Otwórz menu główne

Sami swoi

film w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego
Ten artykuł dotyczy filmu Sami swoi. Zobacz też: Sami Swoi – marka usług telefonii komórkowej.

Sami swoi – polski film komediowy z 1967 roku w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego, powstały na podstawie scenariusza Andrzeja Mularczyka. Film śledzi losy skonfliktowanych ze sobą rodzin Pawlaków i Karguli, które zmuszone są wyjechać z Kresów Wschodnich i osiedlić się na Ziemiach Odzyskanych. Sukces kasowy filmu doprowadził do powstania trylogii, składającej się również z filmów Nie ma mocnych (1974) i Kochaj albo rzuć (1977)[1].

Sami swoi
Sami swoi
Gatunek komedia
Data premiery 15 września 1967
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 78 minut
Reżyseria Sylwester Chęciński
Scenariusz Andrzej Mularczyk
Główne role Wacław Kowalski
Władysław Hańcza
Zdzisław Karczewski
Jerzy Janeczek
Ilona Kuśmierska
Muzyka Wojciech Kilar
Zdjęcia Stefan Matyjaszkiewicz
Scenografia Jan Grandys
Kostiumy Alicja Wasilewska
Montaż Janina Niedźwiecka
Produkcja Stanisław Adler, Stanisław Zylewicz
Wytwórnia Wytwórnia Filmów Fabularnych we Wrocławiu
Kontynuacja Nie ma mocnych (1974)
Nagrody
Sylwester Chęciński: Złota Kamera (1978), Nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1969)
Dom Pawlaka w Dobrzykowicach
Dom Kargula w Dobrzykowicach
Lubomierz – filmowe miasteczko Pawlaków i Karguli

Film, początkowo w wersji czarno-białej, został skoloryzowany w 2001 roku przez hollywoodzką firmę Dynacs Digital Studios na zlecenie Polsatu i Studia Filmowego „Oko”. Wersja kolorowana nie była dystrybuowana w kinach, a premierę telewizyjną miała 1 kwietnia 2002 roku w telewizji Polsat[2].

Spis treści

FabułaEdytuj

Film opowiada o losach dwóch zwaśnionych rodzin Pawlaków i Karguli, które krótko po zakończeniu II wojny światowej zmuszone są wyjechać z Kresów Wschodnich i osiedlić się na Ziemiach Odzyskanych. Ich kłótnie sięgają jeszcze czasów przedwojennych. Spór trwa o miedzę i krowę Kargula, która weszła Pawlakom w szkodę. Przyczyną kłótni jest ziemia, którą Kargul zaorał o 3 palce za daleko w stronę ziemi Pawlaków, co doprowadziło do rozlewu krwi. Obawiając się kary za pocięcie kosą Kargula, Jan Pawlak emigruje do Stanów Zjednoczonych.

Po latach wraca do Polski, gdzie jego brat Kazimierz z rodziną żyją w zgodzie ze znienawidzonym sąsiadem. Aby uspokoić Johna, Kazimierz opowiada mu historię pogodzenia się rodzin, w tym zaślubin jego syna, Witii i córki Kargula Jadźki.

Postaci i obsadaEdytuj

Pierwowzorem Kazimierza Pawlaka był Jan Mularczyk[3], wywodzący się z Kresów wuj scenarzysty Andrzeja Mularczyka, który przyjechał z Boryczówki na Ziemie Odzyskane, konkretnie zaś – do Tymowa koło Ścinawy[4]. Pierwowzorem rodziny Karguli była rodzina Dendrysów[5]. Andrzej Mularczyk losy pierwowzorów filmowych postaci opisał w książce Każdy żyje jak umie. Epopeja opisuje historię dziejącą się przez ćwierć wieku do 1945 roku w wielonarodowej podolskiej wsi Krużewniki.

