Botswana

państwo w Afryce

Botswana, Republika Botswany (ang. Republic of Botswana, tswana Lefatshe la Botswana) – państwo w południowej Afryce, bez dostępu do morza. Do 1966 Botswana była brytyjskim protektoratem pod nazwą Beczuana, dziś członek Unii Afrykańskiej. Graniczy z RPA (1840 km), Namibią (1360 km), Zimbabwe (813 km) i Zambią (ok. 0,02 km).

Republika Botswany
Republic of Botswana
Flaga Botswany
Herb Botswany
Flaga Botswany Herb Botswany
Dewiza: (tswana) Pula
(Deszcz)
Hymn:
Fatshe leno la rona
(Błogosławiony niech będzie ten szlachetny kraj)
Położenie Botswany
Język urzędowy

angielski, tswana

Stolica

Gaborone

Ustrój polityczny

republika

Głowa państwa

prezydent Mokgweetsi Masisi

Szef rządu

prezydent Mokgweetsi Masisi

Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe


581 730[a] km²
15 000 km² (2,5%)

Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia


2 180 000[1]
4 osób/km²

PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę


17,2 mld[1] USD
7877[1] USD

PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę


38,9 mld[1] dolarów międzynar.
17 828[1] dolarów międzynar.

Waluta

pula (BWP)

Niepodległość

od Wielkiej Brytanii
30 września 1966

Religia dominująca

chrześcijaństwo

Strefa czasowa

UTC +2

Kod ISO 3166

BW

Domena internetowa

.bw

Kod samochodowy

RB

Kod samolotowy

A2

Kod telefoniczny

+267

Mapa Botswany
Położenie Botswany w Afryce

Największe miasta: Gaborone, Francistown, Maun, Selebi-Pikwe.

GeografiaEdytuj

Osobny artykuł: Geografia Botswany.

Botswana, położona w południowej Afryce, nie ma dostępu do morza, co sprawia, że pod wieloma względami jest ona uzależniona gospodarczo od swoich sąsiadów.

Większą część kraju zajmuje półpustynna, bezodpływowa kotlina Kalahari. Jej średnia wysokość wynosi około 800 m n.p.m. Na północy znajduje się bagienny obszar śródlądowej delty Okawango. Okresowo wody przedostają się dalej na wschód do niecki Makgadikgadi. Najważniejszą rzeką Botswany jest położona na południowo-wschodniej granicy Limpopo, gdzie koncentruje się ludność Botswany, w tym stolica kraju Gaborone.

W Botswanie panuje klimat podzwrotnikowy suchy z porą gorącą od października do marca. Opady są skąpe (od 750 mm na północy do 125 mm na południu) i nieprzewidywalne. Większość terytorium kraju porasta ciernista sawanna, a około 1% widne suche lasy (w dolinie rzeki Chobe na północy).

HistoriaEdytuj

 
Afryka Południowa w 1885: posiadłości brytyjskie, w tym protektorat Beczuana, zaznaczone na różowo

Tereny dzisiejszej Botswany pierwotnie były zamieszkiwane przez Buszmenów. Od przełomu XVI i XVII wieku zaczął na nie napływać lud Tswana, posługujący się językiem tswana z rodziny bantu.

W drugiej połowie XIX wieku rozpoczęły się walki plemienne, a także walki z Burami z Transwalu. Doprowadziło to do objęcia Botswany (nazywanej wówczas Beczuana, ang. Bechuanaland) brytyjskim protektoratem w roku 1885.

Beczuana miała być przyłączona do Kraju Przylądkowego, ale ostatecznie ten projekt upadł. W latach 50. XX wieku w Beczuanie powstały ruchy narodowowyzwoleńcze, które doprowadziły w roku 1966 do niepodległości kraju, pod nazwą Botswana. Pierwszym prezydentem został Seretse Khama. Wybrano go ponownie na dwie kolejne kadencje i zmarł pełniąc urząd 13 lipca 1980. Prezydenturę po nim objął będący wówczas wiceprezydentem Quett Masire, który uzyskał reelekcje w wyborach w 1984, 1989 i 1994. W 1998 prezydentem został Festus Mogae, który sprawował władzę do chwili ustąpienia z urzędu w roku 2008. W latach 2008–2018 urząd prezydenta sprawował Seretse Ian Khama – syn pierwszego prezydenta Seretse Khamy.

