Nysa

miasto w województwie opolskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Nysa i (daw. Nisa, Nissa[2][3], łac. Nissa, niem. Neisse[a], cz. Nisa) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nysa. Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na pograniczu Przedgórza Sudeckiego i Niziny Śląskiej, w południowo-zachodniej części Doliny Nysy Kłodzkiej. Przepływa przez nie rzeka Nysa Kłodzka. W pobliżu Nysy znajdują się sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Nyskie (zwane także Jeziorem Głębinowskim), nieco dalej Jezioro Otmuchowskie.

Nysa
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Stare Miasto, kanonia, ratusz, ul. Moniuszki, Piękna Studnia, Zespół Szkół i Placówek Oświatowych
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: Śląski Rzym
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat nyski
Gmina Nysa
Prawa miejskie 1223
Burmistrz Kordian Kolbiarz
Powierzchnia 27,5 km²
Wysokość 195 m n.p.m.
Populacja (30.06.2018)
• liczba ludności
• gęstość

44 243[1]
1609 os./km²
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-300 do 48-304
Tablice rejestracyjne ONY
Położenie na mapie gminy Nysa
Mapa lokalizacyjna gminy Nysa
Nysa
Nysa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nysa
Nysa
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Nysa
Nysa
Położenie na mapie powiatu nyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nyskiego
Nysa
Nysa
Ziemia50°28′18″N 17°20′03″E/50,471667 17,334167
TERC (TERYT) 1607054
SIMC 0965789
Hasło promocyjne: I Love Nysa
Urząd miejski
ul. Kolejowa 15
48-300 Nysa
Strona internetowa
BIP

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.

Według danych na 30 czerwca 2018 miasto było zamieszkane przez 44 243 osób[1].

GeografiaEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Geografia Nysy.

PołożenieEdytuj

Nysa położona jest w południowo-zachodniej części województwa opolskiego nad Jeziorem Nyskim i Nysą Kłodzką. Stanowi siedzibę powiatu nyskiego.

Sporne jest położenie według krain historycznych – od 1201 roku, kiedy Henryk I Brodaty ofiarował ziemię nyską biskupowi wrocławskiemu, Księstwo Nyskie było związane z Wrocławiem, a więc i Dolnym Śląskiem. W 1680 roku Holender Fryderyk de Wit wydał mapę Górnego Śląska, na której Księstwo Nyskie leżało na Dolnym Śląsku. Związek ten trwał aż do wojen śląskich, jego ostateczny kres położyła sekularyzacja Prus w 1810. Od tego czasu Nysa była silniej związana z Górnym Śląskiem. Za granicę Górnego i Dolnego Śląska uznawano Przesiekę Śląską, która łukiem otaczała ziemię nyską od południowego wschodu, dochodząc na wschodzie aż do górnego biegu Ścinawy, a następnie dolnego biegu Nysy Kłodzkiej[4]. Później tradycyjną granicą Górnego i Dolnego Śląska stała się Nysa Kłodzka, która w środkowym biegu przepływa przez miasto. Od 1815 do 1945 roku Nysa należała administracyjnie do Rejencji opolskiej, która w 1919 roku weszła w skład prowincji Górny Śląsk, przez co część historyków uznaje dzisiaj przynależność Nysy do Górnego Śląska[5], natomiast przeciwnicy tego poglądu wskazują na silniejsze kulturowe i historyczne związki z Dolnym Śląskiem. Związek z Dolnym Śląskiem widoczny jest też w herbie dawnego księstwa nyskiego, gdzie obok symboli miasta znajduje się herb Piastów dolnośląskich.

Środowisko naturalneEdytuj

Klimatogram dla Nysy
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
27
 
1
-5
 
 
26
 
3
-4
 
 
28
 
7
-1
 
 
37
 
13
3
 
 
66
 
19
7
 
 
79
 
22
11
 
 
83
 
23
12
 
 
79
 
23
11
 
 
49
 
19
9
 
 
38
 
14
5
 
 
39
 
7
1
 
 
32
 
3
-3
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: [1]

W Nysie panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,3 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Nysy wynoszą 583 mm. Dominują wiatry zachodnie[6].

Podział miastaEdytuj

 
Zwyczajowy podział miasta na dzielnice

Rada gminy Nysa nie ustanowiła na terenie miasta jednostek pomocniczych gminy, zwyczajowo dzielnicami określa się dołączone do Nysy miejscowości, a osiedlami wybudowane w XX w blokowiska. Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Nysy są[7]:

W mieście znajdują się również osiedla[7]:

  • os. Gałczyńskiego
  • os. Piękna
  • os. Podzamcze (sektory A, B i C)
  • os. Południe
  • os. Rodziewiczówny

NazwaEdytuj

 
Nazwa Nyssa wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[8].

Nazwa miejscowości wywodzi się od rzeki przepływającej przez miasto Nysy Kłodzkiej. Została ona wymieniona w formie Nysa w 1333 roku w łacińskim dokumencie wydanym we Wrocławiu przez księcia śląskiego Henryka[9]. Miejscowość wymieniona została w łacińskim dokumencie z 1310 roku gdzie miasto zanotowano jako Nyza[10].

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Kalendarium historii Nysy.
Z tym tematem związana jest kategoria: Historia Nysy.

ŚredniowieczeEdytuj

 
Panorama miasta ok. 1345
 
Scena ścięcia Mikołaja II opolskiego na Rynku w Nysie (1497)
 
Husyci pod Bramą Celną w Nysie (1428)
 
Panorama miasta przed 1493 r. (Hartmann Schedel, Liber Chronicarum)

Nysa jest jednym z najstarszych miast śląskich. Prawdopodobnie już w X wieku istniała tu osada. Według Jana Długosza Nysę jako gród miał założyć Bolesław Krzywousty[11]. Jednak nie odgrywał on wówczas większej roli, gdyż nadgraniczna kasztelania znajdowała się w pobliskim Otmuchowie. Sytuacja zmieniła się, gdy książę Bolesław I Wysoki ofiarował swemu synowi Jarosławowi kasztelanię otmuchowską wraz z przylegającymi do niej dobrami. Jarosław, który w latach 1198–1201 był biskupem wrocławskim, przekazał w testamencie swoim następcom na stolicy biskupiej Nysę i kilkanaście wsi. Z czasem na tej bazie utworzono biskupie księstwo nysko-otmuchowskie, które sukcesywnie powiększało się, a Nysa stała się jego stolicą.

W 1198 r. biskup Jarosław miał konsekrować kościół św. Jakuba i św. Agnieszki. Nie wiadomo, czy była to pierwsza nyska świątynia, ponieważ źródła z 1240 r. wymieniają kościół św. Jana Chrzciciela na Starym Mieście, patrona diecezji wrocławskiej, który umieszczony był w najstarszym herbie miejskim[12].

Nysa po raz pierwszy była wzmiankowana w 1223 roku, kiedy to została lokowana na prawie flamandzkim (w 1308 r. została przeniesiona na prawo magdeburskie). Z początkiem XIV wieku, wedle życzenia Henryka Probusa, stała się miastem stołecznym Księstwa Nyskiego. Utworzone przez niego księstwo nyskie do 1810 r. (sekularyzacja dóbr kościelnych przez króla pruskiego Fryderyka Wilhema III) rozrastało się pod względem terytorialnym, ludnościowym i prawnym, gdyż posiadało i stanowiło swe własne prawa, np. prawo warzenia piwa czy mili zapowiedniej[13].