DubbingEdytuj

ProdukcjaEdytuj

Andrzej Mularczyk (scenarzysta), korzystając z konsultacji z wrocławskim językoznawcą Stanisławem Bąkiem, opracował dialogi przypominające nieokreśloną gwarę kresową[6]. Film miał początkowo nosić tytuł I było święto[7], jednak ostatecznie przyjęto nazwę Sami swoi, którą antropolog Krzysztof Pełczyński wyjaśniał następująco:

„Swoi” to jedna z części prostej – może nawet zbyt prostej – dychotomii „swoi–obcy”. Jednakowoż w społeczności występującej w filmie, jak się okazuje, nie ma „obcych”, tylko właśnie „sami swoi”. A owi sami swoi wcale nie muszą być tacy sami. Różnice między nimi nie są ważne, wszyscy bowiem należą do tego samego narodu. A zatem sami swoi to Polacy[8].

W główne role kłócących się ze sobą kresowiaków wcielili się Wacław Kowalski i Władysław Hańcza. Większość scen kręcono w Dobrzykowicach pod Wrocławiem, gdzie znajdowały się zagrody[2]. Sceny w miasteczku kręcono w Lubomierzu, gdzie obecnie znajduje się muzeum Kargula i Pawlaka[2].

OdbiórEdytuj

Postać Kazimierza Pawlaka, swojaka zza Buga, była w recenzjach filmu jednoznacznie utożsamiana z etosem sarmackim ze względu na pasujące do wizerunku szlachcica pieniactwo i awanturnictwo[9]. Często wysuwano sugestie, iż Sami swoi przypominają pod względem zarysu fabuły Zemstę Aleksandra Fredry[10]. Widownia odczytała film jako wywrotową komedię, w której Pawlak daje się poznać jako osoba niebojąca się nowej władzy, gotowa w momencie zaprowadzania w Polsce rządów totalitarnych przemalować bez bezpośrednich konsekwencji hasło „3 x TAK” na „3 x NIE”[11]. Jednocześnie Sami swoi, jak zauważa Monika Talarczyk-Gubała, kryli w sobie ładunek ideologiczny. Filmowi chłopi z Kresów nie tęsknią za ziemią, z której się przeprowadzili, lecz bez problemów odnajdują się na Ziemiach Odzyskanych[11]. Niemniej jednak „publiczność kibicowała komicznej ekwilibrystyce chłopów, którzy starali się jakoś przeżyć w PRL”[12].

Za Samych swoich Sylwester Chęciński otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki II stopnia. W 1976 roku film otrzymał Złote Grono na festiwalu Lubuskie Lato Filmowe w Łagowie, a w 1978 roku – Złotą Kamerę przyznaną przez pismo „Film” dla najlepszego filmu o tematyce współczesnej, ex aequo z Nie ma mocnych i Kochaj albo rzuć. W 1999 roku Sami swoi w ankiecie „Polityki” znaleźli się na drugim miejscu wśród najciekawszych filmów polskich XX wieku. W 2007 roku film otrzymał Złotą Kaczkę przyznawaną przez pismo „Film” za najlepszą złotą myśl („Sąd sądem, a sprawiedliwość musi być po naszej stronie”), a w 2008 – Specjalną Złotą Kaczkę dla najlepszego polskiego filmu komediowego stulecia[2]. Cytaty z dzieła Chęcińskiego i Mularczyka, takie jak wspomniany „Sąd sądem...” oraz „Kargul, podejdź no do płota”, na stałe zadomowiły się w mowie potocznej[13].

NawiązaniaEdytuj

W stodole Kargula w Dobrzykowicach utworzono izbę pamięci, gdzie można oglądać oryginalne przedmioty, którymi posługiwali się bohaterowie filmu[14].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Jan Lewandowski, 100 filmów polskich, Chorzów: Videograf II, 2004.
  • Grzegorz Pełczyński, Trylogia Sylwestra Chęcińskiego, „Konteksty Kultury”, 12 (3), 2015, DOI10.4467/23531991kk.15.024.4437, ISSN 2353-1991 [dostęp 2018-11-27].
  • Marek Perzyński, Dolnego Śląska miejsca niezwykłe, lecznicze i mało znane, Wrocław: Wrocławski Dom Wydawniczy, 2000, s. 172-173.
  • Monika Talarczyk-Gubała, PRL się śmieje!: polska komedia filmowa lat 1945-1989, Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2007.

Linki zewnętrzneEdytuj