Archidiecezja wrocławska

archidiecezja rzymskokatolicka w Polsce

Archidiecezja wrocławska (łac. Archidioecesis Vratislaviensis; niem. Erzbistum Breslau; cz. Arcidiecéze Vratislavská) – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim. Ustanowiona diecezją w 1000 roku przez bullą papieską Sylwestra II jako sufragania metropolii gnieźnieńskiej. 16 lipca 1821 papież Pius VII podporządkował ją bezpośrednio (do) Stolicy Apostolskiej, a 13 sierpnia 1930 Pius XI podniósł ją do rangi archidiecezji. Granice archidiecezji były zmieniane trzykrotnie. Po raz I: 28 czerwca 1972 przez Pawła VI; po raz II i III: 25 marca 1992 i 24 lutego 2004 przez Jana Pawła II[2].

Archidiecezja wrocławska
Archidioecesis Vratislaviensis
Ilustracja
Herb archidiecezji wrocławskiej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Siedziba Herb wroclaw.svg Wrocław
ul. Katedralna 13
Data powołania 1000
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Metropolia wrocławska
Archikatedra św. Jana Chrzciciela
Biskup diecezjalny Józef Kupny (metropolita wrocławski)
Biskup pomocniczy Jacek Kiciński
Biskup senior Marian Gołębiewski
Dane statystyczne (2020[1])
Liczba wiernych 955 605 tys.
Liczba kapłanów
• w tym diecezjalnych
• w tym zakonnych
933
663
270
Liczba osób zakonnych 941
w tym zakonnic: 671
Liczba dekanatów 33
Liczba parafii 299
Powierzchnia 8850 km²
Mapa
51°06′36″N 17°01′20″E/51,110000 17,022222
Strona internetowa
Klasztor cystersów w Henrykowie

HistoriaEdytuj

Diecezja wrocławska została utworzona na zjeździe gnieźnieńskim w 1000 roku. Upadła w wyniku tzw. reakcji pogańskiej (1031/1032) i najazdu czeskiego księcia Brzetysława I (1038). Obrabowano i zburzono niedawno wzniesioną katedrę, a na jej gruzach wzniesiono świątynię pogańską[3]. Zniszczone lub wywiezione zostały księgi diecezji, przez co wczesne dzieje diecezji z czasów pierwszego biskupa Jana są nieznane. Upadła również dawna struktura administracyjna. Cały Śląsk znalazł się w granicach Czech, a biskup praski Sewer planował włączenie regionu do swojej diecezji praskiej. Choć po stronie Polaków wystąpił w 1039 król niemiecki Henryk III Salicki, ostatecznie, podczas arbitrażu w 1041 uznał on zabór Śląska przez Czechów za fakt dokonany, choć niewykluczone, że Polsce zwrócono jakąś część tego regionu[a]. Książę polski Kazimierz Odnowiciel dążył do odzyskania terenów zagarniętych przez Czechy i do odnowienia diecezji wrocławskiej.

Wysiłki te po kilku latach przyniosły rezultat. Prawdopodobnie na synodzie w Moguncji w październiku 1049 papież Leon IX zgodził się na reaktywowanie diecezji na Śląsku, być może podporządkowując ją metropolii magdeburskiej co wiązało się z upadkiem metropolii gnieźnieńskiej po najeździe na Gniezno Brzetysława I w roku 1038[b]. Rok później, w wyniku wojny polsko-czeskiej Śląsk został odzyskany, choć na mocy decyzji cesarza Henryka III z 1054 Polska musiała Czechom płacić czynsz z tego terytorium.

W roku 1051[c] Kazimierz Odnowiciel pierwszym biskupem restytuowanej diecezji śląskiej mianował Hieronima, duchownego pochodzącego z okolic Kolonii[4]. Rozpoczął on wprawdzie odbudowę katedry wrocławskiej, jednak jego siedzibą był najprawdopodobniej nie Wrocław, lecz Ryczyn[5]. Za możliwą tymczasową siedzibę biskupa uznawany jest również Smogorzów nieopodal Namysłowa. Prawdopodobnie w roku 1075 dokonujący reorganizacji polskiego Kościoła Bolesław II Szczodry miał przenieść siedzibę diecezji śląskiej z powrotem do Wrocławia[6].

W XIII w. w celu usprawnienia zarządzania diecezją, obok archidiakonatu wrocławskiego utworzono trzy kolejne: głogowski (1228), opolski (1230) i legnicki (1262).

Po podziale Górnego Śląska w 1922 r. wraz z ustanowieniem w 1922 r. Administracji Apostolskiej dla Śląska Polskiego w jej granicach znalazły się górnośląskie dekanaty oddzielone od diecezji wrocławskiej: dębieński, królewskohucki, lubliniecki, mikołowski, mysłowicki, pogrzebieński, pszczyński, tarnogórski, rudzki, wodzisławski i żorski (w 1925 utworzyły one diecezję katowicką).

W 1998 został wybity medal o treści Tysiąc lat diecezji wrocławskiej (awers) i Sto lat Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu (rewers), zaprojektowany przez Józefa Stasińskiego[7].

BiskupiEdytuj

Osobny artykuł: Biskupi wrocławscy.
 
