Liberia

państwo w Afryce

Liberia (Republika Liberii – Republic of Liberia) – państwo położone w Afryce Zachodniej. Sąsiaduje z Gwineą, Wybrzeżem Kości Słoniowej oraz Sierra Leone. Pod koniec lat 80. XX wieku sytuacja gospodarcza i polityczna tego kraju stała się niestabilna, co było skutkiem przewrotów wojskowych i dwóch wojen domowych (1989–1996 i 1999–2003). Członek Unii Afrykańskiej i ECOWAS.

Republika Liberii
Republic of Liberia
Flaga
Godło Liberii
Flaga Godło
Dewiza: (ang.) The love of liberty brought us here
(Umiłowanie wolności przywiodło nas tutaj)
Hymn:
All Hail, Liberia, Hail!
(Chwała wszystkim, Liberii chwała!)
Położenie Liberii
Język urzędowy

angielski

Stolica

Monrovia

Ustrój polityczny

republika

Głowa państwa

prezydent George Weah

Szef rządu

prezydent George Weah

Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe


111 370 km²
1%

Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne


4 505 000[1]
42 osób/km²
Ludy Mande (ok. 50%), Kru (ok. 35%), inne (15%).

PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę


3,29 mld[1] USD
729[1] USD

PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę


6,1 mld[1] dolarów międzynar.
1354[1] dolarów międzynar.

Waluta

dolar liberyjski (LRD)

Niepodległość

od USA
26 lipca 1847

Religia dominująca

protestantyzm

Strefa czasowa

UTC 0

Kod ISO 3166

LR

Domena internetowa

.lr

Kod samochodowy

LB

Kod samolotowy

EL

Kod telefoniczny

+231

Mapa Liberii

GeografiaEdytuj

Osobny artykuł: Geografia Liberii.

Państwo położone w Afryce Zachodniej kilkaset kilometrów na północ od równika. Połowa powierzchni pokryta jest lasem tropikalnym. Ukształtowanie terenu zmienia się wraz z oddaleniem od wybrzeża – początkowa równina przechodzi stopniowo w pofałdowany płaskowyż, a następnie w niewysokie góry w północno-wschodniej części kraju. Średnia temperatura utrzymuje się na poziomie 21 stopni Celsjusza. Maksimum to 37 °C. Stosunkowo niewielkie są wahania temperatury spowodowane zmianą pór dnia i roku. Występują dwie pory roku: sucha i deszczowa.

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Historia Liberii.

Jest to najstarsza republika w Afryce. Powstała w wyniku umowy między Amerykańskim Towarzystwem Kolonizacyjnym a autochtonami, podpisanej w 1821 roku. Dzięki niej wyzwoleni niewolnicy ze Stanów Zjednoczonych mieli osiedlić się w tej części kontynentu, na wykupionych przez Towarzystwo terenach, i żyć w zgodzie z 18 plemionami tubylczymi. Początkowo Liberia była zależna od Stanów Zjednoczonych. 26 lipca 1847 roku Amerykano-Liberyjczycy uchwalili konstytucję, jednocześnie deklarując własną niepodległość. Nazwa kraju pochodzi od łacińskiego słowa liber – „wolny”.

Historia Liberii zdominowana była przez konflikty pomiędzy kolonią wyzwolonych niewolników, a rdzenną ludnością (zapoczątkowane rozszerzaniem terytorium kolonii poza wykupione wcześniej ziemie) oraz przez spory terytorialne z sąsiadującymi koloniami europejskimi. Do 1945 rdzenna ludność nie posiadała reprezentacji w parlamencie. Prawo do głosowania – ograniczone cenzusem majątkowym – uzyskała w 1947 roku, za rządów prezydenta Williama Tubmana, który dążył do zmniejszenia nierówności społecznej między potomkami wyzwoleńców, a rdzenną ludnością. Dominacja Amerykano-Liberyjczyków zakończyła się w 1980 roku[2].

W 1980 Samuel K. Doe przeprowadził przewrót wojskowy, w którym zabito urzędującego prezydenta Williama Tolberta, a władzę przejęła Ludowa Rada Ocalenia (pod przywództwem S.K. Doe). Pogłębiający się kryzys gospodarczy doprowadził do wybuchu wojny domowej w 1989, podczas której S.K. Doe poniósł śmierć[2]. W 1997 Charles Taylor, jeden z przeciwników Doe’a, został wybrany na prezydenta Liberii. W czasie jego rządów Liberia z jednego z najzamożniejszych krajów afrykańskich stała się krajem biednym. W 1999 roku wybuchła druga wojna domowa. Na Liberię pod rządami Taylora zostały nałożone międzynarodowe sankcje, a sam dyktator został oskarżony przez Sąd Specjalny dla Sierra Leone o handel bronią i podsycanie wojny domowej w sąsiednich krajach. W 2003 roku pod naciskiem społeczności międzynarodowej i pokojowego ruchu kobiet (Masowa Akcja Kobiet Liberii na rzecz Pokoju wspierana przez organizację Women in Peacebuilding Network Africa)[3] Taylor zdecydował się na rozmowy pokojowe z pozostałymi stronami konfliktu i jeszcze przed ich zakończeniem zrzekł się władzy. Udał się do Nigerii, gdzie otrzymał azyl polityczny (cofnięty w 2006 roku). Pokój kończący krwawą wojnę domową w Liberii został zawarty 18 sierpnia 2003 roku w stolicy Ghany Akrze[4].

Między sierpniem a październikiem 2003 prezydentem był Moses Blah. 14 października 2003 sformowano rząd przejściowy pod przewodnictwem Gyude Bryanta. W wyborach prezydenckich na jesieni 2005 zwyciężyła Ellen Johnson-Sirleaf, pokonując w drugiej turze znanego piłkarza George’a Weah. W 2011 Johnson-Sirleaf została wybrana na kolejną, 6-letnią kadencję. 22 stycznia 2018 prezydentem został George Weah – liberyjski piłkarz, działacz humanitarny i polityk.

W maju 2012 roku w Hadze Sąd Specjalny dla Sierra Leone skazał Charlesa Taylora na 50 lat więzienia za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości[5].

DemografiaEdytuj

Osobny artykuł: Demografia Liberii.

W skład blisko 5-milionowej populacji Liberii wchodzą liczne grupy etniczne. Żyją tam potomkowie uwolnionych amerykańskich niewolników oraz niewolników z Karaibów (ok. 5%), nazywanych Amerykanoliberyjczykami, którzy stanowili w Liberii wyższą warstwę społeczną. Zdecydowaną większość stanowią jednak plemiona tubylcze (95%), wśród których przeważają liczne plemiona Mande, oraz Kru. Różnorodność etniczna umocniona jest współistnieniem w Liberii ponad 20 języków (urzędowym jest język angielski), a także kultywowaniem animizmu przez dużą część ludności.

Grupa etniczna[6] Język Liczebność w tys. Procent ludności
Kpelle (Mande) język kpelle 1022 21,83%
Bassa (Kru) język bassa 749 16,00%
Mano (Mande) język mano 406 8,67%
Grebo (7 grup – Kru) język grebo 376 8,02%
Kru język kru 275 5,87%
Loma (Mande) język loma 247 5,28%
Dan (Mande) język dan 190 4,06%
Gola język gola 165 3,52%
Kissi język kissi 145 3,10%
Amerykanoliberyjczycy język angielski 141 3,01%
Krahn (2 grupy – Kru) język krahn 141 3,01%
Vai (Mande) język vai 134 2,86%
Maninka (2 grupy – Mande) język maninka 120 2,56%
Gbandi (Mande) język gbandi 106 2,26%

Miasta LiberiiEdytuj

Osobny artykuł: Miasta Liberii.

Poniższa lista przedstawia największe miasta Liberii według spisu z 2008 roku[7]:


 
Monrovia

Lp. Miasto Hrabstwo Liczba mieszkańców

 
Kakata

1 Monrovia Montserrado 1 010 970
2 Ganta Nimba 41 106
3 Buchanan Grand Bassa 34 270
4 Gbarnga Bong 34 046
5 Kakata Margibi 33 945
6 Voinjama Lofa 26 594
7 Zwedru Grand Gedeh 23 903
8 Harbel Margibi 23 402
9 Pleebo Maryland 22 963
10 Foya Lofa 19 522

Ustrój politycznyEdytuj

Zgodnie z konstytucją z 1986 (modyfikowana 1988) Liberia jest republiką. Na jej czele stoi prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 6-letnią kadencję, będący jednocześnie szefem rządu. Władza ustawodawcza należy do 2-izbowego parlamentu pochodzącego z wyborów powszechnych (Senat, o 9-letniej kadencji, liczy 30 senatorów, Izba Reprezentantów, o 6-letniej kadencji – 64 członków). Władzę wykonawczą sprawuje rząd powoływany przez prezydenta.

Podział administracyjnyEdytuj

Państwo podzielone jest na 15 hrabstw:

GospodarkaEdytuj

Liberia jest znana jako kraj „taniej bandery”. Zarejestrowane tu statki tworzą największą flotę na świecie. Ich łączny tonaż wynosi 99 mln DWT.

ONZ zalicza Liberię do grupy jednych z najsłabiej rozwiniętych państw świata (tzw. LDC – Least Developed Countries)[8].

ReligiaEdytuj

 
Luterański Kościół Św. Piotra w Monrovii

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[9][10]:

W protestantyzmie liberyjskim największe denominacje (z ponad 25 tys. wiernych) stanowią kolejno: Zjednoczony Kościół Metodystyczny, Konwencja Baptystyczna, Kościół Luterański w Liberii, Zbory Boże w Liberii, Kościół Pana „Aladura”, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, African Christian Fellowship International, Kościół Episkopalny, Zielonoświątkowe Zbory Świata, Zjednoczony Kościół Zielonoświątkowy, United Liberian Inland Church, Afrykański Kościół Metodystyczno-Episkopalny i Betel World Outreach[12].

Siły zbrojneEdytuj

Armia Liberii z rocznym budżetem na cele obronne wynoszącym 14,5 mln dolarów (USD) jest na przedostatnim (138) miejscu w rankingu Global Firepower 2021[13]. Liberia posiada jedynie siły lądowe wyposażone w 55 pojazdów opancerzonych[13]. Aktywny personel wojskowy liczy 2200 osób[13].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2018. [dostęp 2018-05-06]. (ang.).
  2. a b Liberia. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-12-06].
  3. Leymah Gbowee at Nobel Women’s Initiative. [dostęp 2012-06-09]. (ang.).
  4. Peace Agreements: Liberia na stronie United States Institute of Peace. [dostęp 2012-06-09].
  5. Strona Sądu Specjalnego dla Sierra Leone. [dostęp 2012-06-07]. (ang.).
  6. Country Liberia – People Groups. Joshua Project, 2017. [dostęp 2017-10-25]. (ang.).
  7. 2008 National Population and Housing Census: Preliminary Results, Appendix 2. The Executive Mansion. [dostęp 2018-08-05]. (ang.).
  8. List of Least Developed Countries (as of May 2016)*. un.org. [dostęp 2017-10-22]. (ang.).
  9. Religious Composition by Country, in Percentages, The Pew Research Center, 2012 [dostęp 2014-07-03].
  10. Christian Population as Percentages of Total Population by Country, The Pew Research Center, 2011 [dostęp 2014-07-03].
  11. Liberia – Ilu tam jest Świadków Jehowy, jw.org [dostęp 2020-12-29].
  12. Operation World, 2010.
  13. a b c 2021 Liberia Military Strength, www.globalfirepower.com [dostęp 2021-01-29].