Piegża[4], piegża zwyczajna, gajówka piegża, pokrzewka piegża (Curruca curruca) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny pokrzewek (Sylviidae).

Piegża
Curruca curruca[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina pokrzewki
Rodzaj Curruca
Gatunek piegża
Synonimy
  • Motacilla Curruca Linnaeus, 1758[2]
  • Sylvia curruca (Linnaeus, 1758)
Podgatunki
  • C. c. curruca (Linnaeus, 1758)
  • C. c. caucasica (Ognev & Banjkowski, 1910)
  • C. c. halimodendri (Sushkin, 1904)
  • C. c. blythi Ticehurst & Whistler, 1933
  • C. c. telengitica (Sushkin, 1925)
  • C. c. jaxartica (Snigirewski, 1929)
  • C. c. minula (Hume, 1873)
  • C. c. margelanica (Stolzmann, 1898)
  • C. c. althaea (Hume, 1878)
  • C. c. monticola (Portenko, 1955)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

SystematykaEdytuj

Systematyka tego gatunku jest kwestią sporną i ulegającą zmianom wraz z publikacjami kolejnych wyników badań. Niektórzy badacze zaliczają go do rodzaju Sylvia[5][2]. Ponadto różni autorzy wymieniają różną liczbę podgatunków[5][4][2]:

  • Curruca curruca currucapiegża zwyczajnaEuropa do zachodniej Syberii
  • Curruca curruca caucasica – środkowa Turcja do północnego Iranu; bywa włączana do podgatunku nominatywnego C. c. curruca
  • Curruca curruca halimodendri – północny Kazachstan do środkowej Syberii i Mongolii
  • Curruca curruca blythi – północno-środkowa Syberia i północny Kazachstan po północną Mongolię i północno-wschodnie Chiny
  • Curruca curruca telengitica – północno-zachodnie Chiny, południowo-środkowa Rosja i Mongolia; bywa włączana do halimodendri lub margelanica
  • Curruca curruca jaxartica – południowy Kazachstan; bywa włączana do halimodendri lub minula
  • Curruca curruca minulapiegża mała – południowo-wschodni Kazachstan do zachodnich Chin; czasem podnoszona do rangi gatunku
  • Curruca curruca margelanica – północne Chiny; bywa włączana do minula
  • Curruca curruca althaeapiegża zakaspijskaIran, południowy Turkmenistan i północny Pakistan; czasem podnoszona do rangi gatunku
  • Curruca curruca monticola – góry środkowej Azji; bywa włączana do althaea

WystępowanieEdytuj

Zamieszkuje Europę bez jej części zachodnich i południowych (tzn. zachodniej Francji i Półwyspu Iberyjskiego, dużej części Apeninów, północnej Skandynawii i północnych krańców Wielkiej Brytanii) oraz poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego, oraz zachodnią i środkową Azję (zasięg sięga Mongolii i wschodniej Syberii). Przeloty w kwietniu - maju i sierpniu - wrześniu. Wędruje na duże odległości zimując w środkowej Afryce na południe od Sahary, na Półwyspie Arabskim i na subkontynencie indyjskim.

W Polsce nieliczny (lokalnie średnio liczny) ptak lęgowy[6], widywany od kwietnia do października. Piegże spotyka się w całym kraju, w górach dochodzi do wysokości 1500 m n.p.m. W Europie Środkowej to pospolity ptak lęgowy – połowa jej populacji występuje w Niemczech.

CharakterystykaEdytuj

 
Piegża w jednym z hinduskich parków narodowych
 
Piegże nie są tak płochliwe jak inne pokrzewki

Cechy gatunkuEdytuj

Niewielka pokrzewka o smukłej sylwetce, bardzo podobna do cierniówki, choć mniejsza i z krótszym ogonem oraz bez rdzawoczerwonego odcienia na skrzydle. Ponadto piegża ma nogi ciemne, a cierniówka – jasne, płowożółte[7]. Obie płci ubarwione niemal jednakowo, u samców jedynie nieco bardziej intensywne barwy, ale trudno to rozróżnić w terenie. Wierzch ciała i skrzydła intensywnie brązowoszare, spód brudnobiały z różowym nalotem. Drugorzędowe lotki mają jasne obrzeżenia, które tworzą jaśniejsze pole na skrzydle. Ogon szarobrązowy z białymi brzegami. Głowa popielata z ciemnoszarymi policzkami i pokrywami usznymi (tworzy to słabo skontrastowaną maskę), przez oko przechodzi ciemnoszara smuga, podgardle prawie białe. Nogi są niebieskawe lub ołowiowoszare.

Wymiary średnieEdytuj

To jedna z najmniejszych pokrzewek. Jest mniejsza od wróbla.

długość ciała
ok. 12–14 cm
rozpiętość skrzydeł
19 cm

Masa ciałaEdytuj

ok. 11–13 g

ŚpiewEdytuj

Samiec wykonuje swą pieśń dwuetapowo – to charakterystyczna dla gatunku monotonna rytmiczna piosenka. Zaczyna od bardzo cichego, szczebiotliwego wstępu (słyszanego jedynie z bliska), po czym w części głównej wydaje głośny, twardy trel, który może przypominać nieco klekotanie lub bulgotanie. To zwykle po niej można dowiedzieć się o ich obecności.
Oprócz ostrego kląskania wydają też ostre „tak”.

ZachowanieEdytuj

W przeciwieństwie do innych pokrzewek, piegże są mało płochliwe i słabo reagują na widok człowieka, który zbliża się do ich gniazda.

BiotopEdytuj

 
Piegże są jednymi z najmniejszych pokrzewek

W krajobrazie otwartym większe skupiska krzewów rosnących pod wysokimi drzewami w pobliżu polnych dróg, parki (również śródmiejskie, gdzie może być bardzo liczna), sady, cmentarze, ogrody, zadrzewienia śródpolne, wrzosowiska, nasypy z wrzosami. Unika większych kompleksów leśnych, zwykle widuje się je na ich skraju lub w młodych uprawach leśnych (przeważnie iglastych). Często widywana w pobliżu osad ludzkich, co oznajmia nieskomplikowanym klekotem. W Alpach zasiedla lasy górskie po pas kosodrzewiny.

Okres lęgowyEdytuj

Piegże wracają na swoje tereny lęgowe wcześniej niż inne pokrzewki, bo przeważnie już w drugiej połowie kwietnia (niektóre w maju). Lęgi trwają od maja do lipca. Obserwacje dowiodły, że samce przylatują o dzień wcześniej niż ich partnerki, po to by zająć terytoria lęgowe.

GniazdoEdytuj

Ulokowane we wnętrzu zwartego, gęstego krzewu lub żywopłotu, na wysokości 6–120 cm nad ziemią, dobrze osłonięte. Budowane przez oba ptaki w parze (co typowe u pokrzewek) przyjmuje wyraźnie mniejsze rozmiary niż konstrukcje lęgowe innych gatunków pokrzewek. Składa się z suchych łodyg i liści traw. Gniazdo jest jednak bardzo słabej budowy, przejrzyste (ażurowe), toteż zewnętrzne warstwy ptaki często pokrywają pajęczynami. W wyściółce znajdują się niewielkie ilości trawy i włosia.

JajaEdytuj

 
Gniazdo z jajami

Przeważnie dwa lęgi w roku, z czego pierwszy około połowy maja, a następny pod koniec czerwca. Składa 4–6 jaj o średnich wymiarach 16,5x12,5 mm, białych bądź z lekkim odcieniem brązowym i nielicznymi dość dużymi brązowymi lub szarobrązowymi plamami – tworzą one mały pierścień wokół tępego bieguna jaja.

WysiadywanieEdytuj

Od złożenia ostatniego lub przedostatniego jaja trwa 11–13 dni. W czynności tej biorą udział oboje rodzice. Ptaki często wysiadują jajo kukułki. Pisklęta opuszczają gniazdo po 10–14 dniach. Rozpoznaje się je po pomarańczowo zabarwionym wnętrzu paszczy i dwóch niewyraźnych szarych plamach na języku. Dorosłe ptaki karmią swe młode jeszcze przez pewien czas po wylocie (około 3 tygodnie) w pobliżu gniazda. Odloty na zimowiska przypadają we wrześniu i październiku, kiedy to ptaki kierują się do południowej Europy i północnej Afryki.

PożywienieEdytuj

Latem prawie wyłącznie drobne owady, ich larwy i poczwarki oraz inne bezkręgowce, jesienią również jagody, preferują najbardziej czarny bez.

OchronaEdytuj

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[8].

Podobnie jak gajówki, tak i środkowoeuropejskie piegże nie wykazują długoterminowych zmian w liczebności populacji. Wynika to z tego, że zimują za strefą Sahelu i nie cierpią na susze tam występujące, co chroni je przed większym wymieraniem.

PrzypisyEdytuj

  1. Sylvia curruca, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2016-03-17]
  2. a b c Aymí, R. & Gargallo, G.: Lesser Whitethroat (Sylvia curruca). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 16 września 2019].
  3. BirdLife International 2017, Sylvia curruca [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017 [online], wersja 2019-1 [dostęp 2019-07-12] (ang.).
  4. a b P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1820 - pokrzewki - Sylvia warblers (wersja: 2018-11-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-16].
  5. a b F. Gill, D. Donsker (red.): Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-09-16].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003, s. 645. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego nieliczny oznacza zagęszczenie 1–10 par na 100 km², a średnio liczny – 10–100 par na 100 km².
  7. John Gooders: Ptaki Polski i Europy. Wrocław: Larousse, 2003, s. 256. ISBN 83-89181-51-7.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

BibliografiaEdytuj