Łuskowiec (ptak)

Łuskowiec[4], łuskowiec zwyczajny (Pinicola enucleator) – gatunek niewielkiego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae), zamieszkujący północną Europę od Norwegii po Ural, Syberię po Kamczatkę oraz północną i zachodnią część Ameryki Północnej z południową granicą na południowym zachodzie USA (Kalifornia i Nowy Meksyk). W Polsce dawniej pojawiał się nieregularnie i niekiedy zimował (obserwowany od października do marca), obecnie sporadycznie zalatuje[5].

Łuskowiec
Pinicola enucleator[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Samiec (Kanada)
Ilustracja
Samica (Kanada)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Pyrrhulini
Rodzaj Pinicola[2]
Vieillot, 1808
Gatunek łuskowiec
Synonimy
  • Loxia enucleator Linnaeus, 1758
Podgatunki
  • P. e. enucleator (Linnaeus, 1758)
  • P. e. kamtschatkensis (Dybowski, 1883)
  • P. e. sakhalinensis Buturlin, 1915
  • P. e. flammula Homeyer, 1880
  • P. e. carlottae A. C. Brooks, 1922
  • P. e. montana Ridgway, 1898
  • P. e. californica Price, 1897
  • P. e. leucura (Statius Müller, 1776)
  • P. e. pacata Bangs, 1913
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Lęgowiska łuskowca

Podgatunki i zasięg występowaniaEdytuj

Wyróżniono 8–9 podgatunków P. enucleator[6][7]:

W Polsce ostatni nalot łuskowców (stan z 2016) miał miejsce zimą na przełomie 2012 i 2013; najwięcej osobników (14) zaobserwowano w lutym 2013 pod Giżyckiem. W XIX wieku odnotowano 19 nalotów, w XX wieku – mimo większej aktywności ornitologicznej w terenie – jedynie 12[8].

EwolucjaEdytuj

Zapis kopalny potwierdza jego istnienie już w plejstocenie. Gatunek był wtedy rozpowszechniony w Europie; jego skamieniałości odkryto w Wielkiej Brytanii, Francji, Hiszpanii, Austrii, we Włoszech i na Węgrzech. W Polsce jego skamieniałości odkryto w Jaskini na Biśniku[9].

MorfologiaEdytuj

 
Samiec
Cechy gatunku
Ptak wielkości szpaka. Występuje dymorfizm płciowy. Upierzenie samca głównie czerwonawe, pokrywy podogonowe szare. U samicy upierzenie główne żółtawe, występują białe paski pokrywowe i białe krawędzie lotek III rzędu[8].
Wymiary średnie
  • Długość ciała ok. 18,5–25,5 cm[7]
  • Masa ciała: 42–77 g[7]

EkologiaEdytuj

 
Jaja
Biotop
Łuskowce gniazdują wyłącznie w starych, pierwotnych borach, w których prócz drzew iglastych występują także drzewa owocowe. Podczas zimowania przebywają wszędzie tam, gdzie znajdują się drzewa owocowe (preferują jarzębinę), również w pobliżu siedlisk ludzkich i na drogach[8].
Gniazdo
Na drzewie, przeważnie świerku. Pary gniazdują osobno[8]. Zbudowane jest z mchów, gałązek, źdźbeł traw i porostów; wyściełane jest miękkimi trawami, korzonkami. Zwykle umieszczone 1,5–7,6 m nad ziemią[10].
Jaja
Zniesienie liczy od 2 do 5 jaj. Wymiary średnie: 24,9 na 17,5 mm (P. e. montana). Inkubacja trwa 13–14 dni, wysiaduje jedynie samica[10].
Pożywienie
Nasiona, pędy, pąki brzóz i świerków, jagody, borówki i inne owoce[8].

Status i ochronaEdytuj

IUCN uznaje łuskowca za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988. Liczebność światowej populacji w 2004 szacowano na ponad 4 miliony osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Pinicola enucleator, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Pinicola, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2013-02-17] (ang.).
  3. a b BirdLife International, Pinicola enucleator, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2015-12-08] (ang.).
  4. a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię Pyrrhulini Vigors, 1825 (wersja: 2019-05-02). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-23].
  5. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 766. ISBN 83-919626-1-X.
  6. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Finches, euphonias, longspurs, Thrush-tanager (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-01-27].
  7. a b c Clement, P.: Pine Grosbeak (Pinicola enucleator). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-13)].
  8. a b c d e Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 308. ISBN 978-83-7845-983-5.
  9. Teresa Tomek, Zbigniew M. Bocheński, Paweł Socha i Krzysztof Stefaniak. Continuous 300,000-year fossil record: changes in the ornithofauna of Biśnik Cave, Poland. „Palaeontologia Electronica”. 15 (1), s. 2A, 2012 (ang.). 
  10. a b Hal H. Harrison, Mada Harrison: A Field Guide to Western Birds' Nests: Of 520 Species Found Breeding in the United States West of the Mississippi River. Houghton Mifflin Harcourt, 2001, s. 235. ISBN 978-0-618-16437-0.
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

Linki zewnętrzneEdytuj