Otwórz menu główne

Kolorado (stan)

stan Stanów Zjednoczonych
Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też: Kolorado.

Kolorado (ang. Colorado, wym. /kɒləˈrɑːdoʊ/ i) – stan w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych.

Kolorado
State of Colorado
stan
38. stan od 1 sierpnia 1876
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: Nil sine numine
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Denver
Kod ISO 3166-2 US-CO
Gubernator Jared Polis (D)
Powierzchnia 269 601[1] km²
Populacja (2017)
• liczba ludności

5 607 154[2]
• gęstość 16,01 os./km²
Strefa czasowa UTC-7:00
UTC-6:00
Języki urzędowe angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone
Piramida wieku

Na północy graniczy z Wyoming i Nebraską, na wschodzie z Kansas, na południu z Oklahomą i Nowym Meksykiem, a na zachodzie z Utah. Kolorado jest jednym z trzech stanów USA niemających naturalnych granic. Wyznaczają je: długość i szerokość geograficzna, a tym samym Kolorado ma kształt czworoboku. Nazwa terytorium, a następnie stanu pochodzi od nazwy rzeki Kolorado, której hiszpańska nazwa brzmi – Rio Colorado[3].

Spis treści

Symbole stanuEdytuj

  • Dewiza: Nil sine numine (Nic bez opatrzności Boskiej)
  • Przydomek: The Centennial State
  • Znaczenie przydomku: Stan Stulecia
  • Symbole:

HistoriaEdytuj

Pierwotnie ziemie tego regionu były zamieszkiwane przez Indian, którzy przybyli do Kolorado wraz z końcem epoki lodowcowej. Na początku XVIII wieku tereny dzisiejszego stanu Kolorado zostały opanowane przez Hiszpanów. Najstarsze artefakty należące od pierwszych Indian datowane są na 11 200 lat p.n.e. W 1803 roku północno-wschodnia część dzisiejszego stanu została zakupiona od Francji, jako część francuskiej Luizjany. W 1848 roku południowa i zachodnia część stała się terytorium Stanów Zjednoczonych po wojnie amerykańsko-meksykańskiej. W roku 1858 odkryto złoża złota. W latach 18641870 miały miejsce wojny z Indianami.

GeografiaEdytuj

Kolorado jest wyżynno-górzystym stanem którego średnia wysokość nad poziomem morza przekracza 2000 m. Jest też jedynym stanem którego cała powierzchnia leży powyżej 1000 m n.p.m. Trzy czwarte powierzchni stanu to tereny wyżynne i wybitnie górzyste, obszary te leżą powyżej 1500-2000 m n.p.m. Jedynie wschodnia część jest płaska. Najwyższy szczyt Kolorado – Mount Elbert wznosi się na 4399 m n.p.m. Zachodnią część stanu zajmują Góry Skaliste i Wyżyna Kolorado, wschodnią – obszar Wielkich Równin.

Kolorado znajduje się w strefie klimatu podzwrotnikowego kontynentalnego suchego z dużymi różnicami temperatur dnia i nocy. W górach występuje wielopiętrowość klimatyczna. Opady są niskie i wynoszą średnio od 380 do 630 mm rocznie. Wyższe opady występują w górach. Warto tu jednak zwrócić uwagę na lokalne różnice związane z ukształtowaniem terenu, gdzie górskie doliny są miejscami relatywnie suchymi. Zimy w Kolorado są śnieżne i mroźne. Lata zaś, z pominięciem obszarów górskich są gorące i suche. W zachodniej części stanu temperatury wynoszą od 16 °C do 21 °C latem, choć mogą być wyższe (zależy to od wysokości nad poziomem morza i miejsca). W wysokich partiach gór panuje alpejski klimat i wręcz arktyczny klimat co jest związane ze znacznymi wysokościami (powyżej 3000 m n.p.m.). Wschodnia część Kolorado cechuje się ekstremami termicznymi, gdzie zimą średnie wartości termiczne wynoszą kilka stopni poniżej zera, ale mogą obniżyć się do wartości od -18 °C do -23 °C. Lata są upalne, powyżej 30 °C, temperatury rzędu 35-38 °C nie należą do rzadkości. Taki rozkład temperatur jest związany jest z rzeźbą terenu Ameryki Północnej, co wiąże się z napływem mas powietrza – mroźnych, arktycznych zimą i gorących zwrotnikowych latem. Najwyższą temperaturę w Kolorado zanotowano 11 lipca 1888 roku i wynosiła ona 48 °C. Najniższa zanotowana temperatura miała miejsce 1 lutego 1985 roku i wynosiła -61 °C.[4][5][6]

Ze stanu Kolorado, a dokładnie z wysokiego pasma Gór Skalistych wypływają większe rzeki Stanów Zjednoczonych. Są to Rio Colorado czyli Kolorado i Rio Grande i liczne dopływy Missisipi jak rzeka Arkansas. Tym samym stan Kolorado należy do dwóch zlewisk: Oceanu Spokojnego i Zatoki Meksykańskiej (Ocean Atlantycki). W górach liczne są polodowcowe jeziora.

Roślinność zróżnicowana ze względu na rzeźbę terenu. W górach rosną lasy iglaste i wysokogórskie łąki, zaś na wschodzie suche prerie, w większości zastąpione przez pola uprawne i łąki. W południowo-zachodniej części stanu występują obszary półpustynne.

