Milicz

miasto w województwie dolnośląskim

Milicz (łac. Milicium[2], niem. Militsch) – miasto w Polsce w północnej części województwa dolnośląskiego, leżące w powiecie milickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Milicz, nad rzeką Barycz.

Milicz
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat milicki
Gmina Milicz
Aglomeracja wrocławska
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 1245
Burmistrz Piotr Lech
Powierzchnia 13,5 km²
Wysokość 99 – 162[potrzebny przypis] m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

11 312[1]
837,9 os./km²
Strefa numeracyjna 71
Kod pocztowy 56-300
Tablice rejestracyjne DMI
Położenie na mapie gminy Milicz
Mapa konturowa gminy Milicz, w centrum znajduje się punkt z opisem „Milicz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Milicz”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Milicz”
Położenie na mapie powiatu milickiego
Mapa konturowa powiatu milickiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Milicz”
Ziemia51°31′39″N 17°16′17″E/51,527500 17,271389
TERC (TERYT) 0213034
SIMC 0987130
Urząd miejski
ul. Trzebnicka 2
56-300 Milicz
Strona internetowa

Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na pograniczu z Wielkopolską. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wrocławskiego, obecnie jest jednym z miast aglomeracji wrocławskiej.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 11 312 mieszkańców[1]. Milicz jest siedzibą urzędu miejskiego i starostwa powiatowego.

Miasto leży przy drodze krajowej nr 15, przy linii kolejowej WrocławJarocin, ok. 55 km od Wrocławia, 125 km od Poznania i ok. 45 km od Ostrowa Wielkopolskiego.

Od nazwy Milicza wziął nazwę największy w Europie zespół stawów hodowlanychStawy Milickie. Co roku władze miejskie organizują tu imprezę zwaną Świętem Karpia Milickiego oraz Dni Ziemi Milickiej.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Milicz.

NazwaEdytuj

 
Nazwa Mielicz wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 wydanym w języku polskim w Berlinie[3].

Nazwa miejscowości została utworzona za pomocą przyrostka dzierżawczego -jь'' od nazwy osobowej Milik i oznaczała gród Milika. Miejscowość jest wymieniana po raz pierwszy w bulli z 1136 r. jako Miliche, a następnie w bulli wrocławskiej z 1155 (Milice, Miliche), w 1223 (Melicz), 1224 (Milich), 1249 (Milicz), 1271 (Melicz). Forma zgermanizowana to Militsch, zaś zlatynizowana – Milicium[4][5].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w staropolskiej formie Mylicz[6][7]. Nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie „Milicz” wymienia spisany ok. 1300 roku średniowieczny łaciński utwór opisujący żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis[8].

Jeszcze w 1750 polska nazwa „Mielicz” wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[9]. Miejscowość wymieniona jest w opisie Śląska wydanym w 1787 roku w Brzegu w jęz. niemieckim jako Militsch, po łacinie Milich, Milith, oraz Milicium oraz w języku polskim jako Mielicz[2].

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwami: niemiecką Militsch, polską Mielicz oraz łacińską Milicium[10]. Nazwę miejscowości jako Mielidza oraz Mielicza w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[11]. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[12].

Rys historycznyEdytuj

Najnowsze badania piaszczystej wydmy po prawej stronie Baryczy wykazały, że początki osadnictwa w Miliczu przypadają na końcówkę IX w. Początkowo osada ta funkcjonowała w formie otwartej, a ochronę zapewniały jej podmokłe tereny Baryczy.

Po 960 r. wzniesiono od strony południowej gród obronny ogrodzony wałami[13].

Badania wałów wykazały, że drugiej poł. XII w. gród rozbudowano i zwiększono jego powierzchnie[14], jest on wymieniany w 1136 i 1154[15].

Jako drugi człon osadnictwa, u schyłku XII w. na lewym brzegu Baryczy, na terenie dzisiejszego rynku powstała nowa osada rzemieślniczo-targowa[16], określana jako burgus i działająca na prawie niemieckim, chroniona wałami ziemnymi[17].

Pod koniec XIII w. także na lewym brzegu, nieopodal osady targowo-rzemieślniczej wzniesiono pałac biskupi[18]. Rozwijająca się na podgrodziu osada targowa z czasem przeniosła się na lewy brzeg Baryczy i w 1245 otrzymała prawa targowe[15].

Ulokowany na wyspie Milicz, ze względu na swoje strategiczne położenie na szlaku handlowym był w centrum uwagi władzy książęcej, jak i kościelnej. W XIII w. po części był własnością biskupią, po części książęcą[19].

Doszło do sytuacji, że w Miliczu było dwóch kasztelanów (książęcy i kościelny) i aby rozstrzygnąć spór o ich uprawnienia, doszło do rozmów przedstawicieli obu stron. Po ustaleniach podpisano ugodę 26 VI 1249 roku[20]. W rezultacie której zwiększyły się uprawnienia kasztelana kościelnego kosztem władzy książęcej.

Po 1300 roku, jak wykazały badania nawarstwień i ceramiki grodowej po prawej stronie Baryczy nie znaleziono dalszych śladów użytkowania osady, co oznacza, że została opuszczona[21].

Od czasów Bolesława Krzywoustego Milicz należał do ziemi śląskiej i był siedzibą kasztelanii, znane są imiona pierwszych kasztelanów, byli to Zdzisław, Wojciech, Gosław, Radwan i inni. W latach 1164–1358 należał do Księstwa wrocławskiego, wymieniony jako jedno z miast przypadłych księciu Bolesławowi Wysokiemu.

Po Henryku Pobożnym miasto odziedziczył jego syn Henryk III. Później stanowił własność Henryka IV Probusa, a potem Henryka Grubego. W wyniku wojny z księciem głogowskim Milicz wchodzi we władanie Henryka Głogowczyka w 1290. Po śmierci Henryka Wiernego w 1309 miasto wraz z Oleśnicą dziedziczą książęta oleśniccy – Bolko i Konrad od których Milicz zakupiło biskupstwo wrocławskie. W 1339 miasto zagarnął zbrojnie Jan Luksemburczyk, przez co biskup Nankier rzucił na niego klątwę. W 1342 wróciło do kapituły wrocławskiej, biskupem był wtedy Przecław z Pogorzeli. W 1358 zakupił je książę oleśnicki Konrad I, w 1492 dynastia oleśnicka wygasła. Spadkobiercą był król czeski Władysław Jagiellończyk, który utworzył odrębne księstwo stanowe i w 1494 sprzedał je, stało się siedzibą wolnego państwa stanowego należącego do Kurzbachów. Na początku XVI przeszli oni na luteranizm i Milicz stał się ośrodkiem reformacji i protestantyzmu. W 1590 ród Kurzbachów wygasł, hrabstwo zostało na podstawie testamentu przekazane rodzinie Maltzanów. Zachowany średniowieczny układ miasta zbliżony do owalu, z rynkiem i ulicami zbiegającymi się przy dawnych bramach miejskich. W XVII wieku miasto spustoszyły wojska szwedzkie, w 1742 pruskie i austriackie. Od 1742 Milicz leżał w Królestwie Pruskim, w 1806 przez miasto przeszły wojska francuskie, w 1813 miało tu miejsce spotkanie cara Aleksandra I z marszałkiem polnym Michaiłem Kutuzowem. Na początku XIX wieku powstały pierwsze przędzalnie wełny i manufaktury sukiennicze, połowie tego wieku miasto zyskało liczne urządzenia komunalne m.in. szpital, nowy ratusz, przebudowane wodociągi i kanalizację[15]. Od 1871 Milicz leżał w Cesarstwie Niemieckim, od 1918 w tzw. Republice Weimarskiej, przekształconej po 1933 w Niemcy pod rządami dyktatora Adolfa Hitlera (tzw. III Rzesza).

22 stycznia 1945 zdobyty został przez oddziały 2 armii pancernej I Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej[22]. Wraz z tzw. Ziemiami Odzyskanymi przyznany Polsce w ramach ładu pojałtańskiego przez zwycięskie mocarstwa II wojny światowej. We wrześniu 1966 roku wzniesiono pomnik ku czci Armii Czerwonej i Wojska Polskiego[22].

W okresie Polski Ludowej w Miliczu rozwinął się przemysł spożywczy, drzewny i materiałów budowlanych[23].

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[24]:

 
Budynek banku PKO BP, dawna apteka

inne zabytki:

  • ruiny Czarnej Bramy w parku pałacowym
  • grobowiec hrabiego Maltzana
  • brama wjazdowa (dworska)
  • grodzisko Chmielnik, ślady osadnictwa z ok. 7000 lat p.n.e. z około 1815

DemografiaEdytuj

Piramida wieku mieszkańców Milicza w 2014 roku.
 

Herb, flagaEdytuj

Herb Milicza przedstawiający świętego Jerzego na koniu zabijającego smoka istnieje co najmniej od XV w., gdyż taki wizerunek widnieje na najstarszej zachowanej pieczęci miejskiej.

W niemieckich czasach flaga Milicza miała kolorystykę biało-żółtą i pochodziła od flagi tutejszego bractwa kurkowego; w czasach PRL nieużywana. Do tematu flagi wrócono po upadku systemu i pierwszych wolnych wyborach samorządowych w 1990 r. Do niemieckich barw dodano zieleń (symbolizującą otaczające Milicz lasy), by odróżnić ją od popularnej w Polsce flagi papieskiej. Uchwałą Rady Miejskiej w Miliczu flaga gminy Milicz to 3 poziome pasy: biały – żółty – zielony.

Burmistrzowie i pełniący funkcję burmistrza od 1990Edytuj

  • 1990-1994 – J. Wierzowiecki
  • 1994-1998 – T. Staniewska
  • 1998-2002 – W. Wall
  • 2002-2006 – R. Mieloch
  • 2006-2010 – D. Stachowiak, J. Supeł, D. Stachowiak, R. Augustyn, R. Mieloch, D. Duszyński, P. Wybierała
  • 2010-2014 – P. Wybierała
  • 2014-2018 – P. Lech
  • 2018-2023 - P. Lech

KomunikacjaEdytuj

Przez miasto przebiegają drogi: krajowa i wojewódzkie:

W mieście znajduje się stacja kolejowa Milicz położona na państwowej linii kolejowej nr 281. 5 marca 2019 r. wznowiono połączenia pasażerskie na wyremontowanej linii kolejowej[25]. W rozkładzie jazdy 2018/2019 założono obsługę stacji przez pociągi spółki Koleje Dolnośląskie[26]. 7 połączeń dziennie w dni robocze oraz 4 pary połączeń w weekendy kursują w ramach linii D7 KrotoszynJelcz-Laskowice przez Oleśnicę i Wrocław[26][27]. Czas przejazdu między Miliczem a stacją Wrocław Główny wynosi około 90 minut[25].

Regionalną komunikacje autobusową w Miliczu i okolicach zapewnia przedsiębiorstwo PKS Wołów, które posiada w mieście placówkę terenową oraz dworzec autobusowy. Utrzymywane są kursy autokarów do Wrocławia, Wołowa, Trzebnicy, Twardogóry, Sycowa, Poznania, Żmigrodu, Sulmierzyc, Krotoszyna, Jutrosina i in. Dworzec w Miliczu obsługują przelotowo autobusy przedsiębiorstw PKS Konin oraz PKS Ostrów Wielkopolski.

Od 26 marca 2019 r. gmina Milicz organizuje bezpłatną komunikację miejską (Mała Komunikacja Miejska w Miliczu), służącą lepszemu skomunikowaniu miasta ze stacją kolejową[28]. Założono kursowanie w dni robocze 4 kursów mikrobusu po linii okólnej, łączącej 10 przystanków w granicach miasta[28]. Połączenia obsługuje miejscowa placówka terenowa PKS Wołów[28]. Przejazdy są bezpłatne dla pasażerów[28].

Klimat (1979-2013)Edytuj

Średnie miesięczne ciśnienie atmosferyczne waha się od 1014,5 hPa (IV) do 1018,4 hPa (I), największy zanotowany wzrost ciśnienia 24 hPa, największy spadek 29 hPa[29].

Średnia roczna prędkość wiatru wynosi 4,1 m/s. Najmniejsze średnie zachmurzenie osiąga 47% (VIII), największe 75% (XII), średnie roczne 60%[30].

Średnia roczna temperatura powietrza osiąga +8,8 °C. W przebiegu rocznym najchłodniejszy jest styczeń (–1,1 °C), najcieplejszy lipiec (+18,7 °C). Najwyższą maksymalną temperaturę zanotowano 10 sierpnia 1992 (+37,6 °C), najniższą temperaturę minimalną 14 stycznia 1987 (–28,5 °C)[29].

Absolutna amplituda temperatury powietrza osiągnęła 66,1 °C. W ciągu roku występuje 43 dni gorących, czyli takich, w których maksymalna temperatura przekracza 25 °C, z czego 7 to dni upalne z temperaturą powyżej 30 °C; czasami zdarzają się w Miliczu dni bardzo upalne, podczas których maksymalna temperatura przekracza 35 °C. Najdłuższe fale upałów nad miastem wystąpiły:

  • 6–11 VIII 1992 r. (6 dni)
  • 23 VII – 2 VIII 1994 r. (11 dni)
  • 18–28 VII 2006 r. (11 dni)
  • 25–29 VII 2008 r. (5 dni)
  • 10–17 VII 2010 r. (8 dni)[29]

Najwięcej dni upalnych (z temperaturą maksymalną powyżej 30 °C) zanotowano w 1994 r. – aż 20 dni, z czego 12 w lipcu 1994. Latem występują bardzo rzadko tzw. tropikalne noce, kiedy temperatura minimalna nie spada poniżej 20 °C. Zdarzają się one od końca czerwca do początku sierpnia. Najwyższą minimalną temperaturę w Miliczu zanotowano 29 VII 2013 r. i było to 21,6 °C[29].

Dni mroźnych, z ujemną temperaturą maksymalną (poniżej 0 °C) jest w Miliczu tylko 28 rocznie. Średnia roczna suma opadu wynosi 461 mm[29].

Największe średnie miesięczne sumy opadu 70 mm (VII), najmniejsze 24 mm (II). Notowanych jest średnio 103 dni z opadem w roku (z maksimum w lecie)[29].

Średnia temperatura i opady dla Milicza
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] 14.4 18.3 21.6 30.1 31.0 35.5 36.5 37.6 30.5 26.0 18.5 14.6 37,6
Średnie temperatury w dzień [°C] 1.7 3.0 7.8 14.1 19.7 22.3 24.4 24.2 19.1 13.7 6.9 3.0 13,3
Średnie dobowe temperatury [°C] -1.1 -0.4 3.5 8.7 13.9 16.7 18.7 18.4 13.9 9.1 3.8 0.4 8,8
Średnie temperatury w nocy [°C] -4.0 -3.5 -0.3 3.5 8.1 11.4 13.2 12.8 9.2 5.0 0.8 -2.3 4,5
Rekordy minimalnej temperatury [°C] -28.5 -24.5 -16.7 -6.4 -2.5 2.5 5.1 4.5 0.3 -7.8 -12.9 -20.0 −28,5
Opady [mm] 27 24 30 27 46 54 70 54 39 27 31 32 462
Średnia liczba dni z opadami 8 8 8 7 9 11 11 9 8 7 8 9 103
Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979-2013[31]

Turystyka i rekreacjaEdytuj

Liczne trasy rowerowe przebiegają także przez kompleksy stawów hodowlanych (największych w Europie), malownicze tereny Parku Krajobrazowego „Dolina Baryczy” i na obrzeżach chronionego Rezerwatu „Stawy Milickie”. W Miliczu znajduje się też ostoja koników polskich. Rzeka Barycz wykorzystywana jest również do turystyki kajakowej.

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

 
Kościół św. Anny w Miliczu

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta partnerskie:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-14].
  2. a b Friedrich Albert Zimmermann: Beytrage zur beschreibung von Schlesien. Brieg: Johann Ernst Tramp, 1787, s. 373.
  3. Pruski dokument z 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750.
  4. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 226-227. ISBN 83-04-01090-9.
  5. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Wrocław: Ossolineum, 1987, s. 151. ISBN 83-04-02436-5.
  6. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  7. H. Markgraf, J.W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae, T. 14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889.
  8. „Monumenta Poloniae Historica”, Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, „Vita Sanctae Hedwigis”, s. 607.
  9. „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  10. Knie 1830 ↓, s. 974.
  11. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 11.
  12. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  13. Małgorzata Chorowska i inni, Atlas Historyczny Miast Polskich – Oficjalna strona projektu wydawniczego Atlas Historyczny Miast Polskich, 2017, 3, kol. I, wers 24 [dostęp 2019-10-13].
  14. Milicz – Atlas Historyczny Miast Polskich, 2017, 8, kol. II, wers 78 [dostęp 2019-10-13] (pol.).
  15. a b c Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 442-446.
  16. Justyna Kolenda, Milicz, Clavis Regni Poloniae, Gród na pograniczu, 2008, str.12, kol. II, wers 25.
  17. Zbiorowa, Milicz – Atlas Historyczny Miast Polskich, 2017, 3, kol. I, wers 44 [dostęp 2019-10-13] (pol.).
  18. Justyna Kolenda, Milicz, Clavis Regni Poloniae, Gród na pograniczu, 2008, 13, kol. I, wers 8.
  19. Małgorzata Chorowska, Andrzej Kudła, Nie tylko zamki. Architektura i historia średniowiecznego zamku w Miliczu., 2005, 83, wers 22.
  20. Zbiorowa, Milicz – Atlas Historyczny Miast Polskich, 2017, 9, kol. I, wers 67 [dostęp 2019-10-13].
  21. Justyna Kolenda, Milicz, Clavis Regni Poloniae, Gród na pograniczu., 2008, 58, kol. II, wers 10.
  22. a b Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 801.
  23. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​, s. 194.
  24. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 124. [dostęp 2012-09-19].
  25. a b Janusz Krzeszowski: Uruchomiono nowe połączenie kolejowe Wrocław – Milicz (pol.). W: wroclaw.pl [on-line]. ARAW. [dostęp 2019-03-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-31)].
  26. a b Wiesław Zdobylak: Połączenie do Wrocławia. Podajemy rozkład jazdy i ceny biletów!. W: krotoszyn.naszemiasto.pl [on-line]. Polskapresse, 2019-03-25. [dostęp 2019-03-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-31)].
  27. Dolnośląski Rozkład Jazdy WIOSNA 2019 obowiązujący od 10 marca 2019 r. do 8 czerwca 2019 r. (obejmujący pociągi Kolei Dolnośląskich, Przewozów Regionalnych oraz PKP Intercity).. Legnica: Koleje Dolnośląskie SA, 2019, s. 2. [dostęp 2019-03-31].
  28. a b c d Grażyna Szczepaniak-Antosik. Komunikacją miejską po Miliczu. „Głos Milicza”, s. 11, 2019-03-27. Enter-Press. 
  29. a b c d e f E-OBS (ang.). European Climate Assessment & Dataset.
  30. Climate Reanalyzer (ang.). Climate Change Institute & University of Main.
  31. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  32. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-12].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj