Wiązów

miasto w województwie dolnośląskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Wiązów (ujednoznacznienie).

Wiązów (łac. Vansovia, niem. Wansen) – miasto leżące na Dolnym Śląsku, w województwie dolnośląskim, w powiecie strzelińskim, nad Oławą, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wiązów.

Wiązów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz we Wiązowie
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat strzeliński
Gmina Wiązów
Prawa miejskie 1252
Burmistrz Jerzy Krochmalny
Powierzchnia 9,16 km²
Wysokość 141 – 161[potrzebny przypis] m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

2212[1]
241,5 os./km²
Strefa numeracyjna +48 71
Kod pocztowy 57-100 oraz 57-120
Tablice rejestracyjne DST
Położenie na mapie gminy Wiązów
Mapa konturowa gminy Wiązów, w centrum znajduje się punkt z opisem „Wiązów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Wiązów”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Wiązów”
Położenie na mapie powiatu strzelińskiego
Mapa konturowa powiatu strzelińskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Wiązów”
Ziemia50°48′55″N 17°12′13″E/50,815278 17,203611
TERC (TERYT) 0217054
SIMC 0987437
Urząd miejski
pl. Wolności 37
57-120 Wiązów
Strona internetowa

NazwaEdytuj

Znaczenie nazwy miejscowości nie jest jednoznaczne i istnieją dwie teorie na ten temat. Pierwsza wywodzi ją od polskiej nazwy oznaczającej drzewo „wiąz[2], a druga od zwierzęcia „wąż[3]. Obie przytacza śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o śląskim nazewnictwie z 1896 roku wydanej w Bytomiu we fragmentach – „von wiąz – Ulme (...) auch von wąż – die Schlange (...)[3].

Podaje on także trzy nazwy: dwie polskie „Wiąz”, „Więzów” oraz niemiecką „Wansen”. Cytuje również szereg nazw zanotowanych w średniowiecznych, łacińskich dokumentach: 1155 Venzovici oraz Wenzouici, 1227 Wanzow, 1483 Wanzaw[3]. Miejscowość wymieniona została w łacińskim dokumencie z 1285 roku wydanym przez kancelarię biskupa wrocławskiego Tomasza gdzie zanotowano ją w zlatynizowanej, staropolskiej formie – „Wansow[4]

Podobne pochodzenie nazwy podaje również Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniejszą zanotowaną nazwę miejscowości Wanzow podając jej znaczenie „Ulmen oder Rusterort” – „miejscowość wiązu, brzostu[2]. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod nazwą łacińską Vansovia oraz nazwą zgermanizowaną Wansen[5].

HistoriaEdytuj

Pierwsze wzmianki o Wiązowie pochodzą z roku 1155, była to wtedy wieś należąca do kapituły wrocławskiej[6]. Prawa miejskie w nowej lokacji[7] otrzymał w roku 1252 z nadania księcia Henryka III Białego[6]. W 1337 r. książę śląski Bolko podarował królowi czeskiemu Janowi miasto Wiązów w powiecie oławskim, a w akcie darowizny wspomniano zamieszkujących tam Żydów. W roku 1353 pojawia się informacja o pobycie w mieście niejakiej Racheli. Miasto było położone na lokalnym szlaku handlowym ze Strzelina do Brzegu, od roku 1352 było pod panowaniem czeskim, a od 1742 pod pruskim[6]. W 1910 r. Wiązów otrzymał połączenie kolejowe z Brzegiem. W 1933, a więc w roku dojścia do władzy Adolfa Hitlera, społeczność żydowska miasta liczyła 9 osób i podlegała gminie synagogalnej w Oławie[8].

14 lutego 1945 r. zajęty przez wojska 52 armii I Frontu Ukraińskiego[9] i przyłączony do Polski. Zniszczony w ok. 30%. Jego dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Według danych z 31 grudnia 2013 miasto liczyło 2327 mieszkańców[10]. W roku 1997 została uruchomiona nowoczesna oczyszczalnia ścieków zrealizowana na podstawie najnowocześniejszych opracowań Politechniki Wrocławskiej.

PołożenieEdytuj

Główną rzeką miasta jest Oława. Inne, mniejsze cieki wodne to Babica, Łękawka i Młynówka – wszystkie uchodzące do Oławy na terenie miasta.

 
Młyn wodny na odnodze rzeki Oława należący niegdyś do dór biskupich.

ZabytkiEdytuj

 
Rynek w Wiązowie

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • miasto
  • Kościół pw. św. Mikołaja, z XIII w., przebudowany w XV w., XVIII w., i w l. 1914–1917
  • wieża ratusza, z lat 1574–1585
  • budynki prepozytury dóbr biskupich, ul. Biskupicka 3 i 3a, z pierwszej połowy XVIII w.:
    • dom zarządcy
    • budynek mieszkalno-gospodarczy.

inne zabytki:

  • ratusz z 1840 r.
  • kościół ewangelicki z lat 1845–1847, po 1945 r. zrujnowany i wyburzony.

DemografiaEdytuj

Dane z 31 grudnia 2013[10]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 2327 100 1 216 52,2 1 111 47,8
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
254 133 121

Piramida wieku mieszkańców Wiązowa w 2014 roku[12].

TransportEdytuj

Główną drogą kołową jest przebiegająca przez miasto droga krajowa nr 39. Przebiega tędy również nieczynna obecnie linia kolejowa nr 304 ze stacją kolejową Wiązów.

Wiązów w kulturzeEdytuj

Niektóre sceny seriali Warto kochać (2005–2006) oraz Rajskie klimaty (2009) były realizowane we Wiązowie.

ReligiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-15].
  2. a b Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 9, OCLC 456751858 (niem.).
  3. a b c Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 180.
  4. Colmar Grünhagen 1870 ↓, s. 219.
  5. Knie 1830 ↓, s. 1056.
  6. a b c Józef Pilch: Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2005, s. 389. ISBN 83-213-4366-X.
  7. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk - przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 98
  8. Historia społeczności – Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2017-11-22].
  9. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 803
  10. a b Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. Stan w dniu 31 XII
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 150. [dostęp 2012-10-02].
  12. Wiązów w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-06] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj