Język angielski

język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich

Język angielski, angielszczyzna (ang. English language /'ɪŋglɪʃ 'læŋgwɪʤ/, English) – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich powszechnie używany w Wielkiej Brytanii, jej terytoriach zależnych oraz w wielu byłych koloniach i dominiach, m.in. Stanach Zjednoczonych, Irlandii, Kanadzie, RPA, Australii i Nowej Zelandii.

English
Obszar Afryka, Ameryka Południowa, Ameryka Północna, Australia i Oceania, Azja, Europa
Liczba mówiących 527 mln[1]
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Języki germańskie
Języki zachodniogermańskie
Języki anglo-fryzyjskie
Języki angielskie
Język angielski
Pismo/alfabet łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Antigua i Barbuda, Australia (de facto), Bahamy, Barbados, Belize, Botswana, Dominika, Fidżi, Filipiny, Gambia, Ghana, Grenada, Gujana, Hongkong, Indie jako pomocniczy, Irlandia, Jamajka, Kamerun, Kanada, Kenia, Kiribati, Lesotho, Liberia, Malawi, Malta, Mauritius, Mikronezja, Namibia, Nauru, Nigeria, Nowa Zelandia, Pakistan, Palau, Papua-Nowa Gwinea, RPA, Rwanda, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Samoa, Seszele, Sierra Leone, Singapur, Somalia, Sri Lanka (jako pomocniczy), Suazi, Sudan, Sudan Południowy, Stany Zjednoczone (de facto), Tonga, Trynidad i Tobago, Tanzania, Tuvalu, Uganda, Vanuatu, Wielka Brytania (de facto), Wyspy Marshalla, Wyspy Salomona, Zambia, Zimbabwe, jeden z urzędowych w ONZ, Unii Europejskiej oraz NATO
Regulowany przez Brak oficjalnych regulacji
Kody języka
ISO 639-1 en
ISO 639-2 eng
ISO 639-3 eng
SIL ENG
Występowanie
Kolor ciemnoniebieski – państwa, gdzie językiem angielskim posługuje się większość społeczeństwa. Kolor jasnoniebieski – państwa, w których angielski jest językiem oficjalnym mimo posługiwania się nim przez mniejszość społeczeństwa

Kolor ciemnoniebieski – państwa, gdzie językiem angielskim posługuje się większość społeczeństwa. Kolor jasnoniebieski – państwa, w których angielski jest językiem oficjalnym mimo posługiwania się nim przez mniejszość społeczeństwa
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
ikona symbolizująca język angielski według standardu ISO 639-1

W Wielkiej Brytanii i Australii angielski jest de facto językiem urzędowym, jednak formalnie państwa te nie mają oficjalnie ustalonego języka urzędowego. Podobna sytuacja jest też w Stanach Zjednoczonych[2]. Angielski należy do oficjalnych języków ONZ, a od XX wieku jest najczęściej używanym językiem w kontaktach międzynarodowych. Niekiedy określany jako pierwszy uniwersalny język ludzkości[3].

Język angielski jest bardzo mocno zróżnicowany geograficznie. Dialekty do pewnego stopnia różnią się fonetyką, słownictwem i gramatyką.

Język angielski jest obecnie źródłem zapożyczeń prawie na całym świecie, ale wcześniej to angielszczyzna tworzona była poprzez wpływ innych języków. Obecnie[kiedy?] ta moda została przyhamowana[potrzebny przypis], ale wciąż stanowi istotny czynnik rozwoju języka.

Spis treści

HistoriaEdytuj

 
Wpływy germańskie w języku angielskim[4]

Angielszczyzna jest językiem zachodniogermańskim, który wziął swój początek z anglo-fryzyjskich i jutlandzkich dialektów przyniesionych do Brytanii przez germańskich osadników i rzymskie wojska z terenu obecnych północnych Niemiec i Holandii[4]. Na początku, język staroangielski był mieszaną grupą dialektów, obrazującą różnorodne źródła anglosaskiej ludności ówczesnej Anglii. Jeden z tych dialektów, późny zachodniosaski, w końcu zyskał przewagę. Pierwotny staroangielski następnie był pod wpływem obcym ze względu na dwie fale inwazji. Pierwsza to inwazja wikingów, użytkowników języków skandynawskich; zdobyli oni i skolonizowali części Brytanii w ósmym i dziewiątym wieku. Druga to inwazja Normanów w XI wieku. Mówili oni językiem starofrancuskim i rozwinęli anglo-normańską odmianę języka angielskiego[5]. Te dwie inwazje spowodowały, że angielszczyzna stała się do pewnego stopnia językiem mieszanym (chociaż nie był to pidgin – prawdziwie mieszany język w ścisłym lingwistycznym znaczeniu tego słowa).

Współżycie ze Skandynawami zaowocowało zauważalnym gramatycznym uproszczeniem i leksykalnym wzbogaceniem anglo-fryzyjskiego rdzenia angielszczyzny; późniejsza normańska okupacja prowadziła ku przeszczepieniu do rdzenia germańskiego bardziej wyszukanej warstwy słów z romańskiej gałęzi języków europejskich[6]. Ten wpływ normański wprowadził angielszczyznę do sądów i urzędów. W ten sposób angielszczyzna rozwinęła się w "pożyczający" język o wielkiej elastyczności i bogatym słownictwie.

Pisownia i fonetykaEdytuj

Alfabet angielski jest tożsamy z alfabetem łacińskim i składa się z dwudziestu sześciu liter:

A a B b C c D d E e F f
G g H h I i J j K k L l
M m N n O o P p Q q R r
S s T t U u V v W w X x
Y y Z z

Pisownia angielska, w szczególności pisownia samogłosek, jest bardzo nieregularna. Dodatkowo występuje duże geograficzne zróżnicowanie wymowy. Dialekty różnią się na wiele sposobów, jedną z najbardziej znanych różnic jest występowanie lub niewystępowanie „r” przed spółgłoską i w absolutnym wygłosie. Dialekty różnią się też znacznie systemami samogłosek.

Jeśli chodzi o formę ortograficzną, statystycznie najczęściej występującymi literami są: „e” (występuje 56× częściej niż najrzadsze „q”), „a” (43×), „r” (39×), „i” (38×), „o” (36×), „t” (35×) i „n” (34×). Z kolei najczęściej występujące dwuliterowe zbitki to: „th”, „he”, „in”, „er”.

SamogłoskiEdytuj

 
Samogłoski angielskie na diagramie Jonesa
 
Dyftongi angielskie na diagramie Jonesa

Trudno jest ustalić dokładną liczbę samogłosek angielskich; różne analizy wykazały różną ich liczbę. Mnogość dialektów i różnice metodologiczne spowodowały, że wyniki różnią się znacznie[7]. Ogólnie przyjmuje się, że na angielski system fonetyczny składa się 12 samogłosek (iː, ɪ, uː, ʊ, e, ɜː, ə, ɔː, æ, ʌ, ɑː, ɒ)[8] i 8 dyftongów. W języku angielskim występuje zjawisko iloczasu, tzn. samogłoski dzielą się na długie i krótkie[9]. Na długość samogłoski w wyrazie wpływają: naturalna długość samogłoski oraz jej kontekst: najdłuższe są samogłoski naturalnie długie przed spółgłoską dźwięczną, a najkrótsze- samogłoski krótkie przed spółgłoską bezdźwięczną. Ogólnie można wyróżnić 4 różne długości samogłosek[10].

Angielskie samogłoski w wymowie Received Pronunciation opisuje następująca tabela:

Monoftongi
Przednie Centralne Tylne
długie krótkie długie krótkie długie krótkie
Przymknięte iː ɪ uː ʊ
Średnie e ɜː ə ɔː
Otwarte æ ʌ ɑː ɒ

SpółgłoskiEdytuj

Angielski system spółgłoskowy jest bliższy polskiemu niż samogłoskowy, choć istnieją spółgłoski charakterystyczne dla tego języka oraz zbliżone, różniące się miejscem artykulacji w porównaniu np. z polskimi: /d/, /t/ i /n/ jest wymawiane a językiem przyciśniętym do wału dziąsłowego a nie zębów[11]. Spółgłoski dźwięczne w zapisie są dźwięczne w wymowie, a ubezdźwięcznienie powoduje zmianę znaczenia wyrazu (para minimalna), np. /let/ – /led/.

  dwuwargowe wargowo-
zębowe
międzyzębowe dziąsłowe zadziąsłowe podniebienne miękkopodniebienne krtaniowe
zwarte p  b     t  d     k  ɡ  
nosowe m     n     ŋ  
szczelinowe   f  v θ  ð s  z ʃ  ʒ     h
zwarto-
szczelinowe
        tʃ  dʒ      
półotwarte       ɹ   j w  
boczne       l        

W języku angielskim nie wszystkie wyrazy wymawia się z jednakowym naciskiem, jak również wiele wyrazów brzmi w różny sposób w różnym kontekście w zdaniu. Istnieją tzw. formy słabe, które pojawiają się w nieakcentowanych pozycjach: inna jest np. wymowa: Yes, I could /jes aɪ 'kʊd/ i I could go there /aɪ kəd'gəʊ ðeə/. Osłabieniu ulegają zwłaszcza czasowniki modalne, zaimki, przyimki. Obecność form słabych jest o wiele częstsza w mowie potocznej, niż w języku mediów czy oficjalnych przemówień[12].

