Podróżniczek (Luscinia svecica) – gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae).

Podróżniczek
Luscinia svecica[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Rodzina muchołówkowate
Podrodzina kląskawki
Rodzaj Luscinia
Gatunek podróżniczek
Synonimy
  • Motacilla svecica Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • L. s. svecica (Linnaeus, 1758)
  • L. s. namnetum Mayaud, 1934
  • L. s. cyanecula (Meisner, 1804)
  • L. s. azuricollis (Rafinesque, 1814)
  • L. s. volgae (O. Kleinschmidt, 1907)
  • L. s. luristanica (Ripley, 1952)
  • L. s. pallidogularis (Zarudny, 1897)
  • L. s. abbotti (Richmond, 1896)
  • L. s. saturatior (Sushkin, 1925)
  • L. s. kobdensis (Tugarinov, 1929)
  • L. s. przevalskii (Tugarinov, 1929)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg poszczególnych podgatunków w sezonie lęgowym

SystematykaEdytuj

Wyróżniono 11 podgatunków L. svecica[2][4][5]:

  • podróżniczek rdzawogardły (Luscinia svecica svecica) – północna Europa, północna Azja, północna Alaska i północno-zachodnia Kanada.
  • Luscinia svecica namnetum – południowo-zachodnia i środkowa Francja.
  • podróżniczek białogardły (Luscinia svecica cyanecula) – Holandia, północna i wschodnia Francja do Białorusi i północno-zachodniej Ukrainy.
  • podróżniczek modrogardły (Luscinia svecica azuricollis) – północna, środkowa Hiszpania.
  • Luscinia svecica volgae – północno-wschodnia Ukraina, środkowa i wschodnia europejska część Rosji.
  • podróżniczek kaukaski (Luscinia svecica luristanica syn. Luscinia svecica magna) – wschodnia Turcja, Kaukaz i północny Iran.
  • Luscinia svecica pallidogularisKazachstan i Turkmenistan.
  • Luscinia svecica abbotti – północny Afganistan, północny Pakistan i północno-zachodnie Himalaje.
  • Luscinia svecica saturatior – góry środkowej Azji.
  • Luscinia svecica kobdensis – zachodnia Mongolia i zachodnie Chiny.
  • Luscinia svecica przevalskii – środkowe Chiny.

WystępowanieEdytuj

Zasięg występowania obejmuje północną i środkową Eurazję – od południowo-zachodniej i zachodniej Europy, gdzie występuje wyspowo, aż po Półwysep Czukocki, Kamczatkę, oraz północno-zachodni kraniec Ameryki Północnej. Migruje na dość duże odległości – zimuje w północnej i subsaharyjskiej Afryce oraz w pasie od Bliskiego Wschodu po Półwysep Indochiński, choć część osobników wędruje jedynie na Półwysep Iberyjski.

W Polsce bardzo nieliczny ptak lęgowy[6]. W latach 1992–2004 jego liczebność szacowano na 1300–1800 par[7]. Na niżu gnieździ się L. s. cyanecula, lecz podczas przelotów pojawia się również podgatunek północny, występujący na Półwyspie SkandynawskimL. s. svecica, który w Polsce gniazduje skrajnie nielicznie jedynie w Karpatach i Karkonoszach oraz w zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Wielikąt”. Do Polski przylatuje na początku kwietnia, odlatuje zaś na przełomie sierpnia i września[8].

CharakterystykaEdytuj

Wygląd zewnętrznyEdytuj

Nieco mniejszy od innych słowików występujących w Polsce – to ptak wielkości wróbla domowego. Wyraźny dymorfizm płciowy w upierzeniu – samiec w okresie godowym ma jaskrawoniebieską plamę na podgardlu i piersi obwiedzioną czarną i rdzawą obwódką. L. s. svecica ma na niebieskim polu rdzawą plamkę, a L. s. cyanecula białą. Spód ciała biały, kremowa brew, wierzch ciała brunatny, przy ogonie rdzawe plamy. W okresie spoczynkowym podgardla obu podgatunków bieleją. Samice mają natomiast brązowy wierzch ciała, biały spód z czarną przepaską na piersi, kremowym podgardlem i wąsem. Młodociane w odróżnieniu od samic mają podłużne, jasne kreski na całym ciele.

RozmiaryEdytuj

Długość ciała 
ok. 14–15 cm
Rozpiętość skrzydeł 
ok. 23 cm
Długość ogona 
ok. 5–5,5 cm
Masa ciała 
ok. 15–20 g

GłosEdytuj

Śpiew podróżniczka jest melodyjny, jednak zupełnie inny niż ten wydawany przez inne słowiki. Składa się z wielokrotnie powtarzanego cii, cii, cii..., po którym następuje coś w rodzaju rechotu.

BiotopEdytuj

Preferuje miejsca wilgotne, nadbrzeżne zarośla, zakrzewione, podmokłe łąki, skraje lasów i parki. Najczęściej widywany jest w gąszczu trzcinowisk. Główne obszary występowania w takich miejscach w Polsce to doliny Biebrzy oraz Narwi. Poza tym podgatunek L. s. svecica może gniazdować nawet w górach, w zaroślach sosny górskiej.

LęgiEdytuj

 
Jaja z kolekcji muzealnej

Wyprowadza 1–2 lęgi w roku, najczęściej na początku maja.

GniazdoEdytuj

Zbudowane na ziemi z butwiejących liści, suchych gałązek i traw oraz mchu, wysłane trawą, ukryte w roślinności zielnej.

Jaja i pisklętaEdytuj

Jeden do dwóch lęgów w roku (początek maja – koniec czerwca). Składa 5 do 7 jaj (zazwyczaj 6). Jaja wysiadywane są przez okres 13 do 14 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po 13 do 14 dniach. Karmione są owadami i innymi małymi zwierzętami.

PokarmEdytuj

Owady i inne drobne bezkręgowce, jesienią uzupełnione przez owoce jagodowe.

OchronaEdytuj

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Luscinia svecica, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Collar, N.: Bluethroat (Cyanecula svecica). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-11-25].
  3. Luscinia svecica. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Frank Gill, David Donsker (red.): Chats, Old World flycatchers (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-25].
  5. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Saxicolinae Vigors, 1825 - kląskawki (wersja: 2019-10-12). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-11-25].
  6. M. Radziszewski, M. Matysiak: Ilustrowana Encyklopedia Ptaków Polski, ISBN 978-83-7705-006-4
  7. T. Chodkiewicz i inni. Ocena liczebności populacji ptaków lęgowych w Polsce w latach 2008–2012. „Ornis Polonica”. 56, s. 149–189, 2015. 
  8. A. G. Kruszewicz: Ptaki Polski, ISBN 83-7073-455-3
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

BibliografiaEdytuj

  • Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Multico, 2007, s. 215. ISBN 978-83-7073-474-9.

Linki zewnętrzneEdytuj