Otwórz menu główne

Województwo dolnośląskie

województwo w Polsce

Województwo dolnośląskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, ze stolicą we Wrocławiu. Zostało utworzone w 1999 roku z ziem poprzednich województw wrocławskiego, legnickiego, jeleniogórskiego, wałbrzyskiego i części leszczyńskiego oraz kaliskiego. Województwo to jest położone na południowym zachodzie Polski, obejmuje zachodnią część historycznego Śląska, czyli większość Dolnego Śląska, a także ziemię kłodzką, wschodnie Łużyce Górne oraz niewielki skrawek historycznej Saksonii (Bogatynia i okolice).

Województwo dolnośląskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa dolnośląskiego Flaga województwa dolnośląskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-DS
TERYT 02
Siedziba wojewody i sejmiku Wrocław
Wojewoda Paweł Hreniak
Marszałek Cezary Przybylski
Powierzchnia (2015) 19 946,7 km²
Populacja (30 czerwca 2017)
• liczba ludności

2 902 365[1]
• gęstość 146 os./km²
Urbanizacja 69,4
Tablice rejestracyjne D
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
pl. Powstańców Warszawy 1
50-951 Wrocław
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
wybrzeże J. Słowackiego 12/14
Wrocław
Podział administracyjny
Plan województwa dolnośląskiego
Liczba miast na prawach powiatu 4
Liczba powiatów 26
Liczba gmin miejskich 36
Liczba gmin miejsko-wiejskich 54
Liczba gmin wiejskich 79
Położenie na mapie Polski
Lower Silesian in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Spis treści

HistoriaEdytuj

 
Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa dolnośląskiego

Województwo dolnośląskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Osobny artykuł: Historia Śląska.

GeografiaEdytuj

 
Mapa fizyczna województwa

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 19 946,74 km², co stanowi 6,4% powierzchni Polski[2].

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. dolnośląskim lasy obejmowały powierzchnię 591,3 tys. ha, co stanowiło 29,6% jego powierzchni. 9,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[3].

Położenie administracyjneEdytuj

Województwo jest położone w południowo-zachodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzneEdytuj

Województwo dolnośląskie obejmuje fragmenty Niziny Środkowoeuropejskiej (makroregiony: Nizina Śląsko-Łużycka, Nizina Południowowielkopolska, Obniżenie Milicko-Głogowskie, Wał Trzebnicki i Nizina Śląska) oraz Masywu Czeskiego (makroregiony: Przedgórze Sudeckie, Pogórze Zachodniosudeckie, Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe i Sudety Wschodnie).

Położenie historyczneEdytuj

Teren województwa obejmuje większą część Dolnego Śląska, ziemię kłodzką, wschodnie Łużyce Górne oraz skrawek Saksonii.

TopografiaEdytuj

 
Topografia województwa

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 190 km, to jest 1°42′31″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 208 km, co w mierze kątowej daje 2°58′40″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter nizinny (średnia wysokość 248,4 m n.p.m.) – 74,7% województwa leży poniżej 300 m n.p.m., a 0,5% powyżej 1000 m n.p.m.[5]

Najwyższym punktem jest wierzchołek Śnieżki – 1603 m n.p.m.
Najniższym punktem jest dno doliny Odry w okolicy Dobrzejowic koło Głogowa – 69 m n.p.m.[6]

Stosunki wodneEdytuj

 
Sieć rzeczna województwa (kolor żółty – zlewisko M. Bałtyckiego, czerwony – M. Północnego, zielony – M. Czarnego)

Praktycznie w całości terytorium województwa dolnośląskiego położone jest w dorzeczu Odry (98,866% powierzchni województwa) należącej do zlewiska Morza Bałtyckiego. Pozostałe skrawki terytorium leżą w dorzeczu Łaby (1,130%) należącej do zlewiska Morza Północnego i dorzeczu Dunaju (0,004%) należącego do zlewiska Morza Czarnego[7].

Duże rzeki: Odra oraz jej dopływy Barycz, Bóbr z Kwisą, Bystrzyca, Kaczawa, Nysa Kłodzka, Nysa Łużycka, Oława, Ślęza i Widawa.

Największym jeziorem jest Jezioro Kunickie – 0,95 km² wchodzące w skład Pojezierza Legnickiego. Największym sztucznym zbiornikiem wodnym jest Jezioro Mietkowskie utworzone w 1986 roku na Bystrzycy – 9,29 km². W pn.-wsch. części województwa zlokalizowany jest wielki zespół Stawów Milickich – ok. 77 km² z m.in. Janem, Niezgodą, Rudym, Słonecznym Górnym Stawem, Stawem Słupickim Dużym i największym Grabownicą o powierzchni 2,83 km².

KlimatEdytuj

Średnia roczna temperatura w województwie wynosi 7,7 °C (biorąc pod uwagę wyłącznie część nizinną – do 300 m n.p.m. temperatura ta wzrasta do 8,2 °C). W najzimniejszym miesiącu (styczeń) temperatura średnia wynosi -3,2 °C (w części nizinnej -2,9 °C), a w najcieplejszym (lipiec) osiąga 17,3 °C (17,9 °C). Średnia roczna suma opadu atmosferycznego wynosi 595,2 mm (568,9 mm w części nizinnej). W najsuchszym miesiącu (styczeń) suma opadu wynosi 30,0 mm (28,9 mm), a w najwilgotniejszym (lipiec) osiąga 82,0 mm (79,0 mm). Średni roczny współczynnik suchości wynosi dla całego województwa 0,8, a dla części nizinnej 0,7[8].

Bogactwa naturalneEdytuj

 
Skały powierzchniowe

Województwo jest jednym z bardziej zasobnych w surowce mineralne regionów Polski. Tradycje górnictwa sięgają początków XII w. Większość znanych z kraju rodzajów kopalin występuje właśnie tu co związane jest z mozaikową, urozmaiconą budową geologiczną Sudetów i ich przedgórza. Kopaliny województwa dolnośląskiego dzielą się na: energetyczne, metaliczne, chemiczne i skalne.

 
Złoża kopalin

Kopaliny energetyczne
Małe złoża gazu ziemnego eksploatowane są w regionie GóraŻmigródMilicz, złoża węgla kamiennego znajdujące się w Dolnośląskim Zagłębiu Węglowym przestano ostatecznie eksploatować w 2000 r., natomiast złoża węgla brunatnego położone są w zach. części województwa, a eksploatuje się je obecnie jedynie w Kopalni Węgla Brunatnego Turów[9].

Kopaliny metaliczne
Z udokumentowanych 14 złóż rud miedzi wydobycie prowadzi się w 6 z nich w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym. Rudy niklu pozyskiwano z okolic Ząbkowic Śląskich i praktycznie są na wyczerpaniu, a ostatnie złoża przestano eksploatować w 1983 r. Złoto w Polsce pozyskiwano wyłącznie z terenu Dolnego Śląska z okolic Złotego Stoku, Lwówka Śląskiego, Złotoryi i Legnicy. Obecnie koncentracje złota mają minimalne znaczenie gospodarcze. Arsen z okolic Złotego Stoku zaprzestano wydobywać w 1960 r. Rudy cyny z Gór Izerskich ze względu na niską jakość rudy nie są obecnie eksploatowane.

Kopaliny chemiczne
Baryty i fluoryty nie są obecnie wydobywane, a ostatnie kopalnie tych minerałów zamknięto w końcu lat 90. XX w. Pokłady gipsów i anhydrytów udokumentowane w okolicach Lwówka Śląskiego i Bolesławca wydobywa się obecnie w dwóch kopalniach. Jedyne udokumentowane złoże halitu znajduje się w Sieroszowicach.

