Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy pasma górskiego. Zobacz też: inne znaczenia.

Ural (ros. Урал) – łańcuch górski w Rosji, stanowiący fragment umownej granicy między Europą i Azją.

Ural
Ilustracja
Najwyższy szczyt Narodnaja (1895 m n.p.m.)
Długość 2100 km
Powierzchnia 781 000 km²
Kontynent Europa
Azja
Państwo  Rosja
Ural z podziałem na strefy

CharakterystykaEdytuj

Łańcuch o rozciągłości południkowej od Morza Karskiego (Zatoka Bajdaracka) na północy do środkowego odcinka rzeki Ural na południu, tuż przy granicy Rosji z Kazachstanem. Długość łańcucha wynosi 2100 km, szerokość 40-150 km. Najwyższym szczytem jest Narodnaja o wysokości 1895 m n.p.m.

Ural jest fałdowym górotworem hercyńskim. Wyższe partie gór zbudowane są głównie ze skał metamorficznych i magmowych (gnejsy, kwarcyty, łupki krystaliczne). Niższe warstwy zbudowane są z różnorodnych skał osadowych.

Podział UraluEdytuj

  • Ural Polarny – od Zatoki Bajdarackiej do źródeł Chułgi; bardzo wąski łańcuch o rzeźbie alpejskiej i wysokości do 1499 m n.p.m. (Pajer)
  • Ural Subpolarny – lasotundra i tundra, w najwyższych partiach gór rzeźba alpejska i małe lodowce, wysokość do 1895 m (Narodnaja – najwyższy szczyt Uralu)
  • Ural Północny – do gór Oslanka; tworzy liczne równoległe pasma o zaokrąglonych szczytach, wysokość do 1617 m n.p.m. (Telpozis)
  • Ural Środkowy (Ural Rudny) – do rzeki Ufy; mocno spłaszczony i obniżony, wysokość do 1119 m n.p.m. (Oslanka)
  • Ural Południowy – do rzeki Ural; rozległy masyw z licznymi południkowymi łańcuchami o wysokości do 1640 m n.p.m. (Jamantau).

Zachodnie stoki i pogórze Uralu nazywane jest Poduralem, a wschodnie – Zauralem.

Ural oddziela Nizinę Wschodnioeuropejską na zachodzie od Niziny Zachodniosyberyjskiej na wschodzie.

Północnym przedłużeniem Uralu są wzgórza Paj-Choj. Południowy Ural graniczy z wyżyną Wielki Syrt (Obszczyj Syrt) na zachodzie i z Płaskowyżem Turgajskim na wschodzie. Południowe przedłużenie Uralu stanowią niskie góry – Mugodżary, a dalej na południe – płaskowyż Ustiurt.

KlimatEdytuj

Ze względu na rozciągnięcie południkowe Uralu jego warunki klimatyczne są bardzo zróżnicowane – na północy panuje klimat subpolarny, na południu umiarkowany. Różne warunki klimatyczne panują też po zachodniej i wschodniej stronie pasma, co wiąże się z dominacją zachodnich wiatrów niosących wilgoć. O ile w środkowej części pasma roczne opady wynoszą około 600 mm, to po stronie zachodniej przekraczają 750 mm, a po stronie wschodniej – sięgają tylko 550 mm. Ma to w efekcie też wpływ na grubość pokrywy śnieżnej, wilgotność i zachmurzenie – wszystko większe po stronie zachodniej. Ilości opadów maleją też na wyższych szerokościach od 61° i na południe od 55° szerokości geograficznej północnej.

W zimie często występuje tu zjawisko inwersji temperatury – w wyższych partiach jest ona nie niższa, a nierzadko wyższa, niż w niższych partiach gór.

Surowce mineralneEdytuj

Ural, podobnie jak inne stare pasma górskie, posiada bogate złoża mineralne: rudy żelaza (hematyt i magnetyt), miedzi, chromu (chromit), manganu i nikluboksyty, złoto (zarówno okruchowe, jak i w żyłach), platynę, sól kamienną, węgiel kamienny, kamienie szlachetne, azbest i inne.

Środowisko przyrodniczeEdytuj

Na północy pasmo pokryte jest tundrą, ku południu przechodzącą w lasy iglaste (tajga) i liściaste. Na samym południu występują lasostepy i stepy.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • L.S. Berg: Przyroda ZSRR. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962, s. 303-313.