wyznania religijne, stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009-2011. Główny Urząd Statystyczny. s. 225-226. [dostęp 2013-04-15].
  6. Posydeńki 2017. Polskie Radio Szczecin. [dostęp 2017-07-18].
  7. Dawniej w programie wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych na Podlasiu pt. Sami o sobie.
  8. informacja na www.ukraincy.pl.
  9. Karol Grunberg, Bolesław Sprengel Trudne sąsiedztwo, Warszawa 2005.
  10. Henryk Litwin Od Unii Lubelskiej do III rozbioru Rzeczypospolitej. Rzeczpospolita—Ukraina. Szkic wydarzeń politycznych, [w:] Między sobą. Szkice historyczne polsko-ukraińskie, Lublin 2000, s.85.
  11. Magdalena Rudnicka, Struktura demograficzna i społeczno-zawodowa mniejszości ukraińskiej w Polsce, „De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności”, ISSN 2450-5005.
  12. R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce w latach 1923-1929, Kraków 1989.
  13. Magdalena Rudnicka, Struktura demograficzna i społeczno-zawodowa mniejszości ukraińskiej w Polsce, „De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności”, 2015.
  14. Zbigniew K. Wójcik: Okupacja i konspiracja w regionie przemyskim (1939-1941). Studium porównawcze. [W:] Okupacja sowiecka ziem polskich 1939–1941, pod red. Piotra Chmielowca. Rzeszów – Warszawa, 2005, s. 80.
  15. Ukraińcy na dobre rozgościli się na polskim rynku pracy. Zarabiają tyle co Polacy, na Wschód wysyłają miliardy złotych, www.forbes.pl, 8 marca 2018 [dostęp 2019-07-08] (pol.).