Kopaliny skalne
Obecnie eksploatuje się na potrzeby przemysłu kamieni budowlanych i drogowych magmowe skały plutoniczne (granitoidy, gabra) i wulkaniczne (bazalty, porfiry, melafiry), skały osadowe (piaskowce, szarogłazy, wapienie i dolomity) i skały metamorficzne (gnejsy, amfibolity, serpentynity, marmury). Jedynie w województwie dolnośląskim eksploatuje się bloczne granity, sjenity, gabra, melafiry, amfibolity, serpentynity, hornfelsy i marmury dolomityczne.

Granitoidy wydobywa się w masywie strzegomskim, strzelińskim, karkonoskim i strefie Niemczy. Wystąpienia gabra znajdują się w okolicach Sobótki, Braszowic i Nowej Rudy.

Administracja i politykaEdytuj

SamorządEdytuj

Organem uchwałodawczym jest Sejmik Województwa Dolnośląskiego, składający się z 36 radnych[10]. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Siedzibą sejmiku województwa jest Wrocław[11].

Marszałkowie Województwa Dolnośląskiego:

Nr Marszałek województwa Okres urzędowania
od do
1 Jan Waszkiewicz (AWS)
1 stycznia 1999
2001
2 Emilian Stańczyszyn (UW)
2001
2003
3 Henryk Gołębiewski (SLD)
31.01.2003
25.08.2004
4 Paweł Wróblewski (PiS)
25.08.2004
7.12.2006
5 Andrzej Łoś (PO)
7.12.2006
3.03.2008
6 Marek Łapiński (PO)
3.03.2008
1.12.2010
7 Rafał Jurkowlaniec (PO)
1.12.2010
12.02.2014
8 Cezary Przybylski (PO)
13.02.2014

Administracja rządowaEdytuj

 
Budynek Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Dolnośląski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Wrocław[11], gdzie znajduje się Dolnośląski Urząd Wojewódzki we Wrocławiu. Działają także 3 delegatury urzędu w Jeleniej Górze, Legnicy i Wałbrzychu[12][13].

Lp. Rejonizacja delegatur administracji rządowej Miasta i powiaty regiony
1 Wałbrzych Świdnica, Kłodzko, Dzierżoniów, Ząbkowice Śląskie.
2 Legnica Głogów, Jawor, Lubin, Polkowice, Złotoryja.
3 Jelenia Góra Bolesławiec, Kamienna Góra, Lubań, Lwówek Śląski, Zgorzelec.

Rejonizacja delegatur Urzędu Województwa Dolnośląskiego obejmuje dawne tereny województwa:

  1. wałbrzyskiego
  2. legnickiego
  3. jeleniogórskiego.

Wojewodowie Dolnośląscy:

Nr Wojewoda Okres urzędowania Premier
od do
1 Witold Krochmal (-)
04.01.1999
22.10.2001
Jerzy Buzek
2 Ryszard Nawrat (SLD-UP)
22.10.2001
21.03.2003
Leszek Miller i Marek Belka
3 Stanisław Łopatowski (-)
31.03.2003
21.12.2005
4 Krzysztof Grzelczyk (PiS)
21.12.2005
29.11. 2007
Kazimierz Marcinkiewicz
Jarosław Kaczyński
5 Rafał Jurkowlaniec
29.11.2007
1.12. 2010
Donald Tusk
6 Aleksander Skorupa
28.12.2010
11.03. 2014
7 Tomasz Smolarz
12.03.2014
8.12. 2015
Donald Tusk i Ewa Kopacz
8 Paweł Hreniak
8.12. 2015
Beata Szydło

Podział administracyjnyEdytuj

Województwo dolnośląskie jest podzielone na 26 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu. Dane dotyczące powiatów według stanu z 30 czerwca 2017 r. Wyróżniono miasta na prawach powiatu.

 
Mapa powiatów
Herb Flaga Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba ludności
(30 czerwca 2017)
Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
Ludność miejska
(%)
    bolesławiecki 1303,26 90 263 69 48,5
    dzierżoniowski 478,34 102 375 214 81,3
    głogowski 443,06 89 829 203 76,4
    górowski 738,11 35 566 48 41,4
    jaworski 581,25 51 042 88 56,2
    Jelenia Góra 109,22 80 325 735 100,0
    jeleniogórski 628,21 64 280 102 45,8
    kamiennogórski 396,13 44 148 111 58,5
    kłodzki 1643,37 160 832 98 64,4
    Legnica 56,29 100 455 1785 100,0
    legnicki 744,60 55 193 74 32,3
    lubański 428,30 55 095 129 63,1
    lubiński 711,99 106 215 149 75,0
    lwówecki 709,94 46 342 65 50,7
    milicki 715,01 37 114 52 31,5
    oleśnicki 1049,74 106 831 102 58,3
    oławski 523,73 76 402 146 63,6
    polkowicki 779,93 63 067 81 59,0
    strzeliński 622,27 43 992 71 33,5
    średzki 703,68 53 415 76 17,8
    świdnicki 742,89 158 630 214 69,1
    trzebnicki 1025,55 84 238 82 37,0
    Wałbrzych 84,70 114 065 1347 100,0
    wałbrzyski 430,22 56 597 132 65,6
    wołowski 675,00 47 016 70 52,9
    Wrocław 293,00 638 364 2179 100,0
    wrocławski 1116,15 139 295 125 15,2
    ząbkowicki 801,75 66 233 83 44,9
    zgorzelecki 838,11 90 882 108 68,4
    złotoryjski 575,45 44 264 77 49,7

Podregiony statystyczneEdytuj

Województwo dolnośląskie składa się z 4 podregionów statystycznych (GUS)[14] – zgodnych ze standardem NUTS Unii Europejskiej:

UrbanizacjaEdytuj

 
Miasta województwa dolnośląskiego w granicach administracyjnych
 
Rynek w Wałbrzychu
 
Rynek w Legnicy

Największymi miastami są: Wrocław, Wałbrzych, Legnica i Jelenia Góra.

W województwie dolnośląskim jest 91 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatów.

1.   Wrocław (miasto na prawach powiatu)
2.   Wałbrzych (miasto na prawach powiatu)
3.   Legnica (miasto na prawach powiatu)
4.   Jelenia Góra (miasto na prawach powiatu)
5.   Bardo
6.   Bielawa
7.   Bierutów
8.   Bogatynia
9.   Boguszów-Gorce
10.   Bolesławiec
11.   Bolków
12.   Brzeg Dolny
13.   Bystrzyca Kłodzka
14.   Chocianów
15.   Chojnów
16.   Duszniki-Zdrój
17.   Dzierżoniów
18.   Gryfów Śląski
19.   Góra
20.   Głogów
21.   Głuszyca
22.   Jawor
23.   Jaworzyna Śląska
24.   Jedlina-Zdrój
25.   Jelcz-Laskowice
26.   Kamienna Góra
27.   Karpacz
28.   Kowary
29.   Kudowa-Zdrój
30.   Kąty Wrocławskie