W okresie wojen husyckich, podczas bitwy w 1428 r. zniszczone zostały przez husytów wszystkie przedmieścia Nysy. Nie zahamowało to jednak rozwoju miasta. Na początku XV wieku Nysa stała się jednym z najludniejszych miast śląskich. Zamieszkiwało ją wtedy około 5000 osób.

Nysa to znany ośrodek edukacyjny – już od średniowiecza, od 1417, istniała szkoła parafialna, przekształcona w następnych wiekach w znane gimnazjum. W 1497 roku na rynku w Nysie został ścięty przedostatni książę opolski – Mikołaj II.

Dogodne położenie miasta na przecięciu szlaków handlowych z Pragi i Kłodzka do Opola i dalej do Krakowa sprzyjało rozwojowi gospodarczemu miasta. W księstwie kwitł handel, organizowane były dwa targi w dniach św. Jakuba i św. Agnieszki, które gromadziły kupców z Austrii, Czech, Moraw i Węgier. Również rzemiosło przeżywało rozkwit, powstały m.in. cechy farbiarzy czy złotników. Dodatkowe przywileje, jak np. prawo składu, prawo przymusu drogowego czy prawo bicia własnej monety, przysparzały sławy i podnosiły rangę miasta.

Jednym z jawnych dowodów, iż Nysa była znaczącym ośrodkiem, jest wydana w 1493 roku w Norymberdze Kronika Świata, która ustawia miasto wśród znaczących ośrodków miejskich Europy Środkowej. W opisie ludności miasta zawartego w tej kronice czytamy „plebs rustica polonici ydeomatis...”. Drugim z dowodów jest herb Nysy na bramie wjazdowej Mostu Karola w Pradze, który to herb wisi obok herbów najznakomitszych miast czeskich. Jest to także znak historii miasta, gdyż Nysa wraz z nadejściem XIV wieku dostała się pod panowanie czeskich Luksemburgów, a następnie, od 1526 r. – Habsburgów. Nadawane kolejne przywileje gospodarcze i prawne spowodowały, że miasto stało się poważnym importerem soli i wina z Węgier i Nadrenii.

XVI–XX wiekEdytuj

 
Widok na miasto w 1738 roku
 
Dwór biskupi w sąsiedztwie dawny zamek biskupów wrocławskich, obecnie Muzeum w Nysie, rys. (F. B. Wernher – XVIII w.)
 
Rynek (XIX wiek)
 
Twierdza Nysa plan z 1741 r.

W XVI wieku do Nysy jako swojej głównej rezydencji przenieśli się biskupi wrocławscy. Decyzja ta spowodowana została silnym rozwojem reformacji na Dolnym Śląsku. Z inicjatywy biskupiej Nysa otrzymała liczne przywileje. Rozpoczął się okres wielkiego rozwoju gospodarczego miasta. Pod wpływem obecności i działania biskupów Nysa otrzymała tytuł Śląskiego Rzymu, głównie za sprawą licznych budowli sakralnych miasta oraz fontanny Trytona z 1701 roku, wzorowanej na rzymskiej Fontana del Tritone z 1612–1613 roku, stojącej na Placu Barberini – Piazza Barberini autorstwa Gian Lorenzo Berniniego. Kilkadziesiąt lat przed Wrocławiem, w 1624, miasto otrzymało kolegium jezuickie Carolinum. Ukończył je przyszły król Polski Michał Korybut Wiśniowiecki.

Nysa była miastem obronnym już od początku jej istnienia, pierwsze nowożytne fortyfikacje w Nysie powstały w 1594 r. i były wielokrotnie rozbudowywane. Okres wojny trzydziestoletniej to czas upadku miasta. Od 1741 roku Nysa była pod panowaniem Prus i stała się miastem–twierdzą, istniejące umocnienia na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej zostały znacznie rozbudowane, jednocześnie twierdza nyska została rozbudowana o umocnienia na pagórkach na lewym (północnym) brzegu rzeki. Obszarowi wewnątrz tych umocnień został nadany status miasta o nazwie Friedrichstadt, obecnie Radoszyn, przewidywano, że w mieście będą mieszkały rodziny oficerów oraz mieszkańcy Nysy, których budynki zajęto pod budowę umocnień[14]. Zmieniło to całkowicie charakter miasta, lecz zdało egzamin podczas obrony miasta przed wojskami Napoleona. Od lipca 1807 roku Nysa oblegana była przez wojska napoleońskie. Po miesięcznym oblężeniu, generał francuski Dominique Vandamme zajął Nysę (skapitulowała z powodu kończących się zapasów żywności i amunicji). Miasto pozostawało pod okupacją francuską do 1808 roku.

W 1810 roku rząd pruski przeprowadził sekularyzację dóbr kościelnych. W Nysie przestała istnieć władza biskupów wrocławskich, trwająca nieprzerwanie od XIV wieku, której miasto zawdzięczało swą wielkość i znaczenie. Ograniczenia związane z istnieniem twierdzy hamowały dalszy rozwój Nysy, powstały jednak takie obiekty, jak połączenie kolejowe (1848 r.), teatr miejski (1852 r.), gazownia i oświetlenie gazowe ulic (1860 r.), wodociągi (1878 r.), kanalizacja (1888 r.), elektryczność (1907 r.).

W XIX w. znaczenie twierdzy spadło, w 1810 r. do Nysy włączono Friedrichstadt (obecnie Radoszyn), latach 70. XIX w. zburzono obwałowania wewnętrzne umożliwiając rozwój Nysy na południe i wschód, w 1903 roku Nysa straciła status twierdzy[14] ułatwiło to budownictwo w mieście, w 1910 roku przyłączono do miasta wioski otaczające miasto: Zawodzie, Podzamcze, Średnią i Dolną Wieś, a w 1921 roku Górną Wieś[15].

1876 roku otwarto linię kolejową, która połączyła Nysę z Prudnikiem i Koźlem.

II wojna światowaEdytuj

 
Armia Czerwona na Rynku w Nysie po zajęciu miasta (1945)

Ostatnim razem zamieniono miasto w twierdzę w 1945 roku. Przed wkroczeniem żołnierzy radzieckich do miasta, władze niemieckie zlikwidowały Więzienie Sądu Krajowego w Nysie. 30 stycznia 1945 roku ewakuowano 50 przetrzymywanych tam więźniów, po których wszelki ślad zaginął[16]. Ofiarami Niemców byli także polscy i rosyjscy robotnicy przymusowi, których karano śmiercią za handel lub magazynowanie żywności, w samej Nysie udokumentowanych jest 5 takich przypadków[17]. W końcowej fazie wojny, „dla podniesienia morale” niemieckie dowództwo karało śmiercią także własnych żołnierzy bez należytego rozpatrzenia sprawy przed sądem. Tylko w pierwszej połowie marca w samej Nysie wykonano 22 wyroki śmierci[18]. Najgorszy pogrom miasta odbył się w marcu 1945 roku. Nysa została zajęta przez Armię Czerwoną w stanie niemal nienaruszonym. Pijani żołnierze sowieccy doprowadzili do wypalenia całego zabytkowego śródmieścia[19]. W płonącym mieście Sowieci urządzali polowania na kobiety. Zamordowali 27 sióstr zakonnych (głównie elżbietanek), które zostały by opiekować się chorymi i rannymi w nyskich szpitalach. 150 innych sióstr zostało zgwałconych i znieważonych, wiele z nich wywieziono też na roboty do Związku Radzieckiego[20]. Zniszczonych zostało wiele budynków, m.in. Dom Wagi Miejskiej (po wojnie odbudowany) oraz gotycka, 94-metrowa, wieża ratuszowa, najwyższa, jak dotąd, budowla miasta (odbudowana wraz z kamieniczkami w 2009 roku). Ogółem zniszczeniu uległo ok. 60% zabudowy miasta.

W wyniku klęski Niemiec i decyzji zwycięskich mocarstw w 1945 r. Nysa po sześciu wiekach została ponownie włączona do Polski.

Polska LudowaEdytuj

 
Samochód ZSD Nysa w Nysie (1981)

Po zdobyciu miasta nastąpiła częściowa odbudowa i zabezpieczenie cenniejszych obiektów. Polityka ta zmieniła się w pierwszej połowie lat 50., kiedy Miejski Oddział Rozbiórkowo-Porządkowy nakazał wyburzenie większości ruin Starego Miasta w celu dostarczenia cegieł przeznaczonych do odbudowy Warszawy[21] (tylko w 1954 r. Warszawa wyznaczyła dla Nysy kontyngent 12 mln sztuk cegły rozbiórkowej[21]). Od lat 60. odbywała się ponowna odbudowa i rozbudowa miasta, powstały zakłady przemysłowe, m.in. Fabryka Samochodów Dostawczych Nysa (produkująca popularne w latach 60., 70., 80. i 90. samochody dostawcze Nysa, która w 1986 roku stała się oddziałem FSO i zmieniła nazwę na FSO Zakład Samochodów Dostawczych), przemysł spożywczy, metalowy. Wybudowano nowe osiedla, obiekty użyteczności publicznej oraz jezioro zaporowe na Nysie Kłodzkiej. W 1974 w 30 rocznicę powstania PRL w uznaniu wkładu w budownictwo socjalistyczne miasto zostało odznaczone Orderem Odrodzenia Polski I klasy[22].

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Przetrzymywano w nich Ślązaków i Niemców oraz byłych członków SS. Do obozu prawdopodobnie trafiali także powracający do Polski żołnierze armii Andersa, którzy wstąpili do niej po dezercji z Wehrmachtu, do którego wcielono ich wcześniej w ramach volkslisty oraz żołnierze podziemia niepodległościowego. Dwa obozy pracy nr 144 i 145 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Nysie[23].

DemografiaEdytuj

Według danych GUS z 30 czerwca 2018, Nysa miała 44243 mieszkańców (3. miejsce w województwie opolskim i 103. w Polsce), powierzchnię 27,5 km² (6. miejsce w województwie opolskim i 199. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 1613,8 os./km²[1].

Mieszkańcy Nysy stanowią około 31,93% populacji powiatu nyskiego, co stanowi 4,49% populacji województwa opolskiego.

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 44243 100 23266 52,4 21131 47,6
gęstość zaludnienia

(mieszk./km²)

1613,8 846 768,4

Liczba mieszkańców miastaEdytuj

Osobny artykuł: Ludność Nysy.
1840 – 7514[24]
1880 – 20507[25]
1885 – 21837[24][25]
1890 – 22444[24]
1910 – 25938[24]
1919 – 29415[24][25]
1925 – 32604[24]
1933 – 35037[24]
1939 – 35433[25]
1946 – 11559[24]
1955 – 19025[26]
1960 – 23638[24]
1965 – 27744[26]
1971 – 33068[26]
1979 – 40700[26]
1985 – 44666[27]
1988 – 46146[27]
1994 – 48966[27]
1996 – 49014[28]
2000 – 48492[28]
2002 – 48442[28]
2003 – 49000[28]
2004 – 47793[28]
2006 – 46841[28]
2007 – 46375[28]
2008 – 46592[28][24]
2009 – 45738[28]
2010 – 46168[28]
2015 – 43220[28]
2017 – 44397[28]


Piramida wieku mieszkańców Nysy w 2014 rokuEdytuj

 [28]

ZabytkiEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Zabytki w Nysie.
 
Cmentarny Kościół Świętego Krzyża – Jerozolimski
 
Bastion św. Jadwigi
 
Fontanna Trytona z 1701 roku

Nysa, pomimo wielu zniszczeń wojennych (ponad 50% zabudowy miejskiej)[29] oraz wyburzenia tuż po wojnie przez polskie władze miasta 103 zabytkowych kamienic i kościoła w centrum miasta[30], posiada wiele zabytkowych obiektów.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[31]:

