Podróżniczek

gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych

Podróżniczek (Luscinia svecica) – gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). Nie jest zagrożony.

Podróżniczek
Luscinia svecica[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Samiec podgatunku nominatywnego
Ilustracja
Samica na zimowisku w Indiach
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

muchołówkowate

Podrodzina

kląskawki

Rodzaj

Luscinia

Gatunek

podróżniczek

Synonimy
  • Motacilla svecica Linnaeus, 1758[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]

Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     występuje przez cały rok

     przeloty

     zimowiska

Systematyka edytuj

 
Zasięg poszczególnych podgatunków w sezonie lęgowym

Wyróżniono 11 podgatunków L. svecica[2][4][5]:

  • podróżniczek rdzawogardły (L. svecica svecica) – północna Europa, północna Azja, północna Alaska i północno-zachodnia Kanada.
  • L. svecica namnetum – południowo-zachodnia i środkowa Francja.
  • podróżniczek białogardły (L. svecica cyanecula) – Holandia, północna i wschodnia Francja do Białorusi i północno-zachodniej Ukrainy.
  • podróżniczek modrogardły (L. svecica azuricollis) – północna, środkowa Hiszpania.
  • L. svecica volgae – północno-wschodnia Ukraina, środkowa i wschodnia europejska część Rosji.
  • podróżniczek kaukaski (L. svecica luristanica syn. L. svecica magna) – wschodnia Turcja, Kaukaz i północny Iran.
  • L. svecica pallidogularisKazachstan i Turkmenistan.
  • L. svecica abbotti – północny Afganistan, północny Pakistan i północno-zachodnie Himalaje.
  • L. svecica saturatior – góry środkowej Azji.
  • L. svecica kobdensis – zachodnia Mongolia i zachodnie Chiny.
  • L. svecica przevalskii – środkowe Chiny.

Występowanie edytuj

Zasięg występowania podróżniczka obejmuje północną i środkową Eurazję – od południowo-zachodniej i zachodniej Europy, gdzie występuje wyspowo, aż po Półwysep Czukocki, Kamczatkę, oraz północno-zachodni kraniec Ameryki Północnej. Migruje na dość duże odległości – zimuje w północnej i subsaharyjskiej Afryce oraz w pasie od Bliskiego Wschodu po Półwysep Indochiński, choć część osobników wędruje jedynie na Półwysep Iberyjski.

W Polsce bardzo nieliczny ptak lęgowy[6]. Na niżu gnieździ się L. s. cyanecula, lecz podczas przelotów pojawia się również podgatunek północny, występujący na Półwyspie SkandynawskimL. s. svecica, który w Polsce gniazduje skrajnie nielicznie jedynie w Karpatach i Karkonoszach oraz w zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Wielikąt”. Do Polski przylatuje na początku kwietnia, odlatuje zaś na przełomie sierpnia i września[7].

Charakterystyka edytuj

Wygląd zewnętrzny edytuj

Nieco mniejszy od innych słowików występujących w Polsce – to ptak wielkości wróbla domowego. Wyraźny dymorfizm płciowy w upierzeniu – samiec w okresie godowym ma jaskrawoniebieską plamę na podgardlu i piersi obwiedzioną czarną i rdzawą obwódką. L. s. svecica ma na niebieskim polu rdzawą plamkę, a L. s. cyanecula białą. Spód ciała biały, kremowa brew, wierzch ciała brunatny, przy ogonie rdzawe plamy. W okresie spoczynkowym podgardla obu podgatunków bieleją. Samice mają natomiast brązowy wierzch ciała, biały spód z czarną przepaską na piersi, kremowym podgardlem i wąsem. Młodociane w odróżnieniu od samic mają podłużne, jasne kreski na całym ciele.

 
Samiec podgatunku cyanecula

Rozmiary edytuj

Długość ciała
ok. 14–15 cm
Rozpiętość skrzydeł
ok. 23 cm
Długość ogona
ok. 5–5,5 cm
Masa ciała
ok. 15–20 g

Głos edytuj

Śpiew podróżniczka jest melodyjny, jednak zupełnie inny niż ten wydawany przez inne słowiki. Składa się z wielokrotnie powtarzanego cii, cii, cii..., po którym następuje coś w rodzaju rechotu.

Biotop edytuj

Preferuje miejsca wilgotne, nadbrzeżne zarośla, zakrzewione, podmokłe łąki, skraje lasów i parki. Najczęściej widywany jest w gąszczu trzcinowisk. Główne obszary występowania w takich miejscach w Polsce to doliny Biebrzy oraz Narwi. Poza tym podgatunek L. s. svecica może gniazdować nawet w górach, w zaroślach sosny górskiej.

Lęgi edytuj

 
Jaja z kolekcji muzealnej
 
Osobnik młodociany

Wyprowadza 1–2 lęgi w roku (na obszarach arktycznych tylko 1[8]) w okresie początek maja – koniec czerwca.

Gniazdo edytuj

Budową gniazda zajmuje się samica[8]. Budowane jest na ziemi z butwiejących liści, suchych gałązek i traw oraz mchu, wysłane trawą, włosiem[8], ukryte w roślinności zielnej.

Jaja i pisklęta edytuj

Samica składa 4 do 7 jaj[8] (zazwyczaj 6). Jaja wysiadywane są przez okres 13 do 15 dni wyłącznie przez samicę[8]. Pisklęta karmione są przez oboje rodziców owadami i innymi małymi zwierzętami. Opuszczają gniazdo po 13–14 dniach od wyklucia[8].

Pokarm edytuj

Owady i inne drobne bezkręgowce, jesienią uzupełnione przez owoce jagodowe.

Status i ochrona edytuj

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje podróżniczka za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy z 2015 roku, mieści się w przedziale 35–65 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji, zarówno europejskiej, jak i światowej, oceniany jest przez BirdLife International jako stabilny[3].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9]. Na Czerwonej liście ptaków Polski uznany za gatunek najmniejszej troski (LC)[10]. W latach 1992–2004 jego liczebność szacowano na 1300–1800 par[6].

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Luscinia svecica, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Collar, N.: Bluethroat (Cyanecula svecica). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  3. a b Luscinia svecica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  4. Frank Gill, David Donsker (red.): Chats, Old World flycatchers. IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-25]. (ang.).
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Saxicolinae Vigors, 1825 - kląskawki (wersja: 2019-10-12). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-04-23].
  6. a b T. Chodkiewicz i inni. Ocena liczebności populacji ptaków lęgowych w Polsce w latach 2008–2012. „Ornis Polonica”. 56, s. 149–189, 2015. 
  7. A. G. Kruszewicz: Ptaki Polski, ISBN 83-7073-455-3
  8. a b c d e f N. Bouglouan: Bluethroat. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-11-25]. (ang.).
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
  10. Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.

Bibliografia edytuj

  • Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Multico, 2007, s. 215. ISBN 978-83-7073-474-9.

Linki zewnętrzne edytuj