31.   Kłodzko
32.   Leśna
33.   Lubawka
34.   Lubań
35.   Lubin
36.   Lubomierz
37.   Lwówek Śląski
38.   Lądek-Zdrój
39.   Mieroszów
40.   Milicz
41.   Mirsk
42.   Międzybórz
43.   Międzylesie
44.   Niemcza
45.   Nowa Ruda
46.   Nowogrodziec
47.   Oborniki Śląskie
48.   Oleśnica
49.   Olszyna
50.   Oława
51.   Piechowice
52.   Pieszyce
53.   Pieńsk
54.   Piława Górna
55.   Polanica-Zdrój
56.   Polkowice
57.   Prochowice
58.   Prusice
59.   Przemków
60.   Radków
61.   Siechnice

62.   Sobótka
63.   Stronie Śląskie
64.   Strzegom
65.   Strzelin
66.   Syców
67.   Szczawno-Zdrój
68.   Szczytna
69.   Szklarska Poręba
70.   Ścinawa
71.   Środa Śląska
72.   Świdnica
73.   Świebodzice
74.   Świeradów-Zdrój
75.   Świerzawa
76.   Trzebnica
77.   Twardogóra
78.   Wiązów
79.   Wleń
80.   Wojcieszów
81.   Wołów
82.   Wąsosz
83.   Węgliniec
84.   Zawidów
85.   Zgorzelec
86.   Ziębice
87.   Ząbkowice Śląskie
88.   Złotoryja
89.   Złoty Stok
90.   Żarów
91.   Żmigród

DemografiaEdytuj

Dane z 30 czerwca 2017 r.:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 2 902 365 100 1 507 028 52 1 395 337 48
powierzchnia 19 946,74 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
146 76 70
  • Piramida wieku mieszkańców W. dolnośląskiego w 2014 roku[1].


 

ReligiaEdytuj

GospodarkaEdytuj

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. dolnośląskiego wynosił 138,3 mld zł, co stanowiło 8,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 47,4 tys. zł (113,1% średniej krajowej), co plasowało dolnośląskie na 2. miejscu względem innych województw[15]. Według Eurostat w 2009 r. PKB na 1 mieszkańca woj. dolnośląskiego, według zestandaryzowanego parytetu siły nabywczej, wynosiło 61,9% średniego PKB w Unii Europejskiej[16], natomiast PKB województwa bez uwzględnienia siły nabywczej stanowiło w 2009 r. 37,9% średniego PKB Unii (8900 euro na mieszkańca wobec średniej w Unii 23500 euro)[17].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. dolnośląskim wynosiła 89,3 mld zł, co stanowiło 9,1% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w dolnośląskim wynosiła 13,0 mld zł, co stanowiło 8,1% tej sprzedaży Polski[18].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. dolnośląskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3584,44 zł brutto, co lokowało je na 4. miejscu względem wszystkich województw[19].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 156,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,4% do aktywnych zawodowo[20], w końcu stycznia 2014 stopa bezrobocia wynosiła 13,8%, w końcu października 2014 - 10,6%[21], a w październiku 2017 - 6,1%[22].

Według danych z 2011 r. 4,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. dolnośląskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[23].

Na terenie województwa działają cztery specjalne strefy ekonomiczne: Kamiennogórska, Legnicka, Tarnobrzeska, Wałbrzyska.

W Bogatyni znajduje się Kopalnia Węgla Brunatnego Turów oraz Elektrownia Turów.

W Wierzchowicach znajduje się największy w Polsce podziemny magazyn gazu.

W województwie działa 29 browarów: Spiż, Doctor Brew, Stu Mostów, Profesja, Genius Loci, Pol A Czech, Złoty Pies, Prost, Solipiwko, Warsztat Piwowarski, Baba Jaga, wBrew, Wielka Wyspa we Wrocławiu, Widawa w Chrząstawie Małej, Sancti Lucas w Siechnicach, Cztery Ściany w Trzebnicy, Lwówek w Lwówku Śląskim, Browarnia w Sobótce-Górce, Jamrozowa Polana w Dusznikach-Zdrój, Jedlinka w Jedlinie-Zdrój, Probus w Oławie, Miedzianka w Miedziance, Rebelia w Ząbkowicach Śląskich, Roch w Nowych Rochowicach, Craft Browar Świdnica w Świdnicy, Hoppy Lab w Żarowie, Browary Nyskie w Nysie, Browar Kamienica w Kamienicy, Staromiejski Piwowar w Legnicy.

We Wrocławiu znajduje się wytwórnia napojów alkoholowych – Akwawit-Polmos Wrocław.

W województwie dolnośląskim znajduje się największa w Polsce ilość upraw kukurydzy. Uprawia się także zboża, głównie pszenicę, jęczmień oraz pszenżyto, a także chmiel, rzepak, rzepik, jabłka, porzeczki, truskawki i tytoń. Na terenie województwa znajduje się 9 winnic.

Na liście produktów tradycyjnych znajdują się 44 produkty z województwa dolnośląskiego[24].

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

 
Autostrada A4 z wiaduktu zjazdu w Pietrzykowicach koło Kątów Wrocławskich w kierunku zachodnim
 
Zjazd do Przedwojowa
Drogi krajowe w województwie dolnośląskim[25][26]
Droga Trasa Obecna długość w województwie [km] Uwagi
3E65 ŚwinoujścieSzczecinGorzów WielkopolskiZielona GóraPolkowiceLubinLegnicaBolkówJelenia GóraJakuszyce – granica państwa z Czechami   165
S3E65 ŚwinoujścieGoleniówSzczecin A6 (węzeł „Rzęśnica”) – ... – Szczecin A6 (węzeł „Klucz”) – ParnicaGorzów WielkopolskiZielona GóraA4 (Legnica) – BolkówLubawka – granica państwa z Czechami   0 w budowie
A4E40 granica państwa z Niemcami  JędrzychowiceKrzyżowaLegnicaWrocławOpoleGliwiceKatowiceKrakówTarnówRzeszówKorczowa – granica państwa z Ukrainą   194
5 ŚwiecieBydgoszczGnieznoPoznańLesznoWrocławBolkówKamienna GóraLubawka – granica państwa z Czechami   175
S5 A1 (Grudziądz) – BydgoszczPoznańLesznoA8 (Wrocław) 48
8E67 granica państwa z Czechami  Kudowa-ZdrójKłodzkoWrocławOleśnicaSycówKępnoWieluńBełchatówPiotrków TrybunalskiRawa MazowieckaWarszawaRadzyminWyszkówOstrów MazowieckaZambrówBiałystokAugustówBudzisko – granica państwa z Litwą   115
A8E67 autostradowa obwodnica Wrocławia na odcinku A4Psie Pole 22 cała w obrębie województwa
S8E67 Wrocław (Psie Pole) – KępnoSieradzA1 (Łódź) – ... – A1 (Piotrków Trybunalski) – Rawa MazowieckaWarszawaOstrów MazowieckaZambrówChoroszcz S19 57
12 granica państwa z Niemcami  ŁęknicaDrożów 3GłogówLesznoJarocinKaliszSieradzPiotrków TrybunalskiSulejówRadomZwoleńPuławyLublinDorohusk – granica państwa z Ukrainą   48
15 TrzebnicaMiliczKrotoszynJarocinWrześniaGnieznoStrzelnoInowrocławToruńOstróda 49
18E36 granica państwa z Niemcami  OlszynaGolniceKrzyżowa 21
A18E36 granica państwa z Niemcami  OlszynaA4 5 południowa jezdnia w planach
25 BoboliceBiały BórCzłuchówBydgoszczInowrocławStrzelnoKoninKaliszOstrów WielkopolskiOleśnica 28
30 4 (węzeł „Zgorzelec”) – LubańGryfów ŚląskiPasiecznikJelenia Góra 67 cała w obrębie województwa
33 KłodzkoMiędzylesieBoboszów – granica państwa z Czechami   45 cała w obrębie województwa
34 ŚwiebodziceDobromierz 9 cała w obrębie województwa
35 granica państwa z Czechami  GolińskMieroszówWałbrzychŚwiebodziceŚwidnicaWrocław 91 cała w obrębie województwa
36 ProchowiceLubinRawiczKrotoszynOstrów Wielkopolski 70
39 ŁagiewnikiStrzelinBrzegNamysłówKępno 41
46 KłodzkoNysaOpoleLubliniecCzęstochowaSzczekociny 21
94 4 (węzeł „Zgorzelec”) – BolesławiecKrzywaChojnówLegnicaProchowiceWrocławBrzegOpoleStrzelce OpolskieToszekPyskowiceBytomBędzinSosnowiecDąbrowa GórniczaOlkuszKraków 7 – ... – Kraków 4Targowisko 4 214
98 5 (Wrocław) – (Długołęka) 8 25 cała w obrębie województwa