Józef Kupny – metropolita

Biskup diecezjalnyEdytuj

Biskup pomocniczyEdytuj

Biskup seniorEdytuj

  • abp Marian Gołębiewski – metropolita wrocławski w latach 2004–2013, senior od 2013 (od 2021 z zakazem uczestniczenia w jakichkolwiek uroczystościach publicznych)

InstytucjeEdytuj

KapitułyEdytuj

Główna świątyniaEdytuj

Bazyliki mniejsze[11]Edytuj

PatroniEdytuj

Wyrok sądowyEdytuj

7 lutego 2020 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy nakazał kurii bydgoskiej i wrocławskiej solidarną zapłatę 300 tys. zł odszkodowania na rzecz ministranta molestowanego w dzieciństwie przez ks. Pawła Kanię za to, że mimo wiedzy o jego skłonnościach przenosiły go między parafiami zamiast zakazać mu wykonywania obowiązków kapłańskich[12]. Archidiecezja, wraz z diecezją bydgoską, złożyły apelacja od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy. Jednym z argumentów jakimi kierowano się w uzasadnieniu apelacji było stwierdzenie, iż to poszkodowany małoletni ponosi winę za zaistniałą szkodę. Sąd Apelacyjny w Gdańsku odrzucił apelację, stwierdzając w uzasadnieniu, iż biskupi byli świadomi pedofilii Pawła Kani. Obok odszkodowania dla pokrzywdzonego, gdański Sąd obciążył archidiecezję i diecezję dodatkowymi kosztami zastępstwa procesowego oraz kosztami procesu[13][14].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Tomasz Jurek uważa, że już w 1041 Polska odzyskała cały Śląsk oprócz ziemi Golęszyców, którą przyłączyła w 1050 (s. 40–44). Jest to jednak pogląd odosobniony (Klaudia Dróżdż, Kazimierz Odnowiciel. Polska w okresie upadku i odbudowy, Wodzisław Śląski 2009, s. 107–108).
  2. Hipoteza o podporządkowaniu Wrocławia Magdeburgowi nie jest pozbawiona pewnych trudności, z brewe papieża Grzegorza VII z 20 kwietnia 1075 wynika bowiem, że polscy biskupi pozbawieni byli wówczas stałego zwierzchnictwa metropolitalnego. Jednakże z bulli Innocentego II z 4 czerwca 1133 wiadomo, że Leon IX przyznał arcybiskupom magdeburskim jakieś bliżej dotychczas nieustalone przywileje dotyczące zwierzchnictwa nad ziemiami polskimi (Jurek, s. 50–51.). Jurek tłumaczy te sprzeczności tym, że zwierzchnictwo to strona polska zaakceptowała bardzo niechętnie i w następnych latach doszło do rozluźnienia więzi z Magdeburgiem (s. 52–54).
  3. Datę tę podają wszystkie dawne katalogi biskupów wrocławskich z wyjątkiem tzw. edycji henrykowskiej, która datuje jego ordynację na rok 1046 (Jurek, s. 37–38).

PrzypisyEdytuj

  1. Konferencja Episkopatu Polski, Informator 2020, Biblos 2020, ​ISBN 978-83-7793-714-3​.
  2. Konferencja Episkopatu Polski, Archidiecezja Wrocławska, episkopat.pl [dostęp 2017-12-29] (pol. • ang.).
  3. C. Buśko, M. Goliński, M. Kaczmarek, L. Ziątkowski: C. Buśko, Historia Wrocławia, t. 1, Od pradziejów do końca czasów habsburskich. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001, s. 39.
  4. Józef Pater: Poczet biskupów wrocławskich. Wrocław: Wydawnictwo DTSK Silesia, 2000, s. 13. ISBN 83-85689-88-5.
  5. Tomasz Jurek. Ryczyn biskupi. Studium z dziejów Kościoła polskiego w XI wieku. „Roczniki historyczne”. LX, s. 44, 45, 1994. 
  6. Tomasz Jurek. Ryczyn biskupi. Studium z dziejów Kościoła polskiego w XI wieku. „Roczniki Historyczne”. Tom LX, s. 51, 1994. 
  7. Andrzej Romaniak: Medale, medaliony, plakiety. Katalog zbiorów. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2005, s. 110. ISBN 83-919305-8-0.
  8. Kuria Metropolitalna Wrocławska.
  9. Wrocławska Księgarnia Archidiecezjalna.
  10. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Archidiecezji Wrocławskiej. [dostęp 2018-11-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-13)].
  11. Basilicas in Poland.
  12. Małgorzata Czajkowska: Zapadł wyrok. Kuria bydgoska i wrocławska mają zapłacić 300 tys. zł byłemu ministrantowi. wyborcza.pl, 2020-02-07. [dostęp 2021-02-09].
  13. Jacek Harłukowicz: Precedensowy wyrok: kurie zapłacą za przestępstwa księży pedofilów. Ofiara ks. Kani: czuję wielką ulgę. wroclaw.wyborcza.pl/, 2020-12-03. [dostęp 2021-08-23].
  14. Apelacja odrzucona. Dwie diecezje muszą zapłacić skrzywdzonemu przez pedofila 300 tys. zł. wiez.pl/, 2020-12-03. [dostęp 2021-08-23].

LiteraturaEdytuj

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj