Otwórz menu główne

Palau

państwo wyspiarskie na Oceanie Spokojnym
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Palau – miejscowość we Włoszech oraz Palauanie – rdzenni mieszkańcy Palau.

Palau, Republika Palau (ang. Republic of Palau, palau Belau, Beluu er a Belau) – wyspiarskie państwo samorządowe, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi, położone na Oceanie Spokojnym, w Oceanii oraz w Mikronezji, ok. 1160 km na południe od Guam, ok. 800 km na wschód od Filipin i 3200 km na południe od Tokio. Obejmuje zachodnią część archipelagu Karolinów oraz 4 pojedyncze wyspy koralowe (Sonsorol, Merir, Pulo Anna i Tobi) i atol Helen (łącznie ponad 250 wysp).

Beluu er a Belau
Republic of Palau

Republika Palau
Flaga Palau
Godło Palau
Flaga Palau Godło Palau
Dewiza: (ang.) Rainbow's End
(Koniec tęczy)
Hymn:
Belau rekid
(Nasze Palau)
Położenie Palau
Język urzędowy palau, angielski, japoński (w stanie Angaur)
Stolica Ngerulmud
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Tommy Remengesau
Szef rządu prezydent Tommy Remengesau
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
180. na świecie
508 km²
0%
Liczba ludności (2018)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
219. na świecie
21 516[1]
42 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

0,246 mld[2] USD
14 022[2] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

0,415 mld[2] dolarów międzynar.
23 666[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna dolar amerykański (USD)
Niepodległość od USA
1 października 1994
Strefa czasowa UTC +9
Kod ISO 3166 PW
Domena internetowa .pw
Kod samochodowy PW
Kod telefoniczny +680
Mapa Palau
Położenie Palau

HistoriaEdytuj

Wyspy odkryte zostały w 1543 przez Ruy'a Lópeza de Villalobosa. Od końca XVII wieku do 1899 jako część Karolinów stanowiły posiadłość hiszpańską, a następnie zostały sprzedane Niemcom, które rozpoczęły na wyspach wydobycie boksytów (rudy aluminium) i innych zasobów.

 
Koror w okresie administracji japońskiej

W 1914 roku wyspy przejęli Japończycy[3]. Sześć lat później wprowadzono administrację japońską z ramienia Ligi Narodów. Podczas II wojny światowej w 1944 wyspy zostały zajęte przez Stany Zjednoczone[4] po bitwie o Peleliu.

Po wojnie, w latach 1947-1994 terytorium powiernicze ONZ pod administracją USA (do 1990 w ramach Powierniczych Wysp Pacyfiku).

W 1978 Palau stało się oddzielnym państwem i przyjęło nazwę Belau (po podziale administracyjnym przez USA wysp Oceanu Spokojnego). W 1979 mieszkańcy Palau odrzucili propozycję wstąpienia do Sfederowanych Stanów Mikronezji. W 1981 państwo przyjęło konstytucję Palau. W tym samym roku została także wprowadzona autonomia wewnętrzna kraju. W 1982 władze państwa zawarły ze Stanami Zjednoczonymi układ o wolnym stowarzyszeniu. Ratyfikowano go w 1993.

1 października 1994 Palau uzyskało niepodległość jako państwo stowarzyszone z USA. Państwo utrzymuje związki o charakterze gospodarczym z USA, Japonią i Tajwanem (pomoc finansowa). 15 grudnia 1994 zostało członkiem ONZ oraz kilku innych organizacji międzynarodowych.

Ustrój politycznyEdytuj

 
Budynek Kongresu Narodowego w Ngerulmud

Palau jest republiką. Konstytucja została przyjęta w 1980, zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 1981 roku. Polityka zagraniczna i obronna podlega USA. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent, wybierany na kadencję 4-letnią w wyborach powszechnych. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Kongresu Narodowego (Izba Przedstawicieli i Senat), wybieranego w wyborach powszechnych. Władza wykonawcza należy do rządu, powoływanego przez prezydenta.

GeografiaEdytuj

Osobny artykuł: Geografia Palau.

Palau obejmuje ponad 250 wysp (największe – Babeldaob, Koror) w zachodniej części archipelagu Karoliny, otoczonych szeroką rafą. Występują jeziora krasowe z wodą morską i jaskinie. Najwyższym punktem jest Ngerchelchauus, który ma wysokość 242 m n.p.m. Klimat wysp to klimat równikowy wybitnie wilgotny (odmiana monsunowa): średnia temperatura miesięczna w ciągu całego roku wynosi ok. 28°C, a roczne opady 3800 mm. Bujna szata roślinna; drzewo żelazne, pandan, gaje palmy kokosowej. Palau posiada bogatą faunę, występuje tam ponad 1400 gatunków ryb, 700 korali, żyją tam także słonowodne krokodyle.

Podział administracyjnyEdytuj

GospodarkaEdytuj

 
Rock Islands na Palau

Na większości wysp rośnie palma kokosowa. Główne rośliny żywieniowe: kolokazja (taro), maniok, bataty, banany. Dużą rolę odgrywa połów ryb (zwłaszcza tuńczyka), żółwi, muszli. Palau eksportuje ryby, olej kokosowy i koprę, wyroby rzemiosła artystycznego i szylkret. Rozwija się turystyka, sporty wodne.

Jako jedno z niewielu państw na świecie Palau nie ma długu zagranicznego.

Międzynarodowy port lotniczy położony jest na wyspie Babelthuap, połączonej mostem z wyspą Koror.

57% PKB pochodzi z usług, a pozostałe 43% z rolnictwa i przemysłu.

LudnośćEdytuj

Ludność posługuje się głównie językiem palau (z grupy indonezyjsko-oceanicznej języków austronezyjskich) natomiast językiem urzędowym jest angielski. Stale zamieszkanych tylko 8 wysp, a średnia gęstość zaludnienia to 44 osoby/km².

Na Palau średnia gęstość zaludnienia jest najbardziej zbliżona do średniej gęstości zaludnienia na świecie.

ReligiaEdytuj

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[5][6]:

Statystyki demograficzneEdytuj

Źródło: CIA Factbook[8]

(2018)
Liczba ludności 21 516
Ludność według wieku
0–14 lat 19,37% (mężczyzn 2149 / kobiet 2019)
15–24 lat 16,4% (mężczyzn 1768 / kobiet 1760)
25–54 lat 45,74% (mężczyzn 6016 / kobiet 3826)
55–64 lat 9,99% (mężczyzn 765 / kobiet 1384)
ponad 64 lata 8,5% (mężczyzn 464 / kobiet 1365)
Średnia wieku
W całej populacji 33,6 lat
Mężczyzn 32,8 lat
Kobiet 35,3 lat
Przyrost naturalny 0,4‰
Współczynnik urodzeń 11,3 urodzeń / 1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 8,2 zgonów / 1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0,8 migrantów / 1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,06 mężczyzn / kobiet
poniżej 15 lat 1,06 mężczyzn / kobiet
15–24 lat 1,00 mężczyzn / kobiet
25–54 lat 1,57 mężczyzn / kobiet
55–64 lat 0,55 mężczyzn / kobiet
powyżej 64 lat 0,34 mężczyzn / kobiet
w całej populacji 1,08 mężczyzn / kobiet
Umieralność niemowląt
W całej populacji 10,3 śmiertelnych / 1000 żywych
płci męskiej 11,8 śmiertelnych / 1000 żywych
płci żeńskiej 8,8 śmiertelnych / 1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 73,6 lat
Mężczyzn 70,4 lat
Kobiet 77,0 lat
Rozrodczość 1,7 urodzeń / kobietę

CiekawostkiEdytuj

  • Na archipelagu występują 3334 endemiczne gatunki roślin,
  • Na wyspach Palau odbyła się 10. edycja programu Survivor.
  • Państwo Palau stworzyło pierwsze na świecie tzw. rekinie sanktuarium, zakazujące całkowicie połowów tych zwierząt na swoich wodach (powierzchnia około 600 tys. km kwadratowych jest wielkości niemal całej Francji).

PrzypisyEdytuj

  1. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2019-08-04] (ang.).
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Heike Barnitzke: Oxford Wielka encyklopedia geografii tom 4 Afryka, Australia i Oceania. Oxford. ISBN 83-7425-138-7.
  4. Oxford Wielka Encyklopedia Świata tom 11.. Oxford Educational, 2005. ISBN 83-7325-701-2.
  5. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].
  6. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].
  7. People and Society: PALAU. CIA. [dostęp 2014-08-01].
  8. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2019-08-04] (ang.).

Linki zewnętrzneEdytuj