Transport kolejowyEdytuj

 
Tunel pod Małym Wołowcem, widok od strony Jedliny Zdroju
Osobny artykuł: Koleje Dolnośląskie.

Największą stacją pasażerską jest Wrocław Główny, stanowiący punkt Wrocławskiego węzła kolejowego.

Na trasach kolejowych w Sudetach znajdują się obiekty inżynieryjne, np. Tunel pod Małym Wołowcem, Tunel pod Sajdakiem, Tunel w Świerkach, Czarny Most w Nowej Rudzie, wiadukt w Ludwikowicach Kłodzkich, wiadukt kolejowy w Lewinie Kłodzkim.

W 2017 roku statystyczny mieszkaniec województwa dolnośląskiego jechał 8,6 raza pociągiem[27].

Linie kolejowe (normalnotorowe) czynneEdytuj

Uwaga: długość linii i lata budowy podane kursywą dotyczą wyłącznie odcinka w granicach województwa dolnośląskiego

Koleje wąskotorowe (nieczynne)Edytuj

 
Dawna stacja kolei wąskotorowej w północnej części Wrocławia
  • ZittauBogatynia Wąskotorowa – Heřmanicé 15,8 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1884; rozebrana 2004
  • PrzedkowiceMilicz Wąskotorowa – Sulmierzyce 23,1 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1894; rozebrana 2004
  • Żmigród Wąskotorowa – Przedkowice 7,5 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1894; rozebrana 2004
  • Trzebnica Gaj – Przedkowice 18,6 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1895; rozebrana 2004
  • Wrocław Główny Wąskotorowa – Trzebnica Gaj 26,0 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1898; rozebrana 1970
  • Kamieniec ZąbkowickiByczeńZłoty Stok 11,8 km; 1000 mm; 1 tor; bud. 1900; normalnotorowa od 1911
  • Bogatynia Wąskotorowa – Turoszów Wąskotorowa 6,0 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1910; rozebrana 2004

Tabor kolejowyEdytuj

 
SA135 w barwach Kolei Dolnośląskich na dworcu Wrocław Główny

Województwo dolnośląskie jest właścicielem 26 pojazdów zakupionych przez Urząd Marszałkowski.

Seria Typ Numery Liczba Producent Użytkownik Źródło
EN57 5B/6B 1542 1 Pafawag brak [28]
EN57AL 5B/6B 1501, 1938 2 Pafawag Koleje Dolnośląskie [28]
EN57AKD 5B/6B 1937 1 Pafawag Koleje Dolnośląskie [28]
SA109 212M 003 ÷ 004 2 Kolzam Koleje Dolnośląskie [29][30]
SA106 214M 011 1 Pesa Koleje Dolnośląskie [29][30]
SA135 214Mb 001 ÷ 003 9 Pesa Koleje Dolnośląskie [29][30]
004 ÷ 009 ZNTK „Mińsk Mazowiecki” Koleje Dolnośląskie [29][30]
SA132 218Ma 002 1 Pesa Koleje Dolnośląskie [29][30]
SA134 218Md 003 ÷ 007 8 Pesa Koleje Dolnośląskie [29][30]
023 ÷ 025 ZNTK „Mińsk Mazowiecki” Koleje Dolnośląskie [29][30]

Transport lotniczyEdytuj

 
Hala strefy ogólnodostępnej w terminalu T2 portu lotniczego Wrocław-Strachowice

TelekomunikacjaEdytuj

Strefa numeracyjna; numer kierunkowy[31].

Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

W województwie dolnośląskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się we Wrocławiu i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[32].

Flora i faunaEdytuj

FloraEdytuj

 
Cis Henrykowski – najstarsze drzewo w Polsce

Bogata szata roślinna obejmuje swym zasięgiem zarówno niżowe typy środowisk jak grądy, bory sosnowe, acydofilne dąbrowy, jak i górskie i podgórskie zbiorowiska roślinne (murawy kserotermiczne, łąki halne, ciepłolubne buczyny storczykowe, jaworzyny). Na terenie województwa występuje szereg roślin, mających tu jedyne stanowiska w kraju. Są to: dzwonek brodaty, tojad sudecki, skalnica bazaltowa, dzwonek karkonoski, gnidosz sudecki, przytulia sudecka, zanokcica ciemna, zanokcica serpentynowa, zanokcica klinowata, koleantus delikatny, zmienka górska, turzyca patagońska, cyklamen purpurowy, mieczyk błotny. Oprócz tego, szereg gatunków ma w województwie swoje centrum występowania w kraju. Są to: szafirek miękkolistny, śnieżyca wiosenna, przytulia stepowa, lindernia mułowa, kruszczyk Muellera, kruszczyk połabski, kruszczyk siny, śniedek cienkolistny, zdrojek błyszczący, kukułka bzowa i zaraza bladokwiatowa[33][34]

PaprotnikiEdytuj

Widłaki:
widłakowcewroniec widlasty, widłaczek torfowy, widłak goździsty, widłak jałowcowaty, widlicz alpejski, widlicz spłaszczony, widlicz Isslera, widlicz Zeillera, widlicz cyprysowy
widliczkowcewidliczka ostrozębna
poryblinyporyblin jeziorny.

Skrzypy:
skrzypowceskrzyp olbrzymi, skrzyp leśny, skrzyp łąkowy, skrzyp polny, skrzyp bagienny, skrzyp błotny, skrzyp gałęzisty, skrzyp zimowy, skrzyp pstry, skrzyp pośredni.

Paprocie:
nasięźrzałowcenasięźrzał pospolity, podejźrzon rutolistny, podejźrzon księżycowy, podejźrzon marunowy
długoszowcedługosz królewski
rozpłochowatewłosocień delikatny
paprotkowcezmienka górska; orlica pospolita; zaproć górska, zachylnik błotny, zachyłka oszczepowata; zanokcica północna, zanokcica skalna, zanokcica zielona, zanokcica serpentynowa, zanokcica murowa, zanokcica klinowata, zanokcica ciemna, zanokcica kończysta, zanokcica niemiecka, języcznik zwyczajny; wietlica samicza, wietlica alpejska, paprotnica krucha, paprotnica sudecka, rozrzutka alpejska, rozrzutka brunatna, pióropusznik strusi; paprotnik ostry, paprotnik kolczysty, paprotnik Brauna, nerecznica grzebieniasta, nerecznica samcza, nerecznica krótkoostna, nerecznica pośrednia, nerecznica górska, nerecznica szerokolistna, cienistka trójkątna, cienistka Roberta; podrzeń żebrowiec; paprotka zwyczajna, paprotka przejściowa, paprotka Mantona
salwiniowcesalwinia pływająca; azolla karolińskai, azolla paprotkowai.

