Otwórz menu główne

Drzemlik, sokół drzemlik, sokół królik (Falco columbarius) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae).

Drzemlik
Falco columbarius[1]
(Linnaeus, 1758)
Drzemlik
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Rodzaj Falco
Gatunek drzemlik
Podgatunki
  • F. c. subaesalon C. L. Brehm, 1827
  • F. c. aesalon Tunstall, 1771
  • F. c. insignis (A. H. Clark, 1907)
  • F. c. pacificus (Stegmann, 1929)
  • F. c. pallidus (Sushkin, 1900)
  • F. c. lymani Bangs, 1913
  • F. c. columbarius Linnaeus, 1758
  • F. c. suckleyi Ridgway, 1874
  • F. c. richardsonii Ridgway, 1871
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
żółty : zasięg latem, niebieski : zasięg zimą, zielony : zasięg całoroczny
Osobnik młodociany podgatunku F. c. columbarius
Jajo drzemlika

SystematykaEdytuj

Wyróżniono dziewięć podgatunków F. columbarius[3][4][5]:

  • F. columbarius subaesalonIslandia.
  • drzemlik wschodni (F. columbarius aesalon) – Europa do północno-zachodniej Syberii.
  • F. columbarius insignis – północno-środkowa Syberia.
  • F. columbarius pacificus – północno-wschodnia Azja.
  • F. columbarius pallidus – stepy zachodnio-środkowej Azji.
  • F. columbarius lymani – góry wschodnio-środkowej Azji.
  • drzemlik zachodni (F. columbarius columbarius) – Alaska do Nowej Fundlandii i północnego USA.
  • F. columbarius suckleyi – południowo-wschodnia Alaska do północnego Waszyngtonu.
  • F. columbarius richardsonii – środkowa i południowo-środkowa Kanada do północno-środkowego USA.

WystępowanieEdytuj

Zamieszkuje Irlandię, Szkocję, Skandynawię i północne części Rosji, a także północną część Ameryki Północnej. Wyróżnia się na tym obszarze wiele podgatunków. Wędrowny (przeloty od marca do kwietnia i od września do listopada), zimuje w południowej Europie (populacje europejskie) oraz w południowej części Ameryki Północnej i na północy Ameryki Południowej (populacje amerykańskie). Migracje na zimowiska nie są dalekie.

W Polsce bardzo nielicznie pojawia się jedynie podczas przelotów, skrajnie nielicznie zimuje[6]. Zatrzymuje się wtedy na łąkach lub polach uprawnych. Na obszarze całego kraju regularnie widywany od końca sierpnia do połowy maja (w pozostałych miesiącach wyjątkowo), zwykle pojedynczo. W trakcie migracji najliczniejsze obserwacje pochodzą z Wybrzeża – Mierzei Helskiej i Mierzei Wiślanej. Najbliższe lęgowiska znajdują się na Białorusi[7].

CharakterystykaEdytuj

Cechy gatunkuEdytuj

Najmniejszy sokół w Europie. Podobny do sokoła wędrownego, ale o wiele mniejszy. Wielkości gołębia, mniejszy od pustułki – w porównaniu z nią ma krótszy ogon i bardziej spiczaste skrzydła. Posiada krępą sylwetkę o stosunkowo krótkich, choć szerokich u nasady, zaostrzonych skrzydłach i niedługim, równo ściętym ogonie. Wyraźny dymorfizm płciowy. Upierzenie samca na wierzchu niebieskawoszare, natomiast pod spodem cynamonowobrązowe z delikatnym ciemniejszym kreskowaniem, również na piersi. Na końcu jego ogona znajduje się czarna przepaska. Samica znacznie większa od samca, wierzch ciała ma brązowy z lekkimi, poprzecznymi prążkami, na spodzie zaś jest biała z rzędami brązowych plam, pierś z ciemnymi długimi ciemnymi kreskami. Ciemno zakończony ogon. Młode ptaki podobne do samicy, ale ciemniejsze i wyraźniej prążkowane na ogonie i skrzydłach.

