Otwórz menu główne

Nowy Meksyk

stan Stanów Zjednoczonych

Nowy Meksyk (ang. New Mexico, hisz. Nuevo México, wymowa: /nu: ˈmɛksɪkoʊ/ i) – stan na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych. Od południa graniczy z Meksykiem, natomiast z pozostałych stron z innymi amerykańskimi stanami (od zachodu Arizoną, od północy z Kolorado od wschodu z Oklahomą i Teksasem).

Nowy Meksyk
State of New Mexico
stan
47. stan od 6 stycznia 1912
ilustracja
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: Crescit eundo
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Santa Fe
Kod ISO 3166-2 US-NM
Gubernator Michelle Lujan Grisham (D)
Powierzchnia 314 917[1] km²
Populacja (2017)
• liczba ludności

2 088 070[2]
• gęstość 5,79 os./km²
Strefa czasowa UTC-07:00
UTC-06:00
Języki urzędowe de iure brak (de facto na równi angielski i hiszpański)
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone

Stolicą stanu jest Santa Fe, a największym miastem Albuquerque. Nowy Meksyk ma najwyższy odsetek ludności latynoskiej w Stanach Zjednoczonych i drugi najwyższy odsetek rdzennych Amerykanów po Alasce.

Spis treści

Symbole stanuEdytuj

  • Dewiza: Crescit Eundo („Rośnie sam”)
  • Przydomek: Land of Enchantment („Kraina Oczarowania”)
  • Symbole:

HistoriaEdytuj

GeografiaEdytuj

 
Wąwóz rzeki Rio Grande

Klimat jest bardzo zróżnicowany w zależności od położenia i wysokości. Na południu przeważają pustynie, gdzie temperatury w lecie przekraczają 38 stopni Celsjusza, a na północy śnieżne szczyty, gdzie temperatury zimą spadają wiele stopni poniżej zera.

Chociaż Nowy Meksyk jest piątym co do wielkości stanem USA pod względem powierzchni, to jest szóstym – najmniej zaludnionym. Około jednej czwartej ludności mieszka w mieście Albuquerque, w środkowej części stanu[3].

Nowy Meksyk ma wiele zalesionych dolin i szczytów w południowych Górach Skalistych, pustynnych kanionów na południu, a na wschodzie wysokich płaskowyżów Wielkich Równin[3]. Najwyższym szczytem jest Wheeler, wznoszący się na wysokość 4013 m n.p.m.

Największe miasta Nowego Meksyku[4]
Lp. Miasto Ludność
(2017)
1 Albuquerque 558 545
2 Las Cruces 101 712
3 Rio Rancho 96 159
4 Santa Fe 83 776
5 Roswell 47 775
6 Farmington 45 450
7 Clovis 38 962
8 Hobbs 37 764
9 Alamogordo 31 248
10 Carlsbad 28 774

DemografiaEdytuj

 
Piramida wieku

Spis ludności z roku 2010 stwierdza, że stan Nowy Meksyk liczy 2 059 179 mieszkańców, co oznacza wzrost o 240 133 (13,2%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,1% populacji, 23,4% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,9% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,5% ludności stanu stanowią kobiety[5].

JęzykEdytuj

W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami są[6]:

Rasy i pochodzenieEdytuj

Według spisu z 2010 roku, 82,2% mieszkańców stanowiła ludność biała (37,5% nie licząc Latynosów), 10,9% to rdzenna ludność Ameryki, 2,5% to Murzyni lub Afroamerykanie, 2,5% miało rasę mieszaną, 1,7% to Azjaci, 0,2% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 48,8% ludności stanu[5].

Hiszpańscy Amerykanie stanowili większość populacji do lat 40. XX wieku. W 2017 roku największe grupy stanowią osoby pochodzenia meksykańskiego (31,6%), niemieckiego (8,4%), irlandzkiego (6,2%), angielskiego (5,8%), Nawahowie (5,8%) i „amerykańskiego” (4,3%). Inne duże grupy obejmowały osoby pochodzenia hiszpańskiego, szkockiego (48,3 tys.), włoskiego (45,5 tys.), francuskiego (37,3 tys.) i polskiego (22,5 tys.)[7][8].

ReligiaEdytuj

Dane z 2014 r.[9]:

GospodarkaEdytuj

Głównymi pracodawcami w Nowym Meksyku są opieka zdrowotna, handel detaliczny, hotelarstwo i usługi edukacyjne. Około jednej czwartej produktu krajowego brutto (PKB) stanu pochodzi z działań rządowych, w tym federalnych przedsiębiorstw cywilnych, takich jak Departament Energii w Los Alamos National Laboratory[3].

PrzemysłEdytuj

Nowy Meksyk jest ósmym co do wielkości producentem energii w kraju, głównie ze względu na produkcję ropy naftowej, gazu ziemnego i węgla[3].

RolnictwoEdytuj

Ważną rolę odgrywa hodowla bydła. Według danych z 2007 roku stan posiadał 1,58 mln sztuk bydła i cieląt. Tym samym jest na siódmym miejscu co do wielkości produkcji mleka wśród stanów USA[11].

W dużych ilościach uprawia się pekan, cebulę, paprykę chili, bawełnę, kukurydzę, pszenicę i sorgo. Produkuje się także siano z lucerny[12].

TurystykaEdytuj

 
Zabytkowy kościół Quarai. Pozostałości XVII-wiecznej hiszpańskiej misji franciszkańskiej.

Turystyka jest jedną z głównych gałęzi gospodarki w Nowym Meksyku. Stan znany jako „Kraina Oczarowania” przyciąga miliony turystów każdego roku[13]. Do głównych atrakcji należą indiańskie ruiny i ceremonie, górskie i pustynne krajobrazy, wiele parków narodowych i zabytków o znaczeniu kulturalnym, historycznym i naukowym[13]. Park Narodowy Carlsbad Caverns który zawiera ponad 100 jaskiń ma co roku ponad 400 tys. odwiedzin[14].

Albuquerque International Balloon Fiesta który odbywa się zawsze w październiku, jest jednym z największych festiwali baloniarskich na świecie[13].

UczelnieEdytuj

Interesujące miejscaEdytuj

Pomniki narodoweEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: New Mexico, www.census.gov [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  3. a b c d New Mexico - State Energy Profile Analysis - U.S. Energy Information Administration (EIA), www.eia.gov [dostęp 2019-01-29].
  4. Biggest Cities in New Mexico, www.biggestuscities.com [dostęp 2019-01-29].
  5. a b U.S. Census Bureau QuickFacts: New Mexico; UNITED STATES, www.census.gov [dostęp 2019-01-29] (ang.).
  6. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-29].
  7. U.S. Census Bureau, SELECTED SOCIAL CHARACTERISTICS IN THE UNITED STATES 2013-2017 American Community Survey 5-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-01-29] (ang.).
  8. U.S. Census Bureau, ACS DEMOGRAPHIC AND HOUSING ESTIMATES 2013-2017 American Community Survey 5-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-01-29] (ang.).
  9. Adults in New Mexico. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-16].
  10. State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-16].
  11. Facts – Dreaming New Mexico, www.dreamingnewmexico.org [dostęp 2019-01-29].
  12. Brittany Stovall, New Mexico’s Top 10 Agriculture Commodities, Farm Flavor, 2019 [dostęp 2019-01-29] (ang.).
  13. a b c New Mexico - Services, labour, and taxation, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-01-30] (ang.).
  14. Creepy but captivating Carlsbad Caverns, www.thebeaconnewspapers.com, 14 listopada 2014 [dostęp 2019-01-30] (ang.).
  15. White Sands (ang.). NPS. [dostęp 2014-05-23].
  16. Bandelier National Monument (ang.). NPS. [dostęp 2014-05-23].
  17. Gila Cliff Dwellings National Monument (ang.). NPS. [dostęp 2014-05-23].

Linki zewnętrzneEdytuj