Ustrój politycznyEdytuj

 
Botswana widziana z kosmosu

Botswana jest parlamentarną republiką w ramach Wspólnoty Narodów. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent wybierany w pośrednich wyborach przez Zgromadzenie Narodowe na 5-letnią kadencję. Prezydent mianuje członków rządu.

Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu. W wyższej izbie, doradczej 15-osobowej Izbie Wodzów (House of Chiefs) zasiada 8 wodzów najważniejszych plemion, 4 członków wybieranych co 5 lat i 3 członków wybieranych przez pozostałych 12. Niższa izba, Zgromadzenie Narodowe (National Assembly), składa się z 40 członków wybieranych w bezpośrednich wyborach na 5-letnią kadencję. Główną partią jest Demokratyczna Partia Botswany (BDP).

Podział administracyjnyEdytuj

Pod względem administracyjnym Botswana podzielona jest na 9 dystryktów:

GospodarkaEdytuj

Botswana notuje najwyższy wzrost PKB na osobę na świecie. Średni wzrost w latach 1966–1999 wyniósł ponad 9%. Ten spektakularny rozwój Botswana zawdzięcza głównie reformom gospodarczym dokonanym przez Seretse Khamę oraz wydobyciu diamentów. W chwili obecnej Botswana boryka się z epidemią AIDS: według szacunków co trzeci mieszkaniec tego państwa jest zakażony wirusem HIV.

Najwyższe zyski przynosi gospodarce Botswany górnictwo, choć większość ludności pracuje w rolnictwie. Tylko 2% powierzchni kraju stanowią grunty orne, 70% to pastwiska. Krajowa produkcja żywności rolnej jedynie w połowie zaspokaja potrzeby mieszkańców, ale kraj nie ma problemu z zapewnieniem importu brakującej żywności. Botswana jest za to znaczącym eksporterem mięsa wołowego. Uprawia się przede wszystkim kukurydzę, sorgo, orzeszki ziemne, proso zwyczajne, słoneczniki zwyczajne, rośliny strączkowe, warzywa, owoce oraz bawełnę. Z powodu suszy zmniejszyło się pogłowie bydła i owiec. W pobliżu miejscowości Orapa i Jwaneng znajdują się bogate złoża diamentów. Botswana jest największym na świecie producentem tego minerału. Dochody z jego sprzedaży stanowią 80% zysków z eksportu. W Botswanie eksploatuje się także bogate złoża niklu i miedzi.

17% terytorium kraju zajmują parki narodowe i rezerwaty przyrody. Do 2013 roku uzyskiwano ok. 20 mln dolarów rocznie z turystyki łowieckiej, jednak od 1 stycznia 2014 wprowadzono, z przyczyn etycznych i dla ochrony zwierzyny, zakaz polowań na terenach publicznych[2].

 
Porty lotnicze w Botswanie

DemografiaEdytuj

Grupy etniczneEdytuj

Struktura etniczna[3]
Grupa etniczna Język Liczebność w tys. Procent ludności
Tswana tswana 1648 70,7%
Kalanga kalanga 149 6,39%
Kgalagadi kgalagadi 69 2,96%
Szona shona 55 2,36%
Yeyi yeye 53 2,27%
Soto i Pedi sotho 26 1,11%
Ndebele ndebele 20 0,86%
Hererowie herero 19 0,81%
Lozi lozi 17 0,73%
Khosa xhosa 12 0,51%
Afrykanerzy afrikaans 9,3 0,4%
Brytyjczycy angielski 6,5 0,3%

ReligiaEdytuj

Osobny artykuł: Religia w Botswanie.

Struktura religijna w 2020 roku według The ARDA[4]:

Święta państwoweEdytuj

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
30 września Dzień Niepodległości Independence Day (Botswana Day)

UwagiEdytuj

  1. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2017. [dostęp 2018-04-18]. (ang.).
  2. Paweł Kardasz: Pożegnanie z Botswaną. Magazyn Sezon. [dostęp 2015-11-28].
  3. Country: Botswana – People Groups. Joshua Project, 2018. [dostęp 2018-06-30]. (ang.).
  4. National Profiles, www.thearda.com [dostęp 2022-10-01].

Linki zewnętrzneEdytuj