Rozchodnik wielki (Hylotelephium maximum (L.) Holub) – gatunek rośliny z rodziny gruboszowatych. Występuje w niemal całej Europie (bez krańców zachodnich – Portugalii, Wysp Brytyjskich i Islandii), poza tym w Azji Mniejszej i zachodniej Syberii[3]. W Polsce rozpowszechniony w całym kraju[4]. Rośnie na suchych murawach i przydrożach.

Rozchodnik wielki
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

Saxifraganae

Rząd

skalnicowce

Rodzina

gruboszowate

Rodzaj

rozchodnikowiec

Gatunek

rozchodnik wielki

Nazwa systematyczna
Hylotelephium maximum (L.) Holub
Severočeskou Přír. 89: 144 (1978)[3]
Synonimy
  • Anacampseros maxima (L.) Haw.
  • Hylotelephium telephium subsp. maximum (L.) H.Ohba
  • Sedum maximum (L.) Hoffm.
  • Sedum telephium var. cordatum Döll
  • Sedum telephium var. majus Gaudin
  • Sedum telephium subsp. maximum (L.) Krock.
  • Sedum telephium var. maximum L.
  • Telephium maximum (L.) Eichw.[3]
Kwiatostan

Morfologia edytuj

Łodyga
Wzniesiona, mięsista, często o czerwonawym zabarwieniu, dorastającą do 60 cm wysokości.
Liście
Mięsiste, płaskie, duże, jajowate bez ogonków, nierówno ząbkowane. Ułożone w okółkach po trzy lub naprzeciwległe. Górne liście sercowatą nasadą na wpół obejmują łodygę.
Kwiaty
O barwie żółtej, zielonożółtej czasami białej lub jasnoróżowej. Zebrane w duże, gęste, rozgałęzione i zwarte baldachy. Kwiaty promieniste, 5-krotne, pręciki o brudnożółtych pylnikach są dłuższe od płatków.
Owoce
Wielonasienne torebki (mieszki).
Korzenie
Bulwiaste, zgrubiałe.

Biologia i ekologia edytuj

Bylina, geofit, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do września. Związana z sucholubnymi murawami o dużej przepuszczalności wody, porastającymi wapienne zbocza oraz okolice piarżysk. Występuje w górach do wysokości 1800 m n.p.m. Rośnie na glebach suchych, kamienistych, piaszczystych chętnie z zawartością wapnia. Rozchodnik wielki jest sukulentem, rośnie na podłożu suchym o dużej przepuszczalności, dlatego ze względu na niedobory wody przystosował się do trudnych warunków, gromadząc zapasy wody w liściach i łodygach.

Roślina żywicielska dla gąsienic motyli: niepylaka apollo i modraszka orion.

Zastosowanie edytuj

  • Roślina ozdobna: Jest jednym z rzadziej u nas uprawianych rozchodników. Nadaje się do ogrodów skalnych oraz do ogrodów naturalistycznych. Jako sukulent jest wytrzymały na suszę. Gleba nie musi być żyzna, ale nie może być stale podmokła. Może być uprawiany z nasion, najłatwiej jednak rozmnażać go z sadzonek, lub przez podział rozrośniętej kępy.
  • Roślina lecznicza: intensywnie wykorzystywana była w ziołolecznictwie ludowym przy chorobach reumatycznych.
  • Sztuka kulinarna: stosowana w kuchni ludowej, z młodych soczystych pędów i liści przyrządzano sałatę.

Obecność w kulturze edytuj

Rozchodnik cieszył się dużą popularnością wśród górali pienińskich. Wierzono, że jego korzeń zawieszony między łopatkami na nitce lub rzemyku chroni przed bólami reumatycznymi. W dzień św. Jana zrywano roślinę i wieszano między powałą a belkami. Jeśli ziele długo pozostawało zielone, wróżyło to domownikom długie życie i pomyślność.

Przypisy edytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-07-11] (ang.).
  3. a b c Hylotelephium maximum (L.) Holub, [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-12-25].
  4. Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 510, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957.

Bibliografia edytuj

  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.