  • stare miasto
  • kościół par. pw. św. Jakuba Starszego i św. Agnieszki, pl. Katedralny, pochodzi z XV-XIX w., po 1945 r., trójnawowy, dziewięcioprzęsłowy z kamienia i cegły. Wzdłuż głównego korpusu znajduje się 16 gotyckich kaplic i dwie barokowe. z XV w., ma jeden z najbardziej spadzistych dachów w Europie o powierzchni 4 tysięcy m kw.
  • dzwonnica z 1474 r. – XV w., 1960 r., jej budowy nigdy nie zakończono, gdyż według planów miała być ponad trzykrotnie wyższa, jednak nie pozwolił na to grunt, na którym stoi. 3 kwietnia 2005 roku otwarto w dzwonnicy Skarbiec św. Jakuba, jest to kolekcja arcydzieł zdobnictwa złotniczego w Nysie
  • zespół kościoła par. pw. św. Jana Chrzciciela, ul. Księdza Ściegiennego: kościół par. pw. św. Jana, późnobarokowy z 1770 r., 1900 r.; plebania z 1770 r., XIX w.; szkoła parafialna z 1827 r.
  • kościół fil. pw. Zwiastowania NMP z poł. XIV w., 1885 r., pierwotnie gotycki, wielokrotnie przebudowywany, z częściowym zatarciem cech stylowych, Celna 2
  • kościół cmentarny pw. Świętego Krzyża – Jerozolimski z 1633 r., wybudowany z zachowaniem tzw. miary jerozolimskiej, ul. Mieczysława I
  • kościół cmentarny pw. św. Rocha, późnorenesansowy z 1637 r., upamiętniający ocalenie miasta od zagłady z powodu epidemii, ul. Wojska Polskiego
  • kościół franciszkanów pw. św. Barbary, ob. kościół ewangelicki z 1428 r., XVIII w., 1810 r., zbudowany w stylu gotyckim, z elementami renesansowymi i barokowymi, ul. Rynek Garncarski
  • zespół klasztorny bożogrobców, ul. Bracka: kościół pw. św. Piotra i Pawła z l. 1719-1727 z dobrze zachowanym wnętrzem w stylu barokowym i pięknymi polichromiami; klasztor z l.1708-1713, obecnie Diecezjalny Dom Formacyjny
  • zespół klasztorny podominikański, ul. Głowackiego/Ujejskiego 12: kościół ob. par. pw. św. Dominika, barokowy z l. 1743-1788, wypisany z księgi rejestru; klasztor, ob. szkoła z XVIII w.
  • zespół klasztorny franciszkanów, Al. Wojska Polskiego 31 z l. 1902-11: kościół pw. św. Elżbiety, neoromański; klasztor, kolegium, piekarnia, stolarnia, rzeźnia-masarnia, sala gimnastyczna, cieplarnia, ogrodzenie
  • zespół klasztorny jezuitów, pl. Solny: kościół pw. Wniebowzięcia NMP, okazała świątynia w stylu barokowym z l. 1688-1692, 1820 r., wypisany z księgi rejestru; kolegium Carolinum – dawny zespół kolegium jezuickiego „Carolinum” z l. 1669-1686, znakomity przykład baroku; gimnazjum z l. 1722-1725, brama z 1725 r.
  • zespół klasztorny pokapucyński, ul. Bramy Grodzkiej 5 (d. Grodzka), z XVII-XIX w.: kościół pw. św. Franciszka z Asyżu z 1660 r., zbudowany w bardzo oryginalnym stylu architektonicznym zwanym barokiem toskańskim; klasztor, ob. dom księży emerytów, z poł. XVII w., XVIII w./XIX w.
  • kościół pw. MB Bolesnej, murowany neogotycki, wchodzący w skład zespołu szkolno-klasztornego werbistów, obecnie jest to kościół parafialny, ul. Rodziewiczówny 3, z 1907 r.
  • dom zakonny elżbietanek, ul. Słowiańska 25/27, z k. XIX w.
  • planty miejskie z poł. XIX w.
  • park miejski, z poł. XIX w., po 1920 r. przepiękne położony, posiada wiele ciekawych zakątków, bogatą florę i faunę
  • mury obronne, z XIV w.-XVI w., wypisane z księgi rejestru: baszta; Wieża Bramy Wrocławskiej z XIV w., XVI/XVII w., ul. Wrocławska, z bogato zdobionym portalem z 1603 roku, wypisana z księgi rejestru; Wieża Ziębicka z 1350 roku, XVI w., ul. Bolesława Krzywoustego, wieża jest udostępniona dla zwiedzających i stanowi punkt widokowy
  • zespół – system nowożytnych pruskich fortyfikacji Twierdzy Nysa: Bastion św. Jadwigi z 1643 r., l. 1742-76, ul. Piastowska; Reduta Kapucyńska z l. 1741-58, ul. Szlak Chrobrego 8; fort II „Regulicki” z l. 1865-1873; fort „Prusy” z 1743 r., 1771 r., XIX w.; fort Wodny (Blokhauz) z 1741 r., l. 1878-80, ul. Powstańców Śląskich, w parku miejskim, jeden z największych w Europie systemów fortów i twierdz
  • dom Wagi Miejskiej, z 1604 roku, XIX w., l. 1947-48, z fragmentami oryginalnych, fasadowych malowideł, ul. Sukiennicza 2
  • domy, ul. Armii Krajowej 19, 21, z 1905 r. – pocz. XX w.
  • d. pałac Biskupów Wrocławskich, ul. Biskupa Jarosława, z lat 1608–1627, 1729 r., 1962 r., na dziedzińcu znajdują się dwa zegary słoneczne – obecnie Muzeum Okręgowe
  • domy, ul. Bracka 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, z XVI/XVII w., XVIII w., 1956 r.
  • kanonia, ul. Buczka 9, z XVI w., XVIII w./XIX w.
  • domy, ul. Celna 2, 4, 6, 16, 17, 18, 19, 20, z XVIII w., XIX w., 1956 r.
  • dom, ul. Górna 10
  • dom Komendanta, ul. Grodzka, z XVII w., po 1970 r., dawna komendantura, obecnie Państwowe Ognisko Plastyczne
  • domy, ul. Grodzka 3, 5, z XVIII w., XIX w., 1965 r.
  • dom sierot, ob. klasztor felicjanek, pl. Katedralny 8, z 1513 r., XVII w., XIX w.
  • dom, ul. Kilińskiego 1a
  • domy, ul. Kramarska 12 (d. 22), 14 (d. 24), z XVI w., XVIII w., po 1963 r.
  • zespół d. dworu biskupiego, ul. Lompy, z XVII-XIX w., po 1950 r.: dwór biskupi – budynek główny z „Salą Przyjęć” z 1615 r., k. XVII w., XIX w.; budynek gospodarczy z XIX w.; dom mieszkalny, ob. administracyjny z XIX w.; ruina młyna z XIV w./XV w., XIX w., pozostałość dawnej rezydencji biskupów wrocławskich
  • dom, ul. Marcinkowskiego 1, z poł. XIX w.
  • domy, Rynek, zabytkowe kamieniczki: 22, 23, 24, 25, 26; 56, 57, 58, 59, 60, z XVI/XVII w., XVIII w., XIX w., XX w.
  • kolegium św. Anny, pl. Solny, z 1614 r., XIX w., po 1945 r.
  • willa, ul. Szlak Chrobrego 33, z XIX w./XX w.
  • dom, ul. Wałowa 3/5 z poł. XIX w., 1958 r.
  • dom, ul. Wojska Polskiego 62, z pocz. XX w.
  • słodownia z suszarniami, ul. Słowiańska 18, z 1898 r.

inne zabytki:

GospodarkaEdytuj

 
Zakład „Bioagra”

W wyniku działań gminy w 2010 uchwalono „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Nysa” pokrywające obszar całej gminy, co daje możliwości bardziej przemyślanego rozwoju gospodarczego, turystycznego oraz mieszkaniowego miasta.

W 2017 wskaźnik bezrobocia w Nysie wynosił 8,2%. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w Nysie wynosiło 3 631,95 zł[32].

24,7% aktywnych zawodowo mieszkańców Nysy pracuje w sektorze rolniczym (rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo i przemysł wydobywczy), 26,6% w sektorze przemysłowym (przemysł przetwórczy i budownictwo), a 16,6% w sektorze usługowym (handel, naprawa pojazdów, transport, zakwaterowanie i gastronomia, informacja i komunikacja) oraz 1,9% pracuje w sektorze finansowym (działalność finansowa i ubezpieczeniowa, obsługa rynku nieruchomości).

PrzedsiębiorstwaEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Przedsiębiorstwa w Nysie.

Nysa była jeszcze do niedawna ważnym ośrodkiem przemysłowym i gospodarczym w województwie opolskim. W mieście wyróżnić można było przemysł metalowy, maszynowy, spożywczy i budowlany. Do 2003 roku w mieście funkcjonował FSO Zakład Samochodów Dostawczych. Produkował on samochody dostawcze m.in. Nysa, FSO Polonez Truck, a także montował Citroëny C15 i Berlingo. Obecnie fabryka stoi nieczynna.

Do większych zakładów, które jeszcze niedawno istniały w Nysie, można zaliczyć: Zakład Urządzeń Przemysłowych SA, zajmujący się produkcją urządzeń dla przemysłu chemicznego, energetycznego, cukrowniczego i ochrony środowiska, oraz Garbarską Spółdzielnię Pracy Asko, która była jednym z najnowocześniejszych zakładów garbarskich w Polsce.

W Nysie, przy ul. Dubois i Karpackiej, mieści się także Podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej o powierzchni 12 ha. Decyzję o inwestycji w Strefie podjęły trzy firmy: Advantech Polska (Włochy), Alsecco (Polska) oraz Vasco Doors (Polska). Na powierzchni 156 ha (docelowo 255 ha) pomiędzy miejscowościami RadzikowiceGoświnowice utworzono Regionalny Park Przemysłowy WSSE „Invest Park”. Na terenie miasta dominują sektory: rolno-spożywczy (Spółdzielnia Pracy Cukry Nyskie, Grupa Otmuchów – dawniej ZPC Otmuchów, Intersnack Poland – tzw. Chio oraz Bioagra Goświnowice) i metalowy (Mega Nysa, Famet, Cafrex, Franz Waggonbau).

TransportEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Transport w Nysie.

Transport drogowyEdytuj

Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

Przeprawę przez rzekę Nysę Kłodzką umożliwiają 2 mosty drogowe w pobliżu centrum oraz jeden na obwodnicy. Most na tamie Jeziora Nyskiego jest zamknięty dla ruchu samochodowego, dopuszczony jest ruch pieszy i rowerowy.

Transport kolejowyEdytuj

 
Stacja kolejowa w Nysie

Dawniej Nysa była ważnym węzłem kolejowym Śląska, obecnie znajduje się tu jedna czynna stacja kolejowa. Odbywają się z niej regularnie połączenia regionalne w granicach województwa opolskiego.

Nysa
Linia nr 137 Katowice – Legnica (139,075 km)
   
Przełęk
odległość: 7,075 km
 
odległość: 5,771 km
Linia nr 287 Opole Zachodnie – Nysa (48,752 km)
   
Wyszków Śląski
odległość: 4,355 km
 
Linia nr 288 Nysa – Brzeg (0,000 km)
 
odległość: 6,466 km
Linia nr 328 Nysa – Kałków Łąka (0,000 km)
   
Podkamień
odległość: 4,797 km
 
Linia nr 256 (D29-1971) Nysa – Ścinawa Mała (0,000 km)
 
odległość: 1,000 km

Komunikacja miejskaEdytuj

W Nysie komunikacja miejska funkcjonuje w postaci autobusów.

LądowiskoEdytuj

W 2011 otwarto pierwsze w kraju lądowisko sanitarne helikopterów na dachu Szpitala Powiatowego im. Błogosławionej Siostry Elżbietanki Marii Merkert przy ulicy Bohaterów Warszawy 34.

KulturaEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Kultura w Nysie.

Przed II wojną światową w Nysie funkcjonował miejski teatr dramatyczno-operowy działający od 1852 roku. Budynek teatru został zniszczony w czasie II wojny światowej, odbudowany jest użytkowany przez Nyski Dom Kultury.

W mieście na fortyfikacjach jest organizowany od 2016 3-dniowy Festiwal Fantastyki Nyskon[33].

W Nysie funkcjonują instytucje kultury:

  • Ognisko Artystyczne
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Witolda Lutosławskiego
  • Muzeum w Nysie
  • Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna
  • Nyski Ośrodek Rekreacji
  • Bractwo Rycerskie „Księstwo Nyskie”
  • Kino 3D „Cinema N 3D”
  • Nyski Dom Kultury

Zespoły muzyczneEdytuj

Media lokalneEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Media w Nysie.

PrasaEdytuj

TelewizjaEdytuj

  • TVP Opole – oddział w Nysie
  • Regionalna Telewizja Opolskie
  • TV Prudnik (TV Pogranicza)

RadioEdytuj

PortaleEdytuj

  • Portal Nysa
  • I love Nysa
  • Nasza Nysa
  • Hot Nysa[38]
  • Portal informacyjny www.NysaInfo.pl

ReligiaEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Nysie.
 
Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki
 
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
 
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Mikołaja
 
Cmentarz komunalny
 
Wieża kościoła św. Katarzyny

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Kościół rzymskokatolickiEdytuj

Dekanat Nysa

ProtestantyzmEdytuj

Kościół Adwentystów Dnia SiódmegoEdytuj
Kościół Zielonoświątkowy w RPEdytuj
  • zbór w Nysie (ul. Chodowieckiego 2)
Kościół Ewangelicko-Augsburski w RPEdytuj

Świadkowie JehowyEdytuj

Stolica Boża i BarankowaEdytuj

  • Zbór (al. Wojska Polskiego 43a)[41]

Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma KagyuEdytuj

  • ośrodek (ul. Mickiewicza 12/1)[42]

CmentarzeEdytuj

  • Cmentarz Komunalny (ul. Mieczysława I 4)
  • Cmentarz (ul. Złotogłowicka)
  • Cmentarz Zakonny (aleja Wojska Polskiego 75A)
  • Cmentarz Zakonny Zgromadzenia Ojców Werbistów
  • Cmentarz Parafii Św. Jana Chrzciciela i Św. Mikołaja
  • Cmentarz żydowski (ul. Kaczkowskiego)

Nieistniejące obiekty sakralneEdytuj

  • synagoga (nieczynna)
  • stara synagoga (zburzona przed 1892)
  • kościół św. Katarzyny (garnizonowy zburzony w 1956)

Edukacja i naukaEdytuj

Na terenie Gminy Nysa funkcjonuje 15 szkół podstawowych (dwanaście publicznych i trzy niepubliczne), 5 liceów ogólnokształcących (cztery publiczne, jedno niepubliczne prowadzone przez diecezję), 4 szkoły zawodowe oraz szkoły policealne. W Nysie działa także oddział Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej w Podkowie Leśnej oraz Górnośląskiej Wyższej Szkoły Handlowej w Katowicach.

 
Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa
 
I Liceum Ogólnokształcące im. Jana III Sobieskiego Carolinum
 
Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Witolda Lutosławskiego

Przedszkola

  • Publiczne Przedszkole nr 1 (ul. Bohaterów Warszawy 48)
  • Integracyjne Przedszkole nr 5 (ul. Bohaterów Warszawy 13)
  • Publiczne Przedszkole nr 6 (ul. Armii Krajowej 9)
  • Publiczne Przedszkole nr 8 (ul. Tkacka 12)
  • Publiczne Przedszkole nr 9 (ul. Sudecka 7)
  • Publiczne Przedszkole nr 10 (ul. 11 Listopada 8A)
  • Publiczne Przedszkole nr 12 (ul. Podolska)
  • Publiczne Przedszkole nr 14 (ul. Grodkowska 26)
  • Przedszkole Prywatne „Smerf” (ul. Kościuszki 9)

Szkoły podstawowe

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 (ul. Bohaterów Warszawy 7)
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Korczaka (ul. Krawiecka 6)
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 (ul. E. Gierczak 8)
  • Szkoła Podstawowa nr 10 z Oddziałami integracyjnymi (ul. 11 Listopada 6)
  • Publiczna Szkoła Podstawowa Specjalna nr 11 (ul. Grodkowska 54)
  • Sportowa Szkoła Podstawowa im. Powstańców Śląskich (ul. Bramy Grodkowskiej 4)
  • Niepubliczna Szkoła Podstawowa im. J. Kozarzewskiego (ul. Kościuszki 9)
  • Diecezjalna Szkoła Podstawowa (ul. św. Piotra 1A)

Szkoły policealne

  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa (ul. Armii Krajowej 7)
  • Europejskie Centrum Edukacyjno-Szkoleniowe „Vademecum” (ul. Poznańska 1)
  • Prywatne Medyczne Studium Zawodowe (ul. Kościuszki 10)
  • Szkoła Policealna dla Dorosłych nr 1 (ul. Rodziewiczówny 1)
  • Szkoła Policealna dla Dorosłych nr 2 (Plac Sikorskiego 1)
  • Szkoła Policealna nr 1 (Plac Sikorskiego 1)
  • Szkoła Policealna nr 2 (ul. Orkana 6)
  • Szkoła Policealna nr 3 (ul. Rodziewiczówny 1)

Szkoły ponadgimnazjalne

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Jana III Sobieskiego Carolinum (ul. Sobieskiego 2)[43]
  • II Liceum Ogólnokształcące (ul. Rodziewiczówny 1)
  • III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie-Skłodowskiej
  • IV Liceum Profilowane (ul. Szopena 4)
  • Diecezjalne Liceum Humanistyczne (ul. św. Piotra 1)
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 (ul. Orkana 6)
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 3 (ul. Szopena 4)
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna nr 4 (ul. Orkana 6)
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna nr 5 (ul. Szopena 4)
  • Zespół Szkół Ekonomicznych (Plac Sikorskiego 1)

Inne

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Witolda Lutosławskiego (Rynek Solny 2)

SportEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Nysie.

Głównym podmiotem odpowiedzialnym za sport i rekreację w mieście jest Nyski Ośrodek Rekreacji.

Obiekty sportoweEdytuj

  • Stadion sportowy (ul. Kraszewskiego 2)
  • Hala Nysa (ul. Sudecka 23)
  • Korty tenisowe
  • Kryta pływalnia (ul. Piłsudskiego 40)
  • Kąpielisko Miejskie (ul. Ujejskiego 25)
  • Skate Park
  • Boiska ORLIK 2012
  • Lodowisko (ul. Kraszewskiego)

Kluby sportoweEdytuj

  • AZS PWSZ Nysa – klub sportowy, którego tradycje sięgają 1948 r., specjalizuje się głównie w piłce siatkowej, w której osiągał duże sukcesy, jak: Puchar Polski w sezonie 1995/1996, dwukrotne Wicemistrzostwo Polski w kategorii seniorów (1993/1994, 1994/1995), dwukrotny brązowy medal Mistrzostw Polski w kategorii seniorów (1991/1992, 1997/1998). Klub UKS Nysa zdobył Mistrzostwo Polski w kategorii młodzików (1996/1997) i dwukrotnie Wicemistrzostwo Polski w kategorii kadetów i juniorów starszych. Drużyna seniorów gra obecnie w I lidze(wicemistrzostwo w sezonie 2014/2015) (dawna Seria B). Od sezonu 2020/2021 klub występuje w PlusLidze. Klub posiada także sekcje: Wodną, obronną, turystyczną, koszykówki, siłową, brydżową, aerobiku sportowego, piłki nożnej, szachową i sportów zimowych[44].
  • Stal Nysa (piłka nożna)
  • Polonia Nysa (piłka nożna)
  • Klub Żeglarski Nysa – klub żeglarski działający nieprzerwanie od 1961 roku z siedzibą nad Jeziorem Nyskim, w ramach którego działa m.in. jedyna obecnie na Opolszczyźnie szkółka żeglarska dla dzieci i młodzieży, a także sekcja regatowa (klasy: Optimist i Cadet)[45].
  • WLUKK Nysa – klub kolarski, wielokrotny zdobywca tytułu mistrza Polski, w sezonie 2009 zdobył tytuł klubowego mistrza Polski kategorii junior.
  • UKS „Dwójka” Nysa, UKS „Plejada” Nysa – kluby hokeja na trawie przy Zespole Szkół Sportowych w Nysie
  • Nyskie Towarzystwo Gimnastyczne przy Zespole Szkół Sportowych w Nysie

Zawody sportoweEdytuj

W 1954 w Nysie odbyły się mistrzostwa Polski w kolarstwie przełajowym.

PolitykaEdytuj

 
Ratusz

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Organem wykonawczym jest burmistrz. W wyborach samorządowych w 2018 na urząd został wybrany Kordian Kolbiarz[46]. Siedzibą władz jest Urząd Miejski przy ul. Kolejowej 15. W mieście znajduje się starostwo powiatu nyskiego.

Rada MiejskaEdytuj

Mieszkańcy Nysy wybierają do swojej Rady Miejskiej 18 radnych (18 z 23). Pozostałych 5 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Nysa.

Liczba radnych poszczególnych ugrupowań w Radzie Miejskiej w latach 2002–2023[b].

Lp. Ugrupowanie Kadencja
2002–2006[47] 2006–2010[48] 2010–2014[49] 2018–2023[50]
Liczba radnych % głosów Liczba radnych % głosów Liczba radnych % głosów Liczba radnych % głosów
1 Forum Samorządowe 2002 1 7,80% 5 13,18% 1 9,62% 2 9,93%
2 Forum Samorządowo-Gospodarcze 2,34%
3 Gospodarne Opolskie
4 KW Krajowej Partii Emerytów i Rencistów 0,31%
5 KW Stowarzyszenia „Ruch Rozwoju Regionu” 4,44%
6 KWW Jolanty Barskiej 5 18,81%
7 KWW Kordiana Kolbiarza 8 30,85%
8 KWW Piotra Liniewskiego 1,62%
9 Koalicja Obywatelska 5 20,23%
10 Komitet Obywatelski Ziemi Nyskiej 3 11,77% 2 7,04%
11 Liga Nyska 9 26,68% 6 21,56% 5 17,44% 1 7,64%
12 Liga Polskich Rodzin 2,15%
13 Nowa Prawica
14 Nyska Inicjatywa Gospodarcza 2 8,54%
15 Platforma Obywatelska 4 14,69% 4 16,85%
16 Polskie Stronnictwo Ludowe 1 7,31% 1 5,39% 2 9,22%
17 Porozumienie Nyskie 2,89%
18 Prawo i Sprawiedliwość 3 14,81% 3 10,38% 7 22,77%
19 Razem Dla Gminy 2018 4,01%
20 Ruch Autonomii Śląska
21 Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej 9,11% 4,37%
22 Samorządowy Blok Wyborczy 1 7,90%
23 „Silna Nysa” Stowarzyszenie Mieszkańców Ziemi Nyskiej 3,62%
24 Sojusz Lewicy Demokratycznej 6 18,43% 2 11,64% 3 10,10%
25 Stowarzyszenie Hankus 2018 4,56%
26 Wspólnota Patriotyzm Solidarność

Budżet miastaEdytuj

Budżet miasta Nysy
Lp. Rok Budżet
1 2009 139,6 mln zł.
2 2010 156,8 mln zł.
3 2011 153,9 mln zł.
4 2012 144,7 mln zł.
5 2013 141,1 mln zł.
6 2014 154,7 mln zł.
7 2015 178,8 mln zł.
8 2016 192,3 mln zł.

Lista burmistrzów NysyEdytuj

Czasy niemieckie

  • władzę sprawował nadburmistrz Gminy Miejskiej
    • Max Warmbrunn (1911–1915)
    • dr Albert Franke (1916–1933)
    • Georg Mazur (1933–1945)

Rzeczpospolita Polska i PRL

  • Jan Koj (11 maja 1945 – 15 października 1945)
  • Edward Stępień (15 października 1945 – 28 lutego 1950)
  • Krystyna Zawidzka (1 marca 1950 – 28 listopada 1950)
  • Feliks Świerczak (28 listopada 1950- 24 stycznia 1951)
  • władzę w latach 1951–1974 sprawował Przewodniczący Prezydium Miejskiej:
    • Aniela Odyjas (24 stycznia 1951 – 8 sierpnia 1953) – Przew. Rady Narodowej
    • Jan Zieliński (8 sierpnia 1953 – 20 grudnia 1954)
    • Jan Radomański (20 grudnia 1954–1968)
    • dr Kazimierz Strzałkowski (1968–1972)
    • mgr Zbigniew Kulig (1972–1974)
  • władzę w latach 1974–1990 sprawował naczelnik miasta:
    • mgr Jan Duszel (29 kwietnia 1974 – 14 kwietnia 1982)
    • mgr inż. Władysław Dyrka (15 kwietnia 1982 – 31 stycznia 1988)
    • mgr inż. Mieczysław Warzocha (2 maja 1988 – 30 listopada 1990)

III Rzeczpospolita

  • mgr inż. Jacek Suski (1 grudnia 1990 – 4 lipca 1994)
  • mgr inż. Mieczysław Warzocha (5 lipca 1994 – 29 października 1998)
  • mgr inż. Janusz Sanocki (30 października 1998 – 23 maja 2001, Zarząd Miejski nie uzyskał absolutorium)
  • mgr Ryszard Rogowski (23 maja 2001 – 28 maja 2001) – (radni przy podejmowaniu uchwały popełnili pomyłkę proceduralną – ponowny wybór w dniu 28 maja)
  • mgr Ryszard Rogowski (28 maja 2001 – 21 sierpnia 2001) – (wojewoda opolski stwierdził nieważność uchwał podjętych w dniu 28 maja – wybór w dniu 21 sierpnia)
  • mgr Ryszard Rogowski (21 sierpnia 2001 – 19 września 2001) – (Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 18 września uchylił uchwałę Rady Miejskiej z 23 maja o odwołaniu Janusza Sanockiego, podtrzymał decyzję wojewody opolskiego o nieważności uchwał z 28 maja, zaś 19 września wojewoda unieważnił uchwałę z 21 sierpnia, a tym samym przywrócił go na stanowisko burmistrza)
  • mgr inż. Janusz Sanocki (19 września 2001 – 30 października 2001) – (Rada Miejska odwołała Zarząd)
  • mgr Ryszard Rogowski (30 października 2001 – 18 listopada 2002)
  • mgr Marian Smutkiewicz (18 listopada 2002 – 5 grudnia 2006)
  • mgr Jolanta Barska (5 grudnia 2006 – grudzień 2014)
  • mgr Kordian Kolbiarz (grudzień 2014 – aktualnie)

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta i gminy partnerskie[51]
Miasto Kraj Data podpisania umowy
  Lüdinghausen   Niemcy 1992
  Šumperk   Czechy 1995
  Jeseník   Czechy 1999
  Kołomyja   Ukraina 2000
  Ingelheim am Rhein   Niemcy 2002
  Taverny   Francja 2002
  Tarnopol   Ukraina 2015

TurystykaEdytuj

Przez Nysę prowadzą szlaki turystyczne:

Ludzie związani z NysąEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Nysą.

Honorowi Obywatele MiastaEdytuj

Osobny artykuł: Honorowi Obywatele Nysy.

Zasłużeni dla Ziemi NyskiejEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Wcześniej stosowano pisownię Neiße.
  2. Wykaz obejmuje przynależność radnych do ugrupowań w dniu publikacji wyników wyborów (w niektórych przypadkach radni zmienili w trakcie trwania kadencji swoją przynależność, bądź stali się radnymi niezależnymi).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2019-04-15] (pol.).
  2. Nysa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.; Nazwę Nissa miasto nosiło też krótko po II wojnie światowej (do 1946).
  3. Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196.
  4. B. Kaczmarski, Śląsk w XI i XII wieku, [w:] Kazimierz Popiołek, Historia Śląska od pradziejów do 1945 roku, Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1972.
  5. Renata Pysiewicz-Jędrusik, Andrzej Pustelnik, Beata Konopska, Granice Śląska, Wrocław: Rzeka, 1998, ISBN 83-911532-0-7, OCLC 43216062.
  6. Klimat: Nysa: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu - Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-03-25].
  7. a b GUGiK, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 7 stycznia 2020 [dostęp 2020-02-11] (pol.).
  8. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  9. Colmar Grünhagen 1903 ↓, s. 199.
  10. Colmar Grünhagen 1870 ↓, s. 227.
  11. Jan Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga 1-2: do 1038 roku, wyd. II, Wydawnictwo Naukowe PWN, 7 września 2009, s. 174.
  12. Tadeusz Zdanowicz, Herb Nysy, web.archive.org, 20 kwietnia 2008 [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2008-04-20].
  13. Izabela Kęsicka, Miasto Nysa. Szkice monograficzne, Janusz Kroszel (red.), Wrocław: Instytut Śląski w Opolu, 1970, s. 30.
  14. a b Kalendarium dziejów Twierdzy Nysa. [dostęp 2018-07-25].
  15. Zarys dziejów Nysy. silesia.arcaion.pl. [dostęp 2018-07-25].
  16. Andrzej Kurek, Niemieckie więzienia sądowe na Śląsku w czasach Trzeciej Rzeszy, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls, 2007, s. 140, ISBN 978-83-7850-317-0.
  17. Województwo opolskie, [w:] Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939–1945, Warszawa 1980, s. 43.
  18. Antony Beevor, Berlin 1945. Upadek, Józef Kozłowski (tłum.), Kraków: Znak, 4 maja 2009, s. 185, ISBN 978-83-240-3415-4.
  19. Skrywana okupacja. Polska 1944-1946, [w:] Maciej Korkuć, W cieniu czerwonej gwiazdy. Zbrodnie sowieckie na Polakach (1917-1956), Wydawnictwo Kluszczyński, 31 marca 2010, s. 426, ISBN 978-83-7447-098-8.
  20. Mariusz Patelski, Czerwony świt 1945 r. Walki sowiecko-niemieckie na Śląsku Opolskim* i ich ofiary [nasz temat], Niezależna Gazeta Obywatelska, 7 czerwca 2015 [dostęp 2020-03-27] (pol.).
  21. a b T. Foltyn, Zniszczenia zabytkowego śródmieścia Nysy, „Śląsk Opolski”, 2 (39), Opole 2000, s. 13-18.
  22. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1983, s. 203, ISBN 83-217-2329-2.
  23. Mariusz Lesław Krogulski, Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  24. a b c d e f g h i j Nysa - demografia. Wirtualny Sztetl. [dostęp 2013-12-18].
  25. a b c d Stadt und Landkreis Neisse (poln. Nysa). Deutsche Verwaltungsgeschichte. [dostęp 2013-12-18].
  26. a b c d Roczniki statystyczne GUS
  27. a b c Roczniki demograficzne GUS
  28. a b c d e f g h i j k l m Nysa polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  29. Bolesław Dolata, Wyzwolenie Dolnego Śląska w 1945 roku, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985, s. 115, ISBN 83-04-01882-9.
  30. Zbigniew Zalewski, Nysa na dawnej pocztówce, Opole: MS Opole, 2003, ISBN 83-88945-22-X.
  31. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 68–71. [dostęp 2012-12-24].
  32. Nysa (opolskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, edukacja, tabele, demografia, przedszkola, Polska w liczbach [dostęp 2020-03-27] (pol.).
  33. Strona główna - Nyskon, nyskon.pl [dostęp 2020-03-27].
  34. AcidLand - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08].
  35. Death Rate - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08].
  36. God in Ruins - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08].
  37. Visceral Infection - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08].
  38. Wiadomości z regionu, www.nysahot.pl [dostęp 2020-03-27] (pol.).
  39. a b c Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-11].
  40. Dorota Kłonowska, Dom Królestwa Świadków Jehowy w Nysie - Radio Opole, web.archive.org, 15 lutego 2015 [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-15].
  41. Stolica Boża i Barankowa, Apostołów w Duchu i Prawdzie, Alfa i Omega, Początek i Koniec. Zbór Nysa 48-300, Kościół, MisterWhat [dostęp 2020-03-26] (pol.).
  42. Ośrodki / Buddyzm.pl / Buddyzm.pl - Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu, buddyzm.imail.pl [dostęp 2020-03-26].
  43. Oficjalna strona I Liceum Ogólnokształcącego im. Jana III Sobieskiego Carolinum w Nysie, carolinum.edu.pl [dostęp 2020-03-27].
  44. AZS PWSZ w Nysie.
  45. Strona domowa Klubu Żeglarskiego NYSA [dostęp 2020-03-27] (pol.).
  46. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2020-03-25].
  47. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe, wybory2002.pkw.gov.pl [dostęp 2020-03-27].
  48. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza, wybory2006.pkw.gov.pl [dostęp 2020-03-27].
  49. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo opolskie – Powiat nyski – gm. Nysa, wybory2010.pkw.gov.pl [dostęp 2020-03-27].
  50. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2020-03-27].
  51. Portal Urzędu Miejskiego Nysa (pol.). [dostęp 2013-04-25].
  52. a b c d e Trasy rowerowe, SP Nysa [dostęp 2020-04-07] (pol.).
  53. Turystyka piesza, SP Nysa [dostęp 2020-04-07] (pol.).
  54. Toursprung GmbH, Route: Nyska Droga św. Jakuba, Wandermap [dostęp 2020-04-07] (pol.).
  55. a b c Beata Cichecka, Ambasador Nysy, Nowa Trybuna Opolska, 25 maja 2003 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  56. 10-lecie założenia Stowarzyszenia Przyjaciół Miast Partnerskich Nysy, www.nasza.nysa.pl, 26 listopada 2019 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  57. Artur Pieczarka, Historyczna wizyta w Nysie, www.otonysa.pl, 18 lipca 2013 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  58. Beata Cichecka, Partnerstwo z oprawą, Nowa Trybuna Opolska, 25 maja 2003 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  59. Zmarł przyjaciel Nysy - Nysa, i.nysa.pl [dostęp 2020-03-25].
  60. Dorota Kłonowska, MARTA KLUBOWICZ HONOROWA, MARTA KLUBOWICZ HONOROWA, 2 listopada 2005 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  61. a b c Dorota Kłonowska, Zasłużeni dla Ziemi Nyskiej, Radio Opole, 26 maja 2011 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  62. Dorota Kłonowska, Ruszyły Dni Nysy, Ruszyły Dni Nysy, 24 maja 2013 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  63. Dorota Kłonowska, Bernard Serwuschok znów przywiózł dary do Nysy, Bernard Serwuschok znów przywiózł dary do Nysy, 27 kwietnia 2012 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  64. Krzysztof Strauchmann, Bartosz Kurek odebrał honorowe obywatelstwo Nysy, nto.pl, 23 stycznia 2019 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  65. Wanda Pawlik o Nysie, www.nasza.nysa.pl [dostęp 2020-03-25].
  66. TADEUSZ RĘKAS, www.psm.nysa.com.pl [dostęp 2020-03-25].
  67. Samorząd Województwa Opolskiego, archiwum.opolskie.pl [dostęp 2020-03-25].
  68. Uniwersytet Trzeciego Wieku im. Jerzego Kozarzewskiego w Nysie, www.pwsz.nysa.pl [dostęp 2020-03-25].
  69. a b Klaudia Bochenek, Piotr Gacek i Bartosz Kurek zasłużeni dla Nysy, Nowa Trybuna Opolska, 10 listopada 2009 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  70. Daniel Klimczak, Nyscy radni podsumowali kończącą się kadencję. Najdłuższa sesja trwała trzy dni, Radio Opole, 16 października 2018 [dostęp 2020-03-25] (pol.).
  71. a b Krzysztof Strauchmann, Zasłużeni dla Ziemi Nyskiej. Niezwykłe osobowości!, Nysa Nasze Miasto, 24 stycznia 2020 [dostęp 2020-03-25] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • Colmar Grünhagen: Codex Diplomaticus Silesiae T.22 Regesten zur schlesischen Geschichte 1327-1333. Breslau: E. Wohlfarth’s Buchhandlung, 1903.
  • Colmar Grünhagen: Codex Diplomaticus Silesiae T.9 Urkunden der Stadt Brieg. Breslau: Josef Max & COMP., 1870.
  • „Nysa-przystanek wędrowca” 2004 J. Daniel, I.Zielonka wyd.Inserat ​ISBN 83-912169-1-8​.
  • „Nysa na dawnej pocztówce” 2003 Z. Zalewski wyd. MS Opole, Urząd Miejski w Nysie ​ISBN 83-88945-22-X​.
  • J. Leszczyński, Zarys dziejów miasta do 1740. w: Miasto Nysa. Szkice monograficzne, Wrocław 1979, s. 39.
  • T. Foltyn: „Zniszczenie zabytkowego śródmieścia Nysy”, Materiały, Śląsk Opolski, 2000 nr 2(39).
  • Skrypt historyczny Stowarzyszenia Historycznego Legionów Polskich i Legii Polsko-Włoskiej w Nysie, Nysa 2010, pod red. Marek Szczerski, kpt. Tomek.
  • Neisse: ein Führer durch die Stadt und ihre Geschichte, Niesse [Nysa] 1922.
  • Bernhard Ruffert, Kurze Chronik von Neisse: mit einem Plane von Neisse aus dem Jahre 1596, Niesse [Nysa] 1910.

Linki zewnętrzneEdytuj