NasienneEdytuj

Iglaste:
sosnowcejodła pospolita, daglezja zielonai, świerk pospolity, modrzew japońskii, modrzew europejskii, sosna Banksai, sosna wejmutkai, sosna czarnai, sosna zwyczajna, sosna błotna, kosodrzewina; cyprysik groszkowyi, cyprysik Lawsonai, żywotnik zachodnii, jałowiec pospolity
cisowcecis pospolity.

Okrytonasienne:
grzybieniowcegrzybienie białe, grzybienie północne, grążel żółty
pieprzowcekopytnik pospolity, kokornak powojnikowy
rogatkowcerogatek sztywny, rogatek krótkoszyjkowy
jaskrowcemak piaskowy, mak wątpliwy, mak polny, mak lekarskii, kokorycz pusta, kokorycz wątła, kokorycz drobna, kokorycz pełna, dymnica pospolita, dymnica różowa, dymnica drobnokwiatowa; berberys pospolity, mahonia pospolitai; ciemiernik białyi, ciemiernik zielonyi, rannik zimowyi, czarnuszka damasceńskai, czarnuszka polnai, czarnuszka siewnai, pełnik europejski, zdrojówka rutewkowata, czerniec gronkowy, knieć błotna, tojad pstry, ostróżeczka polnai, ostróżeczka ogrodowai, ostróżeczka wschodniai†, zawilec koronowyi, zawilec wielkokwiatowy, zawilec gajowy, zawilec żółty, przylaszczka pospolita, sasanka otwarta, sasanka wiosenna, sasanka łąkowa, sasanka zwyczajna, powojnik prosty, powojnik pnącyi, miłek szkarłatnyi, miłek letnii, miłek jesiennyi, włosienicznik wodny, włosienicznik tarczowaty, włosienicznik pędzelkowaty, włosienicznik krążkolistny, włosienicznik skąpopręcikowy, włosienicznik rzeczny, ziarnopłon wiosenny, jaskier wielki, jaskier płomiennik, jaskier bulwkowy, jaskier jadowity, jaskier polnyi, jaskier rozłogowy, jaskier sardyński, jaskier wielokwiatowy, jaskier gajowy, jaskier kaszubski, jaskier różnolistny, jaskier kosmaty, jaskier ostry, mysiurek drobny, orlik pospolity, rutewka orlikolistna, rutewka mniejsza, rutewka wąskolistna, rutewka żółta
skalnicowceuwroć wodna, rojownik pospolity, rozchodnik alpejski, rozchodnik białyi, rozchodnik kaukaskii, rozchodnik ostry, rozchodnik owłosiony, rozchodnik ościsty, rozchodnik sześciorzędowy, rozchodnik wielki, różeniec górski; wywłócznik kłosowy, wywłócznik okółkowy; porzeczka agresti, porzeczka alpejska, porzeczka czarna, porzeczka zwyczajnai, porzeczka dzika, porzeczka skalna; tawułka Dawidai, śledziennica naprzeciwlistna, śledziennica skrętolistna, skalnica darniowa, skalnica mchowata, skalnica naprzeciwlistna, skalnica śnieżna, skalnica trójpalczasta, skalnica ziarenkowata, skalnica zwodnicza
winoroślowcewinobluszcz zaroślowyi, winorośl właściwai
dławiszowcetrzmielina brodawkowata, trzmielina pospolita, dziewięciornik błotny

FaunaEdytuj

BezkręgowceEdytuj

 
Zanclognatha zelleralis

Przez teren województwa przechodzą granice zasięgów wielu gatunków, i tak: północne, izolowane populacje tworzą pająk Chiracanthium elegans, świdrzyk łamliwy, wij Glomeris guttata, obrostka murówka – prawdopodobnie wymarła, pomrowiec nakrapiany i modraszek dafnid. Południowe populacje tworzą gatunki arktyczne, m.in. poczwarówka północna – prawdopodobnie wymarła i muchówka Rhamphomya caudata. Z reliktów glacjalnych należy wymienić motyla Ectoedemia woolhopiella spotykanego w Karkonoszach i Górach Izerskich. Z gatunków karpackich, osiągających w Sudetach Wschodnich zachodnie granice swoich zasięgów należą, m.in. 8 gatunków ślimaków, np. pomrów błękitny i ślimak Lubomirskiego, czy biegacz Pterostichus negligens. Z bezkręgowców wapniolubnych wymienić należy równonoga Cylisticus convexus, piramidkę naskalną znalezioną na Miłku i świdrzyka ozdobnego z kamieniołomów w okolicach Żelazna. Do gatunków, znanych jedynie z pojedynczych stanowisk należą m.in. motyle Zanclognatha zelleralis i Aplota kadeniella z Ostrzycy, ryjkowce Ceutorhynchus niyazzi spod Głogowa i Ceutorhynchus leprieuri z Wrocławia i Masywu Śnieżnika, chrząszcz Anommatus pannonicus z Wrocławia oraz prapierścienica jaskiniowa z Jaskini Radochowskiej. Stwierdzono także nieliczne endemity jak owad bezskrzydły Onychiurus paxi z Gór Bystrzyckich, skąposzczet Trichodrilus spelaeus i obunóg Crangonyx paxi znane jedynie spod Kletna oraz skoczogonek Oncopodura reyersdorfensis stwierdzony jedynie w Jaskini Radochowskiej. Warto również wspomnieć o gatunkach o ograniczonym zasięgu w Polsce, które na terenie województwa wymarły – perłoródka rzeczna czy niepylak apollo[35].

KręgowceEdytuj

Kręgowce województwa dolnośląskiego są bogato reprezentowane. Występuje tu 77 gatunków ssaków (w tym 21 gatunków nietoperzy), 360 gatunków ptaków (z czego 200 gatunków tu gniazduje, a 29 gatunków ptaków występujących w województwie to gatunki zagrożone wyginięciem wpisane do polskiej Czerwonej Księgi), 9 gatunków gadów, 15 gatunków płazów i 52 gatunki ryb (w tym 11 introdukowanych)[35][36].
gatunek: † – wymarły, r – reintrodukowany, i – introdukowany, zawleczony, kursywą oznaczono gatunki nierozradzające się (w tym ptaki nielęgowe), małą czcionką gatunki rzadko, nieregularnie zalatujące/zachodzące

Ssaki:
owadożernejeż wschodni, jeż zachodni; kret europejski; zębiełek karliczek, rzęsorek mniejszy, rzęsorek rzeczek, ryjówka aksamitna, ryjówka górska, ryjówka malutka
nietoperzepodkowiec mały; mopek zachodni, mroczek pozłocisty, mroczek późny, nocek Alkatoe, nocek Bechsteina, nocek Brandta, nocek duży, nocek łydkowłosy, nocek Natterera, nocek orzęsiony, nocek rudy, nocek wąsatek, borowiaczek, borowiec wielki, karlik drobny, karlik malutki, karlik większy, gacek brunatny, gacek szary, mroczek posrebrzany
gryzoniewiewiórka pospolita, suseł moręgowanyr; smużka leśna; bóbr europejskir; chomik europejski; nutriai; karczownik ziemnowodny, karczownik górski (karczownik mniejszy), nornica ruda, nornik bury, nornik północny, nornik zwyczajny, darniówka pospolita, piżmaki; koszatka leśna, popielica szara, orzesznica leszczynowa; mysz polna, mysz leśna, mysz zielna, mysz zaroślowa, badylarka pospolita, mysz domowai, szczur śniadyi, szczur wędrownyi
zajęczakikrólik europejskii, zając szarak
drapieżnewilk szary, jenot azjatyckii, lis rudy; niedźwiedź brunatny; wydra europejska, kuna domowa, kuna leśna, borsuk europejski, łasica pospolita, gronostaj europejski, norka europejska, norka amerykańskai, tchórz zwyczajny; szop praczi; ryś euroazjatyckir, żbik
parzystokopytnemufloni, kozica północnai; dzik; łoś euroazjatycki, sarna europejska, jeleń szlachetny, danieli.

Ptaki:
nurynur rdzawoszyi, nur czarnoszyi, nur lodowiec
perkozyperkozek zwyczajny, perkoz dwuczuby, perkoz rdzawoszyi, perkoz rogaty, perkoz zausznik
rurkonosenawałnik burzowy, nawałnik duży
pelikanowepelikan różowy, pelikan kędzierzawy; bąk zwyczajny, bączek zwyczajny, ślepowron zwyczajny, czapla modronosa, czapla złotawa, czapla nadobna, czapla biała, czapla siwa, czapla purpurowa; ibis kasztanowaty, warzęcha zwyczajna; kormoran zwyczajny, kormoran mały; bocian czarny, bocian biały
flamingoweflaming różowy
blaszkodziobełabędź niemy, łabędź czarnodzioby, łabędź krzykliwy, gęś zbożowa, gęś krótkodzioba, gęś białoczelna, gęś mała, gęgawa, śnieżyca mała, bernikla kanadyjskai, bernikla białolica, bernikla obrożna, bernikla rdzawoszyja, kazarka egipskai, kazarka rdzawa, ohar, mandarynkai, świstun zwyczajny, krakwa, cyraneczka zwyczajna, cyraneczka karolińska, krzyżówka, rożeniec zwyczajny, cyranka zwyczajna, płaskonos zwyczajny, hełmiatka zwyczajna, głowienka zwyczajna, czerniczka, podgorzałka zwyczajna, czernica, ogorzałka zwyczajna, edredon zwyczajny, lodówka, markaczka zwyczajna, uhla zwyczajna, gągoł, bielaczek, szlachar, nurogęś, sterniczka zwyczajna, sterniczka jamajskai
szponiastetrzmielojad zwyczajny, kania czarna, kania ruda, bielik zwyczajny, ścierwnik, sęp płowy, sęp kasztanowaty, gadożer zwyczajny, błotniak stawowy, błotniak zbożowy, błotniak stepowy, błotniak łąkowy, jastrząb zwyczajny, krogulec zwyczajny, myszołów zwyczajny, kurhannik, myszołów włochaty, orlik krzykliwy, orlik grubodzioby, orzeł cesarski, orzeł przedni, orzełek włochaty; rybołów zwyczajny
sokołowepustułka zwyczajna, kobczyk zwyczajny, drzemlik, kobuz, sokół skalny, raróg zwyczajny, białozór, sokół wędrowny
grzebiącejarząbek zwyczajny, cietrzew zwyczajny, głuszec zwyczajnyr, kuropatwa zwyczajna, przepiórka zwyczajna, bażant zwyczajnyi
żurawiowewodnik zwyczajny, kropiatka, zielonka, derkacz zwyczajny, kokoszka zwyczajna, łyska zwyczajna; żuraw zwyczajny, żuraw stepowy
dropiestrepet, hubara arabska, drop zwyczajny
siewkoweostrygojad zwyczajny; szczudłak zwyczajny, szablodziób zwyczajny; kulon zwyczajny; żwirowiec łąkowy, żwirowiec stepowy; sieweczka rzeczna, sieweczka obrożna, mornel, siewka złota, siewnica, czajka towarzyska, czajka zwyczajna; biegus rdzawy, piaskowiec, biegus malutki, biegus mały, biegus długoskrzydły, biegus arktyczny, biegus krzywodzioby, biegus morski, biegus zmienny, biegus płaskodzioby, biegus płowy, batalion, bekasik, bekas kszyk, bekas dubelt, szlamiec długodzioby, słonka zwyczajna, rycyk, szlamnik zwyczajny, kulik mniejszy, kulik cienkodzioby, kulik wielki, brodziec śniady, krwawodziób, brodziec pławny, kwokacz, brodziec piegowaty, samotnik, łęczak, terekia, brodziec piskliwy, brodziec plamisty, kamusznik zwyczajny, płatkonóg szydłodzioby, płatkonóg płaskodzioby; wydrzyk tęposterny, wydrzyk ostrosterny, wydrzyk długosterny, wydrzyk wielki; mewa orlica, mewa czarnogłowa, mewa mała, mewa obrożna, mewa śmieszka, mewa delawarska, mewa siwa, mewa żółtonoga, mewa srebrzysta, mewa białogłowa, mewa romańska, mewa blada, mewa siodłata, mewa trójpalczasta, rybitwa krótkodzioba, rybitwa wielkodzioba, rybitwa czubata, rybitwa różowa, rybitwa rzeczna, rybitwa popielata, rybitwa białoczelna, rybitwa białowąsa, rybitwa czarna, rybitwa białoskrzydła
stepówkipustynnik zwyczajny
gołębiowegołąb skalnyi, siniak, grzywacz, sierpówka, turkawka zwyczajna
kukułkowekukułka czubata, kukułka zwyczajna
sowypłomykówka zwyczajna; syczek zwyczajny, puchacz zwyczajny, puchacz śnieżny, sowa jarzębata, sóweczka zwyczajna, pójdźka zwyczajna, puszczyk zwyczajny, puszczyk uralski, uszatka zwyczajna, uszatka błotna, włochatka zwyczajna
lelkowelelek zwyczajny; jerzyk zwyczajny
kraskowezimorodek zwyczajny; żołna zwyczajna; kraska zwyczajna
dzioborożcowedudek
dzięciołowekrętogłów zwyczajny, dzięcioł zielonosiwy, dzięcioł zielony, dzięcioł czarny, dzięcioł duży, dzięcioł białoszyi, dzięcioł średni, dzięcioł białogrzbiety, dzięciołek, dzięcioł trójpalczasty
wróblowekalandra szara, dzierlatka zwyczajna, lerka, skowronek zwyczajny, górniczek zwyczajny; brzegówka zwyczajna, dymówka, oknówka zwyczajna; świergotek polny, świergotek drzewny, świergotek łąkowy, świergotek rdzawogardły, siwerniak, świergotek nadmorski, pliszka żółta, pliszka cytrynowa, pliszka górska, pliszka siwa; jemiołuszka zwyczajna; pluszcz zwyczajny; strzyżyk zwyczajny; płochacz pokrzywnica, płochacz halny; drozdaczek ciemny, drozd obrożny, kos zwyczajny, drozd oliwkowy, drozd rdzawy, drozd rdzawogardły, drozd czarnogardły, kwiczoł, drozd śpiewak, droździk, paszkot; rudzik, słowik szary, słowik rdzawy, podróżniczek, kopciuszek zwyczajny, pleszka zwyczajna, pokląskwa, kląskawka zwyczajna, białorzytka zwyczajna, nagórnik zwyczajny, muchołówka szara, muchołówka mała, muchołówka białoszyja, muchołówka żałobna; pokrzewka aksamitna, jarzębatka, piegża, cierniówka, gajówka, kapturka; wójcik, świstunka żółtawa, świstunka górska, świstunka leśna, pierwiosnek, świstunka iberyjska, piecuszek; mysikrólik zwyczajny, zniczek; świerszczak zwyczajny, strumieniówka, brzęczka; tamaryszka, wodniczka, rokitniczka, łozówka, trzcinniczek zwyczajny, trzciniak zwyczajny, zaganiacz zwyczajny; wąsatka; raniuszek zwyczajny; sikora uboga, czarnogłówka zwyczajna, czubatka europejska, sosnówka, modraszka zwyczajna, sikora lazurowa, bogatka zwyczajna; kowalik zwyczajny; pomurnik; pełzacz leśny, pełzacz ogrodowy; remiz zwyczajny; wilga zwyczajna; gąsiorek, dzierzba czarnoczelna, srokosz, dzierzba rudogłowa; sójka zwyczajna, sroka zwyczajna, orzechówka zwyczajna, wieszczek, kawka zwyczajna, gawron, wrona siwa, czarnowron, kruk zwyczajny; szpak zwyczajny, pasterz; wróbel zwyczajny, mazurek, wróbel skalny, śnieżka zwyczajna; zięba zwyczajna, jer, kulczyk zwyczajny, osetnik zwyczajny, dzwoniec zwyczajny, szczygieł, czyż zwyczajny, makolągwa zwyczajna, rzepołuch, czeczotka zwyczajna, czeczotka tundrowa, krzyżodziób modrzewiowy, krzyżodziób świerkowy, dziwonia zwyczajna, łuskowiec, gil zwyczajny, grubodziób zwyczajny; trznadel zwyczajny, cierlik, głuszek, ortolan, trznadel czubaty, trznadelek, potrzos zwyczajny, trznadel czarnogłowy, potrzeszcz; poświerka zwyczajna, śnieguła zwyczajna.

Gady:
żółwieżółw błotnyr, żółw ozdobnyi
łuskonośnejaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, jaszczurka murowai; padalec zwyczajny; zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty; żmija zygzakowata.

Płazy:
płazy ogoniastesalamandra plamista, traszka grzebieniasta, traszka zwyczajna, traszka górska
płazy bezogonowekumak nizinny; grzebiuszka ziemna; ropucha szara, ropucha zielona, ropucha paskówka; rzekotka drzewna; żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba śmieszka, żaba trawna, żaba moczarowa.

Ryby:
minogokształtneminóg morski, minóg rzeczny, minóg strumieniowy
jesiotrokształtnejesiotr ostronosy
węgorzokształtnewęgorz europejski
śledziokształtnealoza
karpiokształtnebrzana pospolita, karpi, karaś pospolity, karaś srebrzystyi, amur białyi, kiełb pospolity, kiełb białopłetwy, lin, różanka pospolita, leszcz, krąp, rozpiór, certa, płoć, wzdręga, świnka pospolita, tołpyga białai, tołpyga pstrai, boleń pospolity, słonecznica pospolita, strzebla potokowa, jelec pospolity, jaź, kleń, ciosa, ukleja pospolita, piekielnica, czebaczek amurskii; koza pospolita, koza dunajska, koza złotawa, piskorz; śliz pospolity
sumokształtnesumik karłowatyi; sum pospolity
szczupakokształtneszczupak pospolity
stynkokształtnestynka
łososiokształtnelipień pospolity, lipień bajkalskii†, głowacicai, pstrąg źródlanyi, łosoś szlachetny, troć wędrowna, pstrąg potokowy, pstrąg tęczowyi
dorszokształtnemiętus pospolity
ciernikokształtnecierniczek północny, ciernik
skorpenokształtnegłowacz białopłetwy, głowacz pręgopłetwy
okoniokształtnebass słonecznyi; okoń pospolity, jazgarz, sandacz pospolity.

Ochrona środowiskaEdytuj

TurystykaEdytuj

Największym miastem jest Wrocław – stolica województwa i historyczna stolica całego Śląska. W mieście znajduje się Hala Stulecia wpisana na listę UNESCO i uznany za pomnik historii Zespół historycznego centrum Wrocławia, oraz wiele innych zabytków i atrakcji jak np. Panorama Racławicka, Wrocławska Fontanna, Ogród Japoński, najstarszy i największy w Polsce Ogród Zoologiczny, Ogród Botaniczny.

Na liście UNESCO znajdują się również Kościoły Pokoju w Świdnicy i Jaworze.

Województwo słynie z bardzo dużej liczby zamków (99) i pałaców (kilkaset): Pałac w Bagieńcu, Pałac w Bagnie, Zamek w Bardzie, Pałac w Biskupicach Podgórnych, Zamek Bolczów, Zamek w Bolkowie, Pałac w Bożkowie, Pałac w Brzezince, Pałac w Brzeźnie, Pałac w Bukowcu, Zamek w Chobieni, Zamek w Chocianowcu, Pałac w Chocianowie, Zamek Chojnik, Zamek Piastowski w Chojnowie, Zamek Cisy, Pałac w Chwalimierzu, Dwór Czarne w Jeleniej Górze, Zamek w Czerninie Górnej, Pałac Czettritzów w Strudze, Zamek Czocha, Pałac w Dąbrowicy, Pałac w Dobrocinie, Pałac w Gaworzycach, Zamek w Goli Dzierżoniowskiej, Zamek w Gorzanowie, Zamek w Gościszowie, Zamek Grodno, Zamek Grodziec, Zamek Gryf, Zamek w Górze, Zamek Homole, Dwór w Janowicach Wielkich, Zamek w Jaworze, Pałac Jedlinka, Zamek w Jelczu-Laskowicach, Zamek Grodztwo w Kamiennej Górze, Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim, Zamek Karpień, Zamek w Karpnikach, Zamek w Kliczkowie, Zamek w Kłaczynie, Pałac w Kobierzycach, Pałac w Komarnie, Pałac Kornów w Pawłowicach, Pałac w Kraskowie, Pałac w Krobielowicach, Pałac królewski we Wrocławiu, Książ, Zamek Książąt Głogowskich, Pałac w Krzyżowej, Zamek Piastowski w Legnicy, Zamek Leśna, Zamek w Leśnicy, Zamek w Lipie, Pałac w Łagowie, Pałac w Łomnicy, Pałac w Luboradzu, Zamek w Międzylesiu, Pałac klasycystyczny w Miliczu, Pałac w Miłkowie, Dwór w Mniszkowie, Pałac i Pałac-szpital w Mokrzeszowie, Pałac w Mrowinach, Pałac barona von Münchhausena w Szalejowie Dolnym, Pałac w Mysłakowicach, Pałac Niemitz w Wojcieszowie, Zamek Niesytno, Pałac w Niwnicach, Pałac w Nowiźnie, Zamek Nowy Dwór, Pałac w Ocicach, Zamek oleśnicki, Zameczek w Opolnicy, Pałac w Osetnie, Zamek Owiesno, Pałac w Parchowie, Pałac Paulinum w Jeleniej Górze, Pałac w Piotrówku, Zamek w Płakowicach, Zamek Podskale, Zamek w Prochowicach, Pałac w Przyborowie, Zamek w Przystroniu, Zamek Quingenburg, Dwór w Radomierzu, Zamek Radosno, Zamek w Radłówce, Pałac w Radomierzycach, Zamek Rajsko, Zamek w Ratnie Dolnym, Zamek Rogowiec, Zamek w Rokitnicy, Pałac w Roztoce, Pałac w Roztoczniku, Zamek w Rybnicy, Pałac w Sarnach, Pałac Schaffgotschów w Cieplicach, Pałac Schaffgotschów we Wrocławiu, Pałac w Siedlimowicach, Pałac w Skale, Zamek Sobieskich w Oławie, Zamek Sobótka-Górka, Pałac w Sokolnikach, Pałac w Staniszowie, Zamek Stary Książ, Pałac w Stolcu, Zamek w Stoszowicach, Zamek Szczerba, Pałac w Szczodrem, Zamek Topacz w Ślęzie, Pałac w Trzebieszowicach, Zamek w Urazie, Zamek w Warcie Bolesławieckiej, Pałac w Warmątowicach, Zamek Wleń, Pałac w Wojanowie, Pałac w Wojanowie-Bobrowie, Zamek Wojnowice, Zamek w Wołowie, Pałac w Zabardowicach, Zamek w Ząbkowicach Śląskich, Zamek Kapitanowo w Ścinawce Średniej, Zamek w Świeciu, Zamek Świny, Zamek w Żmigrodzie.

Godne uwagi są też Twierdza Kłodzko, Twierdza Srebrnogórska, Wambierzyce, Legnickie Pole, Oleśnica Mała, Sokołowsko, Opactwo Cystersów w Lubiążu, Opactwo Cystersów w Krzeszowie, Opactwo Cystersów w Henrykowie, Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku, Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda, Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu, Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej, Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju, Kaplica Czaszek w Czermnej, Świątynia Wang, Bazylika Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu, Arboretum w Wojsławicach oraz związane z historią II wojny światowej – sztolnie kompleksu Riese, niemiecki obóz koncentracyjny Groß-Rosen, Niemiecki cmentarz wojenny i Park Pokoju w Nadolicach Wielkich oraz I wojny światowej - Cmentarz Żołnierzy Włoskich.

W województwie dolnośląskim znajduje się najwięcej w Polsce uzdrowisk:

Bardzo licznie odwiedzana przez turystów jest Jaskinia Niedźwiedzia w Masywie Śnieżnika.

Województwo posiada trzy skocznie narciarskie: na Kruczej Skale, Orlinek i Karpatka.

Szlaki turystyczne:

FilmyEdytuj

 
Ulica Miernicza we Wrocławiu - często wykorzystywana przez filmowców

Na Dolnym Śląsku nakręcono trylogię polskich komedii – „Sami swoi”, „Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”. W Lubomierzu znajduje się Muzeum Kargula i Pawlaka, a w podwrocławskich Dobrzykowicach domy Kargula i Pawlaka.

Na Dolnym Śląsku nakręcono m.in. filmy „Baza ludzi umarłych”, „Krzyż walecznych”, „Gdzie jest generał...”, „Zaraza”, „Mniejsze niebo”, „Wielki Szu”, „Wyjście awaryjne”, „Konsul”, „Nie ma zmiłuj”, „Randka w ciemno”, 80 milionów” oraz polski serial „Tajemnica twierdzy szyfrów”.

Co roku we wrześniu w Lądku-Zdrój odbywa się Przegląd Filmów Górskich im. Andrzeja Zawady.

SportEdytuj

Piłka nożnaEdytuj

Najbardziej znanym klubem piłkarskim województwa jest Śląsk Wrocław – Mistrz Polski 1977, 2012, zdobywca Pucharu Polski 1976, 1987 i zdobywca Superpucharu Polski 1987, 2012, znajdujący się obecnie na dziewiątym miejscu w tabeli wszech czasów ekstraklasy i rozgrywający mecze na Stadionie Miejskim we Wrocławiu.

Inne sportyEdytuj

CiekawostkiEdytuj

Regiony partnerskieEdytuj

Lista regionów z którymi samorząd województwa podjął współpracę, podpisał umowę partnerską[39]:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Dane GUS na dzień 30 czerwca 2017
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  3. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
  4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  5. DIGITAL ELEVATION DATA (ang.). VIEWFINDER PANORAMAS.
  6. Dolny Śląsk – Położenie. Poland.com. [dostęp 2012-03-10].
  7. KOMPUTEROWA MAPA PODZIAŁU HYDROGRAFICZNEGO POLSKI MPHP VER. 09/2010.
  8. WorldClim – Global Climate Data. [dostęp 2014-02-14].
  9. Jacek Koźma, Cezary Sroga: Opracowanie Ekofizjograficzne dla Województwa Dolnośląskiego. Surowce mineralne, stan i możliwości eksploatacji. [dostęp 2014-05-02].
  10. Zarządzenie Nr 78 Wojewody Dolnośląskiego z dnia 29 marca 2010 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2010 r. Nr 63 poz. 966).
  11. a b (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  12. (§3. ust 2. Statut DUW we Wrocławiu) Zarządzenie nr 79 Wojewody Dolnośląskiego z dnia 27 maja 2009 r. ws. nadania Statutu (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2009 r., Nr 104, poz. 2131).
  13. Delegatury Urzędu. Dolnośląski Urząd Wojewódzki. [dostęp 2012-02-12].
  14. KLASYFIKACJA JEDNOSTEK TERYTORIALNYCH DO CELÓW STATYSTYCZNYCH (NUTS).
  15. Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 625. ISSN 1230-5820.
  16. Regional GDP Regional GDP per capita in 2009 (ang.). Eurostat – European Commission, 2012-03-13. [dostęp 2012-05-25].
  17. Gross domestic product (GDP) at current market prices by NUTS 2 regions (ang.). Eurostat – European Commission, 2012-03-22. [dostęp 2012-05-25].
  18. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 58-59, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  19. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  20. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  21. Dolnośląskie: duże inwestycje zmniejszyły bezrobocie w całym regionie
  22. Wojewoda dolnośląski: stajemy się regionem konkurencyjnym w skali kraju
  23. Ubóstwo w Polsce w 2011 r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  24. Produkty Tradycyjne w województwie dolnośląskim
  25. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446).
  26. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  27. Mieszkańcy Pomorza najchętniej korzystają z kolei. inforail.pl, 2018-08-08. [dostęp 2018-10-22].
  28. a b c Kolejny zmodernizowany skład Kolei Dolnośląskich (pol.). kurierkolejowy.eu, 2014-11-19. [dostęp 2014-11-20].
  29. a b c d e f g Koleje Dolnośląskie. W: Jacek Chiżyński: Atlas przewoźników kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011, s. 28-31. ISBN 978-83-931006-5-1.
  30. a b c d e f g PLAN ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU PUBLICZNEGO TRANSPORTU ZBIOROWEGO DLA WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO. [dostęp 2014-08-25].
  31. http://www.uke.gov.pl/files/?id_plik=2557
  32. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  33. Marek Snowarski: Atlas roślin naczyniowych Polski. [dostęp 2015-01-26].
  34. Adam Zając, Maria Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce - Distribution Atlas of Vascular Plants in Poland. Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001.
  35. a b Tadeusz Stawarczyk, Wojciech Jankowski, Jan Kotusz: Opracowanie Ekofizjograficzne dla Województwa Dolnośląskiego. Fauna. [dostęp 2014-09-18].
  36. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura”, 2003.
  37. Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody. [dostęp 2012-07-13].
  38. Niektóre rezerwaty przyrody skategoryzowane są w więcej niż jednym rodzaju.
  39. Współpraca z zagranicą. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. [dostęp 2012-02-12].

Linki zewnętrzneEdytuj