Większe miastaEdytuj


 
Denver
 
Colorado Springs

L.p. Miasto Hrabstwo Liczba mieszkańców (2017)[7]

 
Aurora
 
Pueblo

1 Denver Denver 704 621
2 Colorado Springs El Paso 464 474
3 Aurora Arapahoe 366 623
4 Fort Collins Larimer 165 080
5 Lakewood Jefferson 154 958
6 Thornton Adams i Weld 136 978
7 Arvada Jefferson i Adams 118 807
8 Westminster Adams i Jefferson 112 812
9 Pueblo Pueblo 111 127
10 Centennial Arapahoe 110 250
11 Boulder Boulder 107 125
12 Greeley Weld 105 448

DemografiaEdytuj

Spis ludności z roku 2010 stwierdza, że stan Kolorado liczy 5 029 196 mieszkańców, co oznacza wzrost o 727 935 (16,9%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,0% populacji, 22,5% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 13,8% to osoby mające 65 i więcej lat. 49,7% ludności stanu stanowią kobiety[8].

JęzykEdytuj

Najpowszechniej używanymi językami są[9]:

Rasy i pochodzenieEdytuj

Według spisu z 2010 roku, 87,3% mieszkańców stanowiła ludność biała (68,3% nie licząc Latynosów), 4,5% to Murzyni lub Afroamerykanie, 3,4% to Azjaci, 3,0% miało rasę mieszaną, 1,6% to rdzenna ludność Ameryki, 0,2% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 21,5% ludności stanu[8].

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (19,9%), meksykańskiego (15,6%), irlandzkiego (11,2%), angielskiego (9,9%) i włoskiego (5,0%). Istnieją także duże grupy osób pochodzenia szkockiego, francuskiego, polskiego (135 tys.), szwedzkiego, norweskiego, holenderskiego i rosyjskiego[10].

ReligieEdytuj

Dane z 2014 r.[11]:

GospodarkaEdytuj

Produkt krajowy brutto Kolorado w 2015 roku osiągnął wartość 288,8 mld USD[13], co uplasowało stan na 19. miejscu w Stanach Zjednoczonych[13]. Roczny wzrost PKB w 2016 roku wyniósł 2,0%, co było wartością ponad przeciętną w Stanach Zjednoczonych (średnia dla wszystkich stanów w 2016 roku wyniosła 1,5%)[14]. W przeliczeniu na głowę mieszkańca w 2016 roku PKB wyniósł 52 975 USD co uplasowało stan na 16. miejscu spośród amerykańskich stanów (średnia krajowa w 2016 wyniosła 50 577USD)[15].

Przemysł i bogactwa naturalneEdytuj

Wiele firm i przedsiębiorstw ma w stanie Kolorado swe siedziby, a najbardziej znane z nich są podane w poniższej tabeli. Główne uprawy rolne to: kukurydza, pszenica, buraki cukrowe, jęczmień, ziemniaki, jabłka, brzoskwinie. Można tu też znaleźć wielkie hodowle bydła, owiec, i drobiu. Wydobywa się też uran i molibden.

Największe przedsiębiorstwa mające siedzibę w Kolorado Gałąź przemysłu
Quark Inc. komputerowy
J.D. Edwards komputerowy
Janus Capital Group usługi inwestycyjne
RE/MAX nieruchomości
EchoStar Communications Corporation elektroniczny, komunikacyjny
Newmont Mining wydobywczy, górnictwo
Coors Brewing Company browarnictwo
Vail Resorts wyciągi narciarskie
Aspen Skiing Company wyciągi narciarskie

UczelnieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: Colorado, www.census.gov [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  3. Colorado Department of Personnel & Administration (DPA) Division of Information Technologies (DoIT) (ang.). [dostęp 2010-10-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-03)].
  4. DRI.edu Western Regional Climate Center. Retrieved October 24, 2006.
  5. Record Highest Temperatures by State. National Climatic Data Center, January 1, 2004., 2007-01-11. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-09-23)].
  6. Record Lowest Temperatures by State (PDF) (ang.). National Climatic Data Center, January 1, 2004. [dostęp 2007-01-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-19)].
  7. Biggest Cities in Colorado, www.biggestuscities.com [dostęp 2019-01-25].
  8. a b U.S. Census Bureau QuickFacts: Colorado; UNITED STATES, www.census.gov [dostęp 2019-01-25] (ang.).
  9. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-22].
  10. U.S. Census Bureau, 2016 American Community Survey 1-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-01-25] (ang.).
  11. Adults in Colorado. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-15].
  12. State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-15].
  13. a b Lam Cao and Robert P. Tate: Gross Domestic Product by State, Annual Statistics for (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2017-10-30].
  14. Gross Domestic Product by State: Fourth Quarter and Annual 2016 (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2017-10-30].
  15. Per capita Real Gross Domestic Product (GDP) of the United States in 2016, by state (ang.). The Statistics Portal. [dostęp 2017-10-30].

BibliografiaEdytuj

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Ameryka Północna. Wydawnictwo OPRES Kraków 1997 ​ISBN 83-85909-20-6

Linki zewnętrzneEdytuj