Uproszczona transkrypcjaEdytuj

Wymowę RP można też zapisywać za pomocą uproszczonej transkrypcji IPA ("simplified" lub "extra-broad"), wprowadzonej przez Daniela Jonesa. Zapisuje się w niej r zamiast ɹ oraz stosuje następujące symbole samogłosek:[13]

Monoftongi
Przednie Centralne Tylne
długie krótkie długie krótkie długie krótkie
Przymknięte iː ɪ uː e
Średnie e əː ə oː
Otwarte a ʌ aː o
Dwugłoski
Dwugłoski Zamykające Centrujące
do /ɪ/ do /ʊ/
Od wysokiego     iə  uə
od średniego ei  ɔi ou eə
od niskiego ai au  

AkcentEdytuj

Akcent i intonacja to ważne cechy prozodyczne języka angielskiego. Akcent wyrazowy jest niejednolity, jak również ma funkcję dystrybutywną[14]; to produce /tə prɒd'juːs/ akcentowane na ostatnią sylabę oznacza "produkować", podczas gdy some produce /sʌm ˈprɒdjuːs/ to produkty rolne (owoce i warzywa).

IntonacjaEdytuj

Intonacja języka angielskiego jest bogata w melodie i przy jej pomocy można wyrazić nieraz więcej niż przez treść samych wyrazów[15]. Tak to ujął badacz angielskiej fonetyki Wiktor Jassem: Anglicy nie należą na ogół do ludzi wielosłownych. Fakt ten w pewnej mierze znajduje odbicie w tym, że zamiast szerszego objaśnienia Anglik wyraża często pewną myśl, nadając stosunkowo krótkiej wypowiedzi odpowiednią intonację[15]. Oto 9 sposobów na intonację słowa „Yes”:

  1. najbardziej naturalny, zwykłe stwierdzenie faktu bez emocji[16]
  2. wygłaszany z zaangażowaniem emocjonalnym, wyraża zdziwienie, zaskoczenie, irytację
  3. rutynowe, niezaangażowane
  4. zależy od wyrazu twarzy przy wypowiadaniu, jeśli twarz jest pogodna, wyraża współczucie i sympatię, jeśli wyraz twarzy jest ponury, brzmi złowieszczo
  5. wyraża szok i niedowierzanie
  6. zakłopotanie, lekkie zażenowanie tym, co właśnie zostało powiedziane
  7. znudzenie, ironia, sarkazm
  8. niepewność, zwątpienie
  9. silne zaangażowanie emocjonalne, w zależności od wyrazu twarzy może być to zachwyt, wyzwanie, samozadowolenie.

Intonacja zdań oznajmujących jest opadająca. Nieco inaczej jest w pytaniach. Intonacja wznosząca, charakterystyczna np. dla języka polskiego, jest możliwa tylko w pytaniach o rozstrzygnięcie (Yes/No questions). W przypadku pytań o uzupełnienie, zwanych również szczegółowymi lub Wh- questions, intonacja opada[17]:

Gramatyka języka angielskiegoEdytuj

Główny artykuł: Gramatyka języka angielskiego.

Język angielski jest językiem pozycyjnym i analitycznym (duże znaczenie odgrywają czasowniki posiłkowe), choć występują też pewne elementy fleksji. Są to relikty indoeuropejskiego systemu deklinacji i koniugacji, w pełni zachowanego w językach słowiańskich i łacinie, a częściowo w staroangielskim. Odmiana przez przypadki dotyczy zaimków, rzeczowniki posiadają tylko dopełniacz (Saxon genitive), tworzony z końcówką -'s.

W języku angielskim występują przedimki: określony the i nieokreślony a(n). Formy an używa się przed wyrazami wymawianymi z nagłosową samogłoską – an hour, ale a union. Co niezwykłe wśród języków indoeuropejskich, nie istnieje kategoria rodzaju gramatycznego, z wyjątkiem zaimków trzeciej osoby liczby pojedynczej.

PrzedimekEdytuj

Główny artykuł: Przedimek w języku angielskim.

Przedimek w języku angielskim to nieodmienna część mowy w języku angielskim determinująca rzeczownik. Przedimka zwykle nie tłumaczy się na język polski. Czasami można go oddać jako zaimek ten, ta, to (przedimek określony), jakiś, jakaś, jakieś (przedimek nieokreślony)[18].

Przedimkiem jest wyraz występujący przed rzeczownikiem albo frazą rzeczownikową (np. przymiotnik + rzeczownik). W języku angielskim rozróżnia się dwa rodzaje przedimków:

  • a/an – nieokreślone;
  • the – określony;

Przedimek (zwany article lub determiner) określa, czy desygnaty są znane mówiącemu i rozmówcy. Jeśli są znane, używa się przedimka określonego. W przeciwnym wypadku stosowany jest przedimek nieokreślony. Przedimków a/an używa się wyłącznie przed rzeczownikiem policzalnym w liczbie pojedynczej, Oznacza on dowolny element z danego zbioru, innymi słowy pojedynczy choć nie wyjątkowy element[19]: My father is a teacherMój ojciec jest nauczycielem. Jest jednym ze zbioru nauczycieli.

  • Używany jest, gdy dana osoba lub rzecz pojawia się w tekście, rozmowie itp. po raz pierwszy[19] – pozostaje ona dla rozmówcy bliżej nieokreślona. Jeśli zostanie wymieniona po raz kolejny, otrzymuje przedimek the: Once we had a dog and a cat. But the dog was always eating the cat`s dinner. In the end, we gave the dog to a friend.

Przedimek określony the jest najpopularniejszym słowem angielskim[20]. Kontrastuje z przedimkiem nieokreślonym a i z przedimkiem zerowym. The ma zawsze tę samą formę[21]. Przedimek określony stosuje się do opisu określonego przedmiotu, osoby bądź stanu. Zarówno mówiący jak i jego rozmówca wiedzą o czym dokładnie jest mowa[21]: We left the car in the garageZostawiliśmy auto w garażu. Mówiący wie, jakie to auto i zna (przynajmniej ze słyszenia) dom, w którym samochód zaparkowano. Have you visited the castle? → Czy zwiedziłeś zamek? Zarówno mówiący jak i odbiorca komunikatu wiedzą, w jakim mieście zamek się znajduje.

Większość rzeczowników występuje z poprzedzającymi je przedimkami określonymi bądź nieokreślonymi. Brak przedimka określa się jako przedimek zerowy[22]. Istnieją trzy podstawowe sytuacje, kiedy pojawia się przedimek zerowy[22]:

RzeczownikEdytuj

Rzeczownik angielski ma trzy formy gramatyczne: liczby pojedynczej, liczby mnogiej i (zwłaszcza rzeczowniki oznaczające osoby i zwierzęta) dopełniacza. Forma dopełniacza jest zawsze regularna, formy liczby mnogiej wykazują niekiedy pewne odstępstwa. Rzeczowniki dzielą się na dwie grupy: policzalne i niepoliczalne, a podział ten determinuje ich zachowanie się w zdaniu, zwłaszcza przyjmowanie odpowiedniego przedimka. Rzeczowniki angielskie mogą być proste lub złożone.

Rodzaj gramatycznyEdytuj

W języku angielskim osoby płci męskiej przyjmują zaimek he, żeńskiej she, obiekty z nieistniejącą bądź nierozpoznaną płcią przyjmują zaimek nieokreślony it[23].

Istnieje możliwość nadania rodzaju gramatycznego rzeczom bądź zwierzętom, zwłaszcza, jeśli przyjmuje się, że mają osobowość, inteligencja bądź uczucia. Najczęściej spotyka się to w odniesieniu do zwierząt domowych: psów, kotów, koni[23]: Find the cat and let her outZnajdź kota i go wypuść. Pociąga to również zmianę zaimka względnego: She's an old dog, who likes to sleep muchTo stara suka, która lubi dużo spać.

Rzeczowniki policzalne i niepoliczalneEdytuj

W języku angielskim rzeczowniki dzieli się na dwie grupy: policzalne (countable) i niepoliczalne (uncountable). Rzeczowniki z grupy policzalnych zasadniczo opisują desygnaty, które dadzą się policzyć. Przyjmują zarówno przedimek nieokreślony a/an, jak i liczebniki: a cat, three pigs[24]. Rzeczowniki policzalne mają formę zarówno liczby pojedynczej jak i mnogiej[25]: handhands, a baby – babies.

Rzeczowniki niepoliczalne (uncountable, mass nouns) opisują desygnaty będące nazwami materiałów, cieczy, pojęć abstrakcyjnych, zbiorów i innych rzeczy postrzeganych jako masy bez konkretnych granic, a nie jako oddzielne obiekty. Z tymi rzeczownikami nie używa się liczby mnogiej ani liczebników (od tej zasady istnieje kilka wyjątków)[26]: water, weather, wool, money.

Dopełniacz saksońskiEdytuj

Główny artykuł: Dopełniacz saksoński.

W języku angielskim nie istnieje rozbudowany system przypadków, do dzisiejszych czasów zachował się jedynie dopełniacz. Dopełniacz saksoński zapisuje się następująco[27]

liczba pojedyncza rzeczownik + `s my father`s car
liczba mnoga ` my parents` house
nieregularna liczba mnoga rzeczownik + `s the children`s room
  • Dopełniacz saksoński używany jest najczęściej do mówienia o relacji własności i charakterystyce fizycznej, w szczególności, jeśli pierwszy wyraz oznacza osobę, zwierzę, firmę. kraj lub grupę osób[27]:
    • That`s my father`s houseTo dom mojego ojca.
    • Mary`s brother is a lawyerBrat Mary jest adwokatem.
    • Poland`s climate is getting warmerKlimat Polski się ociepla.

Liczba mnogaEdytuj

Liczbę mnogą w języku angielskim tworzy się w większości przypadków przez dodanie -s do podstawowej formy bezokolicznika[28]:

  • car → cars
  • taxi → taxis
  • week → weeks.

ZaimekEdytuj

Zaimek to część mowy zastępująca rzeczownik albo frazę rzeczownikową. Zaimki mogą być określone lub nieokreślone[29].

Formy angielskich zaimków osobowych[30]

  Mianownik Dopełnienie Zaimki zwrotne Przymiotniki dzierżawcze Zaimki dzierżawcze
1st pers. sing. I me myself my mine
2nd pers. sing./pl. you you yourself/yourselves your yours
3rd pers. sing. she, he, they, it her, him, them, it  herself, himself, themself, itself  her, his, their, its hers, his, theirs, its
1st pers. pl. we us ourselves our ours
3rd pers. pl. they them themselves their theirs

W języku angielskim używa się zaimka you, który oznacza zarówno ty, wy, jak również pan, pani, państwo. Można użyć jednak w zdaniu z you zwrotów grzecznościowych, np. sir czy madam.

PrzymiotnikEdytuj

W języku angielskim przymiotnik nie odmienia się przez liczby ani nie ma charakterystycznej końcówki, po której byłby rozpoznawalny, choć istnieją grupy przymiotników o charakterystycznych końcówkach[31]:

  • -al: actual, final, general
  • -ed: confused, surprised, stoned
  • -ic: basic, atomic, generic
  • -ent: promnent, efficient, prurient
  • -ble: visible, recognisable, probable
  • -ing: amusing, terrifying, growing
  • -ive: deceptive, attractive, sensitive
  • -(l)y: angry, dirty, funny
  • -an: American, human, indian
  • -ous: cantankerous, furious, ominous
  • -ar: popular, regular, similar
  • -ful: colourful, grateful, respectful
  • -less: careless, topless, harmless.

Przymiotnik może w zdaniu zajmować miejsce przydawki i orzecznika. Najczęstszą pozycją przymiotnika jest przydawka określająca rzeczownik. Istnieją przymiotniki, mogące wystąpić jedynie w tej pozycji, np. chief, fellow, utter, upper[31]: a main road, the cief inspector.

Mod Adj N
a young woman
tall trees
some hot water
our national sport
a tall young woman
a beautiful old town

PrzysłówekEdytuj

Przysłówek angielski jest bardzo zróżnicowany. Może charakteryzować się końcówką -ly, może mieć formę tożsamą z przymiotnikiem a jego znaczenie determinuje wtedy miejsce w zdaniu.

Przysłówki można podzielić na następujące kategorie według ich znaczenia[32]:

  • sposobu: well, how, quickly, hard, fast
  • miejsca: up, there, above, upstairs
  • czasu: now, then, soon, afterwards, recently
  • stopnia: quite, much, so, too, really, pretty, fairly
  • częstotliwości: never, always, often, seldom, generally

CzasownikEdytuj

Czasownik angielski jest częścią mowy z największą liczbą form i zastosowań. Czasowniki pod względem zachowania w zdaniu dzielą się na trzy grupy: posiłkowe, modalne i zwykłe. Angielski czas ma dwie formy morfologiczne: czas teraźniejszy i przeszły, pozostałe tworzy przy użyciu czasowników modalnych i posiłkowych. Czasownik angielski może występować w 4 czasach: teraźniejszym, przeszłym, przyszłym i przyszłym w przeszłości, 3 stronach: czynnej, biernej i zwrotnej oraz 4 trybach: orzekającym, rozkazującym, przypuszczającym i łączącym.

To beEdytuj

Czasownik to be („być”) używany jest w swym znaczeniu podstawowym oraz jako czasownik pomocniczy do tworzenia czasów ciągłych. odmienia się nieregularnie[33]:

forma oznajmująca forma pytająca forma przecząca
I am, I was am I?, was I? I am not, I was not
you are, you were are you?, were you? you are not, you were not
he/she/it is, he/she/it was is he/she/it?, was he/she/it? he/she/it is not, he/she/it was not
we are, we were are we?, were we? we are not, we were not
you are, you were are you?, were you? you are not, you were not
they are, they were are they?, were they? they are not, they were not

W języku mówionym stosuje się następujące skróty[34]:

  • are + not → aren't
  • were + not → weren't
  • is + not → isn't.

Forma imiesłowu przeszłego biernego: been. Czasownik ten nie tworzy również form z czasownikiem posiłkowym do. W zdaniu przeczącym stawia się przeczenie bezpośrednio przy czasowniku głównym formie osobowej. W zdaniu pytającym następuje przestawienie podmiotu i orzeczenia. Na przykład:I am not French.Nie jestem Francuzem. Are you there?Jesteś tam?. Who are you?Kim jesteś?

To haveEdytuj

Czasownik oznacza mieć i odmienia się nieregularnie[35]. W formie pytającej i przeczącej możliwe są dwa warianty: tworzenie pytań przez inwersję i (zwłaszcza w odmianie amerykańskiej) z operatorami do, does, did.

Czasownika have używa się przede wszystkim do informowania o własności, stosunkach i innych stanach[36]:: They have three carsOni mają trzy samochody

Czasy morfologiczneEdytuj

W języku angielskim występują dwa czasy morfologiczne – teraźniejszy i przeszły. Łącznie z konstrukcjami gramatycznymi można wyróżnić szesnaście czasów gramatycznych i konstrukcji osadzających czynności w odpowiednim czasie. Wyróżnia się cztery kategorie czasowe:

  • czas teraźniejszy
  • czas przeszły
  • czas przyszły
  • czas przyszły w przeszłości.

Każdy występuje w czterech aspektach precyzujących usytuowanie czynności w czasie: prostym, postępującym (zwanym niekiedy ciągłym), przeszłym i przeszłym ciągłym. Poniższa tabela przedstawia przykładowe zdanie w 16 czasach strony czynnej (Present Simple: I dorobię):

Czasy (Tense) / Aspekty czasowe Simple Progressive Perfect Perfect Progressive
Present (Teraźniejszy) I do I am doing I have done I have been doing
Past (Przeszły) I did I was doing I had done I had been doing
Future (Przyszły) I will do I will be doing I will have done I will have been doing
Future in the past (Przyszły w przeszłości) I would do I would be doing I would have done I would have been doing

Aspekty progressive (postępujący). Wyboru czasu gramatycznego w zdaniu dokonuje się w zależności od sytuacji.

Strona biernaEdytuj

Oznacza, że czynność jest wykonywana na podmiocie. Zasadniczą różnicą między angielskim i większością języków jest to, że podmiotem w zdaniu w stronie biernej może stać się również dopełnienie dalsze:

  • She was given a chance. – dano jej szansę.

Strona bierna nie może być utworzona w czasach z rodziny Perfect Progressive.

Strona zwrotnaEdytuj

Oznacza wykonywanie czynności przez podmiot na samym sobie. Używa się do tego celu partykuły o konstrukcji zaimek w formie dopełnienia + self w liczbie pojedynczej lub selves w liczbie mnogiej[37].

myself ourselves
yourself yourselves
himself herself itself themselves

Jest to jedyny przypadek w języku, gdy druga osoba liczby pojedynczej różni się od liczby mnogiej. Strona zwrotna nie występuje w relacjach wzajemnych (reciprocal). Używa się wtedy each other, w l.mn. one another[37].

  • They washed themselves. – umyli się (każdy siebie)
  • They washed each other. – umyli się (wzajemnie)

SkładniaEdytuj

Podstawowym szykiem zdania jest SVO, podobnie jak w języku polskim. Wyrazy określające poprzedzają określane. Szyk zdania jest mniej swobodny niż w języku polskim.

W języku angielskim istnieją tzw. okresy (tryby) warunkowe. Używa się ich, kiedy mówi się o jakiejś czynności, która może zostać wykonana (lub nie), jeśli zostanie spełniony jakiś warunek. Wyróżnia się następujące okresy warunkowe[38]: Zdanie podrzędne warunkowe jest typem zdania podrzędnego okolicznikowego. Zdarzenie opisane w zdaniu głównym zajdzie, jeśli zostanie spełniony określony warunek, przy czym kolejność zdań jest dowolna[39]: If it rains, we'll get wetJeśli będzie padać, zmokniemy. The door opens if you press the buttonDrzwi się otworzą, jeśli naciśniesz przycisk. Zdanie warunkowe mogą wprowadzać[40]:

  • if → "jeśli"
  • unless (if... not lub except... if) → "o ile nie"
  • provided that, providing that → "pod warunkiem, że", "zakładając, że"
  • on condition that → "pod warunkiem, że", określenie formalne
  • Imagine → „wyobraź sobie”
  • supposing → "zakładając'"
  • as long as → "tak długo jak...".

Istnieją trzy (według niektórych podręczników gramatyki cztery) tzw. okresy warunkowe, czyli konstrukcje gramatyczne służące do określania związków między wydarzeniem i warunkiem. Oprócz tego istnieje kilka okresów mieszanych.

Przegląd form trybu warunkowego:

Okres Zdanie nadrzędne If Zdanie podrzędne
0 Present Simple, Present Progressive if Present Simple, Present Progressive
1 Future Simple, Future Progressive, czasowniki modalne if, unless Present Simple, Present Progressive
2 would + inf if Past Simple, Past Progressive
3 would + Past Participle if Past Perfect,. Past Perfect Progressive

Przykłady na poszczególne okresy warunkowe:

  • zero conditional, np. If she goes in the rain, she gets wet.Jeśli wyjdzie w deszcz, to się zmoczy. (zdanie zawsze prawdziwe)
  • first conditional, np. If he really loves Cindy, he will ask her to be his wife.Jeśli naprawdę kocha Cindy, poprosi ją o rękę. (warunek możliwy do spełnienia)
  • second conditional, np. If I were you, I would go to a doctor.Gdybym był tobą, poszedłbym do lekarza. (sytuacja hipotetyczna, nierealistyczna)
  • third conditional, np. If she had come earlier, she would have met with Tom.Gdyby (była) przyszła wcześniej, spotkałaby się (byłaby się spotkała) z Tomem. (warunek niemożliwy do spełnienia, bo dotyczy przeszłości)

Uwaga! Można łączyć m.in. zdania z II i III okresu warunkowego, powstaje wówczas mixed conditional, np. If he wasn't so shy, he would have told her itGdyby nie był tak nieśmiały, powiedziałby (był) jej to.; If he hadn't purchased this item, he wouldn't get into trouble now.Gdyby nie (był) kupił tej rzeczy, nie miałby teraz problemów.

Odmiany języka angielskiegoEdytuj

Z uwagi na kolonialną historię Wielkiej Brytanii w czasach nowożytnych, język angielski ma kilka odmian terytorialnych, które dość znacznie różnią się od standardowej odmiany brytyjskiej, aczkolwiek z uwagi na rozwój transportu, komunikacji i mediów są wzajemnie zrozumiałe. Główne odmiany terytorialno-etniczne to: odmiana amerykańska, australijska, południowoafrykańska, indyjska i jamajska. Ponadto, z uwagi na historię, angielszczyzna w obrębie Wysp Brytyjskich jest również zróżnicowana, i tak istnieją zarówno odmiany, tak jak odmiana szkocka czy irlandzka, jak też i dialekty w Anglii, np. Estuary English, Cockney czy Geordie.

Amerykańska odmiana języka angielskiegoEdytuj

Podstawowe cechy fonetyki amerykańskiej to rotacyzm (wymawianie /r/), występowanie /æ/ tam, gdzie Brytyjczycy wymawiają /ɑː/, i tak słowa after, plant będą w RP wymawiane /ˈɑːftə/, /plɑːnt/ a w amerykańskim angielskim /ˈæːftə/, /plæːnt/, /ɒ/ rekompensowane przez /ɑː/, np. cod, bottle, spot, pocket, a także występowanie /æ/ tam, gdzie Brytyjczycy wymawiają /ɑː/, i tak słowa after, plant będą w RP wymawiane /ˈɑːftə/, /plɑːnt/ a w amerykańskim angielskim /ˈæːftə/, /plæːnt/.

 
Różnice nazwy części samochodu m amerykańskiej i brytyjskiej angielszczyźnie

Istnieją znaczne różnice w słownictwie amerykańskim i brytyjskim; dotyczą one różnych dziedzin życia, zwłaszcza tych, które rozwinęły się stosunkowo niedawno, np. motoryzacja[41].

Istnieje kilka różnic w pisowni wyrazów o specyficznych cechach, takich jak końcówka[42]:

  • Wyrazy zakończone w brytyjskim języku na -our, w amerykańskim kończą się na -or: parlor, color.
  • Wyrazy zapożyczone z łaciny, mające w temacie ae i oe, w pisowni amerykańskiej pisane są przez e: anemia, fetus, edema, estrogen.
  • Wyrazy z podwójnym l mają tendencją do jego "gubienia" w amerykańskiej wersji języka: councilor, chili, luibelous, hosteler, marvelous.
  • Słowa zakończone w brytyjskim na -ence, zmieniają końcówkę na -ese: pretense, defense.
  • Brytyjskie -ise w języku amerykańskim pisane jest -ize: recognize.

Australijska odmiana języka angielskiegoEdytuj

Istnieją trzy rodzaje akcentu australijskiego: broad, general i cultivated[43]. Broad to kontinuum akcentów lokalnych, cultivated przypomina akcenty brytyjskie i jest ich naśladownictwem, wreszcie general to wariant pośredni między obydwoma wersjami i jest najczęściej używany[43]. Akcent broad ma tendencje przesuwania samogłosek do pozycji frontowej, w stronę /i/, /e/ i /æ/, podczas gdy pozostałe akcenty preferują wymowę tylną[44].

Australijski opiera się w głównej mierze na "standardowym" (brytyjskim) języku angielskim, ze znacznymi naleciałościami amerykańskiej odmiany tego języka, pewnymi elementami zapożyczonymi z języków europejskich oraz nielicznymi słowami zapożyczonymi z języków aborygeńskich. Oprócz znanego na całym świecie słowa "kangaroo" innymi popularnymi zapożyczeniami z języków aborygeńskich są słowa takie jak: "boomerang" (bumerang)[45].

Wpływ na język polskiEdytuj

Z języka angielskiego do polskiego przechodzi ogromna liczba wyrazów. Są to głównie terminy naukowo-techniczne, głównie o źródłosłowie grecko-łacińskim (np. akronim "laser", itp.) i związane z kulturą masową (np. "baseball", "jazz", "football")[46][47].

Przyjęły się też pewne angielskie zwroty konwersacyjne i wykrzykniki, jak np. "OK", "sorry", "oops", "wow".

Zaobserwować można też zmianę sposobu wymawiania zapożyczeń z innych języków na korzyść ich wymowy w jęz. ang., np.: "image" czy "quiz".

Wskazuje się też na niewielki wpływ języka angielskiego na ortografię i interpunkcję polszczyzny: użycie wielkich liter (szczególnie w tytułach i nazwach), wzmożone użycie kursywy, użycie (podwójnego) apostrofu, a także kropki dziesiętnej.

Niektóre podobieństwa pochodzą ze wspólnej indoeuropejskiej genezy obu języków.

Zobacz teżEdytuj

Przypisy

  1. Newsweek.pl: 12 najważniejszych języków świata [GRAFIKI] [1]Data dostępu:17.11.2016
  2. Constitutional Topic: Official Language w serwisie The US Constitution on line
  3. http://www.economist.com/world/europe/displayStory.cfm?Story_ID=883997 The Triumph of English (en)
  4. a b Crystal 1995 ↓, s. 6.
  5. Crystal 1995 ↓, s. 7-9.
  6. Crystal 1995 ↓, s. 20-25.
  7. Kreidler 1989 ↓.
  8. International Phonetic Alphabet (IPA) for English: Vowels [dostęp 2017-06-18] (ang.).
  9. Bałutowa 1991 ↓, s. 33-39.
  10. Bałutowa 1991 ↓, s. 39-33.
  11. Bałutowa 1991 ↓, s. 87.
  12. Bałutowa 1991 ↓, s. 134.
  13. E. M. Kirkpatrick: Chambers universal learners' dictionary. Edinburgh: Chambers, 1980, s. xv-xvi. ISBN 0-550-10633-2.
  14. Bałutowa 1991 ↓, s. 153.
  15. a b Jassem 2011 ↓, s. 114.
  16. Crystal 1995 ↓, s. 248.
  17. Jassem 2011 ↓, s. 120-129.
  18. Sprytny słownik angielsko-polski, polsko-angielski. Kraków: Lingea, 2010, s. 690. ISBN 9788362169023.
  19. a b Leech 2001 ↓, s. 51-66.
  20. What can the Oxford English Corpus tell us about the English language?. W: The Oxford Dictionary [on-line]. [dostęp 2017-05-25].
  21. a b Leech 2001 ↓, s. 510-511.
  22. a b Leech 2001 ↓, s. 613-614.
  23. a b Swan 2015 ↓, s. 197-198.
  24. Swan 2015 ↓, s. 129.
  25. Leech 2001 ↓, s. 110-111.
  26. Swan 2015 ↓, s. 110-111.
  27. a b Swan 2015 ↓, s. 414-415.
  28. Swan 2015 ↓, s. 515-525.
  29. Leech 2001 ↓, s. 436.
  30. Sinclair 2011 ↓, s. 32-34.
  31. a b Leech 2001 ↓, s. 15-19.
  32. Leech 2001 ↓, s. 20-23.
  33. Leech 2001 ↓, s. 420-421.
  34. Leech 2001 ↓, s. 61-62.
  35. Leech 2001 ↓, s. 189-193.
  36. Swan 2015 ↓, s. 205.
  37. a b Swan 2015 ↓, s. 476-477.
  38. Leech 2001 ↓, s. 206-212.
  39. Leech 2001 ↓, s. 97.
  40. Swan 2015 ↓, s. 238-240.
  41. Crystal 1995 ↓, s. 308.
  42. Crystal 1995 ↓, s. 307.
  43. a b accent a marker of national identity (ang.). W: Macquarie University Sydney- Department pf Phonology [on-line]. [dostęp 2017-06-11].
  44. Crystal 1995 ↓, s. 351.
  45. Crystal 1995 ↓, s. 352-353.
  46. Futbol – Słownik języka polskiego
  47. Słowo jazz, "o nieznanej genezie", ukuto w językowym aglomeracie Chicago około 1915 r. W literaturze notowane wcześniej jako jazgot (got jazz) lub tam mówione dialektowo "dżes" lub literacko "drzesz".

BibliografiaEdytuj