Sposobem lotu może przypominać drozdy. Jest szybki i zwinny jak kobuz, co pomaga w pościgu za latającymi ofiarami. Rozpoznanie tego gatunku nie sprawia jednak dużych problemów. Poza okresem lęgowym prowadzi samotniczy tryb życia.

Wymiary średnie[7]Edytuj

długość ciała z dziobem i ogonem
ok. 25–34 cm
rozpiętość skrzydeł 
55–69 cm
długość ogona 
11–14 cm

Masa ciała[7]Edytuj

waga samicy
ok. 200 g
waga samca
ok. 170 g

BiotopEdytuj

Drzemliki zamieszkują strefę klimatu umiarkowanego chłodnego i subpolarnego na półkuli północnej. Głównym siedliskiem jest leśna tundra i tajga, wrzosowiska, lasostepy, torfowiska, pola poprzecinane rzekami, i porośnięte kępami drzew. Przeważnie bytuje na słabo zarośniętych nizinach i płaskowyżach, halach, obrzeżach zbiorników wodnych, wydmach, nadmorskich mokradłach i w dolinach rzecznych. Zimą w pobliżu wybrzeży morskich.

Okres lęgowyEdytuj

Gatunek monogamiczny.

GniazdoEdytuj

Na półkach skalnych, w płytkim zagłębieniu pod osłoną roślinności, na urwistych skarpach lub bezpośrednio na ziemi, a na terenach porośniętych drzewami (preferuje lasy brzozowe i sosnowe) prawie zawsze zajmuje gniazdo wrony. Może też zajmować stare konstrukcje lęgowe innych krukowatych. Jeśli zajmuje płytki dołek, otacza go drobnymi gałązkami i materiałem roślinnym, nadając temu kształt kopca.

JajaEdytuj

W maju składa 4–6 jaj, w jednodniowych odstępach. Równobiegunowe, owalne, bardzo podobne do jaj pustułki, o tle bladoróżowym z licznymi rdzawymi plamami.

WysiadywanieEdytuj

Na jajach siedzą oboje rodzice, choć częściej robi to samica. Zajmuje im to 28–32 dni. Po wykluciu oboje rodzice wychowują potomstwo. Młode opuszczają gniazdo po 25–32 dniach, choć przez kolejne 3 tygodnie pozostają pod opieką starych ptaków.

PożywienieEdytuj

Głównie drobne ptaki śpiewające (wróblowate) i siewkowce, rzadziej gryzonie oraz owady, które chwyta nisko nad ziemią w bardzo szybkim locie aż do skutku. Może też atakować z zaskoczenia z powietrza. Nierzadko widywano jak krył się w żywopłotach. Często poluje w parach lub niewielkich grupach. Są zdolne do naśladowania sposobu latania swych ofiar, by te się nie spłoszyły. Umożliwia im to większe zbliżenie do nich. Preferuje zwłaszcza skowronki i trznadle oraz mniejsze brodźce. W Polsce tępi też makolągwy. Małe ptaki są łapane po pościgu lub chwytane z ziemi.

Resztki 1448 ofiar drzemlika, zebranych w roku 1984 na wrzosowisku[8]:

OchronaEdytuj

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Falco columbarius, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Falco columbarius. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Falconidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.1. [dostęp 2012-08-15].
  4. Merlin (Falco columbarius) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-08-15].
  5. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Falconidae Leach, 1820 - sokołowate - Caracaras, Falcons. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2012-08-15].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003, s. 257. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu zimowego bardzo nieliczny oznacza zagęszczenie 0,2–2 osobników na 100 km², a skrajnie nieliczny – poniżej 0,2 osobnika na 100 km².
  7. a b c Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011. ISBN 978-83-7705-093-4.
  8. 5.. W: Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. MUZA SA, 2006, s. 116. ISBN 83-7319-860-1.
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. nr 220, poz. 2237).

BibliografiaEdytuj