Otwórz menu główne

Włosienicznik pędzelkowaty, jaskier pędzelkowaty (Batrachium penicillatum Dumort.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jaskrowatych.

Włosienicznik pędzelkowaty
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj jaskier
Gatunek włosienicznik pędzelkowaty
Nazwa systematyczna
Batrachium penicillatum Dumort.
Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique ii. (1863) 216
Synonimy

Ranunculus penicillatus (Dumort.) Bab.

Kwitnący włosienicznik pędzelkowaty w Lądku-Zdroju

Spis treści

Zasięg geograficznyEdytuj

Gatunek występujący przede wszystkim w Europie Zachodniej. Jego naturalny zasięg sięga od Estonii po Irlandię i Portugalię. Podawany również z Rosji i Bałkanów, ale prawdopodobnie są to błędne oznaczenia przedstawicieli innych gatunków[2]. W Polsce występuje na dwóch stanowiskach w górskich rzekach na południowym zachodzie kraju, na Białej Lądeckiej i Czarnuszce w Sudetach Wschodnich[3]. Włosienicznika pędzelkowatego można łatwo spotkać w środkowym biegu rzeki Biała Lądecka na wysokości miejscowości Lądek-Zdrój, Radochów i Trzebieszowice, gdzie tworzy szerokie łany szczególnie atrakcyjnie wyglądające podczas kwitnienia.

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Długość do 3 m.
Liście
Liście pływające mają nerkowaty kształt, są długoogonkowe, karbowane, o karbach całobrzegich lub (rzadko) ząbkowanych. Liście zanurzone są podłużne, mają długość do 20 cm, równą co do długości lub dłuższą od międzywęźli. Wszystkie liście posiadają przylistki.
Kwiaty
Kwiaty wyrastają pojedynczo na długich szypułkach. Mają białe płatki o długości do 20 mm. Wewnątrz okwiatu liczne pręciki, słupki i gruszkowatego kształtu miodniki. Dno kwiatowe owłosione.
Owoc
Owłosione niełupki, później łysiejące.

Biologia i ekologiaEdytuj

Bylina, hydrofit. Występuje w płynących wodach, w podgórskich strumieniach i rzekach o kamienisto-piaszczystym dnie, o dość szybkim nurcie wody o niskiej temperaturze[3]. Ma stosunkowo szeroki zakres tolerancji ekologicznej[2]. W zależności od regionu jego wymagania siedliskowe mogą się różnić – w Irlandii jest wszędobylski, podczas gdy w Wielkiej Brytanii preferuje wody uboższe, miękkie[4]. Kwitnie od czerwca do sierpnia, jednakże na niektórych stanowiskach nie wytwarza nasion[3].

ZmiennośćEdytuj

Gatunek zróżnicowany na dwa podgatunki[5]:

  • Ranunculus penicillatus subsp. penicillatus
  • Ranunculus penicillatus subsp. pseudofluitans (Syme) S.D.Webster

Zagrożenia i ochronaEdytuj

Roślina objęta w Polsce od 2004 ścisłą ochroną gatunkową. Kategorie zagrożenia:

Główna przyczyną zagrożenia dla gatunku jest gospodarka wodna ludzi: regulacja brzegów, czyszczenie dna rzeki a także zanieczyszczenie wód[3].

  • Kategoria zagrożenia w Czechach: CE (krytycznie zagrożony)[2]
  • Kategoria zagrożenia w Unii Europejskiej: LC (mniejszej troski) – w skali kontynentu jest gatunkiem o szerokim występowaniu i bez wyraźnego zagrożenia[2].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. a b c d Ranunculus penicillatus (ang.). W: Czerwona Lista IUCN [on-line]. IUCN. [dostęp 2011-11-17].
  3. a b c d Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  4. TW Hatton-Ellis, N Grieve: Ecology of Watercourses Characterised by Ranunculion fluitantis and Callitricho-Batrachion Vegetation. Peterborough: English Nature, 2003, s. 10, seria: Conserving Natura 2000 Rivers Ecology Series No. 11. ISBN 1-85716-723-6.
  5. The Plant List [dostęp 2013-12-11].
  6. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  7. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  8. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.