Otwórz menu główne

Kościół Świętego Krzyża w Nysie

Kościół Jerozolimski pod wezwaniem Świętego Krzyża w Nysie - wybudowany na pamiątkę męki Zbawiciela, aktualnie pełni funkcję kościoła filialnego parafii św. Dominika, aczkolwiek nabożeństwa odbywają się w nim dość rzadko. Świątynia znajduje się na niewielkim wzniesieniu na skraju cmentarza, przy ulicy Mieczysława I.

Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Distinctive emblem for cultural property.svg 569/59 z dnia 3.04.1959
kościół filialny
Ilustracja
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Państwo  Polska
Miejscowość Nysa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Dominika w Nysie
Wezwanie Świętego Krzyża
Położenie na mapie Nysy
Mapa lokalizacyjna Nysy
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Położenie na mapie powiatu nyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nyskiego
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Położenie na mapie gminy Nysa
Mapa lokalizacyjna gminy Nysa
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Kościół Świętego Krzyża w Nysie
Ziemia50°28′47,43″N 17°19′08,13″E/50,479842 17,318925
Widok z boku
Widok od absydy

Jerozolima jako centrum świata dla chrześcijanEdytuj

Cechą wyróżniającą religijność dawnych czasów byt kult miejsc męki Jezusa i tęsknota za Ziemią Świętą. Chrześcijanin w poprzednich stuleciach wierzył, że centrum świata znajduje się w Jerozolimie, a dzieje ludzkości znajdą tam swój koniec. Ta idea inspirowała pielgrzymki do tego miasta, wyprawy krzyżowe oraz powstawanie różnych sanktuariów, wzorowanych na wyidealizowanych planach Świętego Miasta. Ideę taką rozpowszechniał Kościół, pielgrzymi i pochodzące stamtąd zakony rycerskie.

Zakony rycerskie i ich tzw. kościoły jerozolimskieEdytuj

Zakony rycerskie wywodzące się bezpośrednio ze Świetęgo Miasta (np. bożogrobcy czy krzyżacy) fundowali lub inicjowali powstawanie tzw. kościołów jerozolimskich . Były to świątynie pod wezwaniem św. Krzyża lub św. Grobu, które nosiły cechy ideowe lub realne związane z Jerozolimą . Zachowywały one najczęściej miary i odległości pochodzące z Jerozolimy lub przynajmniej pewną skalę długości. Przykładem takiej architektury na Śląsku jest sanktuarium w Wambierzycach.

Miara jerozolimska w NysieEdytuj

Reguła bożogrobców zobowiązywała ten zakon do szczególnego kultu Grobu Chrystusowego i miejsc Jego męki. Służyła temu liturgia związana z pasją Jezusa i Krzyżem Świętym. Idea powstania kościoła jest zasługą zakonników właśnie tego zgromadzenia.

Przebywający w Nysie od średniowiecza bożogrobcy mieli dokładną wiedzę geograficzną dotyczącą Ziemi Świętej, przechowywali także szczegółowe plany Jerozolimy.

Podjęto decyzję o budowie kościoła przy drodze do Otmuchowa, dawnej siedziby kasztelanii, wchodzącej w skład księstwa biskupiego. Spełniono przy tym wymogi tzw. miary jerozolimskiej - odległość między nyskim ratuszem a kościołem jest taka sama jak odległość między domem Piłata a miejscem Ukrzyżowania Chrystusa w Jerozolimie.

HistoriaEdytuj

W miejscu, gdzie stoi obecny kościół, wcześniej znajdowała się drewniana kaplica z pustelnią, wzmiankowana już w 1341 roku. Od czasów średniowiecza przybywały tam pielgrzymki. Budynek ten zburzono w 1633 roku i wzniesiono murowany kościół, który został konsekrowany 14 kwietnia 1639 roku.

Świątynię ufundowali ze składek mieszkańcy Nysy, a władze miejskie zobowiązały się opieki materialnej nad nią. Co roku, w Wielki Piątek, w samo południe, przybywała tu procesja z kościoła św. Jakuba. Zwyczaj ten przetrwał do roku 1945.

Zniszczona w czasie huraganu w 1660 roku wieżyczka kościelna została odbudowana osiemnaście lat później przez mistrza ciesielskiego Jerzego Hoertlinga z Nysy.

W 1692 roku świątynię rozbudowano przez dodanie dwóch kaplic o charakterze transeptu oraz zakrystii.

Kościół odnawiano w XIX wieku i na początku XXI wieku.

ArchitekturaEdytuj

Kościół trudny do jednoznacznej oceny pod względem stylu architektonicznego. Najczęściej określa się go jako późnorenesansowy, o tradycjach gotyckich, z barokowymi dobudówkami.

Salowy, trójprzęsłowy z trójbocznym zamknięciem od wschodu, na osi którego znajduje się sześcioboczna zakrystia. Na zewnątrz opięty skarpami o jednym uskoku, między którymi wbudowano kaplice i zakrystię. Okna zamknięte półkoliście, rozglifione, w kaplicach i zakrystii owalne. Na fasadzie frontowej, w szczycie, umieszczono podwójny krzyż bożogrobców - symbol związku świątyni z tym zakonem.

Wnętrze nakryte sklepieniami kolebkowymi z lunetami. W kaplicach lunety i plafony, pośrodku sklepienia ujęte w profilowane listwy stiukowe. W zakrystii sklepienie klasztorne z lunetami.

Chór muzyczny renesansowy, murowany, o prostym parapecie, podsklepiony krzyżowo, wsparty na dwóch kanelowanych kolumnach, dźwigających trzy arkady, z których skrajne są półkoliste, a środkowa o łuku spłaszczonym. W części północnej empory wbudowana cylindryczna klatka schodowa z kręconymi kamiennymi stopniami.

Po bokach wschodniego przęsła dwie kwadratowe kaplice, od zachodu otwarty portyk. W wejściu do zakrystii kamienny, prostokątny, sfazowany portal.


BibliografiaEdytuj

  • Marek Sikorski, „Nysa. Skarby sztuki i osobliwości” , 1999, wyd. Silesiapress ​ISBN 83-909213-0-8
  • J.Daniel, I.Zielonka, „Nysa-przystanek wędrowca”, 2004, wyd. Inserat ​ISBN 83-912169-1-8
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963

Linki zewnętrzneEdytuj

Zobacz teżEdytuj