Rzgów

miasto w województwie łódzkim

Rzgówmiasto[2] w Polsce, położone w województwie łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, w gminie Rzgów, nad rzeką Ner, wchodzi w skład aglomeracji łódzkiej. Był miastem duchownym[3] kapituły katedralnej krakowskiej w powiecie piotrkowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[4].

Rzgów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Fragment rynku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 łódzkie

Powiat

łódzki wschodni

Gmina

Rzgów

Prawa miejskie

1502/2006

Burmistrz

Mateusz Kamiński

Powierzchnia

16,77[1] km²

Populacja (2022)
• liczba ludności
• gęstość


3445[1]
205[1] os./km²

Strefa numeracyjna

+48 42

Kod pocztowy

95-030

Tablice rejestracyjne

ELW

Położenie na mapie gminy Rzgów
Mapa konturowa gminy Rzgów, w centrum znajduje się punkt z opisem „Rzgów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Rzgów”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Rzgów”
Położenie na mapie powiatu łódzkiego wschodniego
Mapa konturowa powiatu łódzkiego wschodniego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Rzgów”
Ziemia51°39′47″N 19°29′22″E/51,663056 19,489444
TERC (TERYT)

1006104

SIMC

0415787

Urząd miejski
Plac 500-lecia 22
95-030 Rzgów
Strona internetowa
BIP

W Rzgowie znajduje się największe w Europie centrum handlu odzieżą i tekstyliami, które tworzy Centrum Handlowe Ptak.

Rzgów leży na pograniczu dwóch regionów historycznych, jego południowa część na lewym brzegu Neru położona jest w ziemi sieradzkiej, zaś północny, prawobrzeżny obszar miasta należy do ziemi łęczyckiej[5]. Uzyskał lokację miejską w 1467 roku, ale nie została ona zrealizowana, ponowna lokacja w 1502 roku, degradacja w 1870 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 2006 roku[6].

Historia edytuj

 
Kościół parafialny św. Stanisława

Pierwsze wzmianki o Rzgowie pochodzą z 1378 roku. Lokowano tu wówczas wieś na prawie niemieckim. W 1460 kapituła krakowska od Andrzeja z Pabianic, plebana w Targowisku, zakupiła za 130 grzywien wójtostwo w Rzgowie oraz młyn wodny na Nerze. W 1467, wskutek starań ówczesnych właścicieli miasta, kapituły katedralnej krakowskiej, miasto otrzymało z nadania króla Kazimierza Jagiellończyka prawa miejskie[7].

W 1469 Krakowska Kapituła Katedralna zbudowała w miejscowości kościół św. Stanisława. Miejscowość odnotowana została w historycznych dokumentach podatkowych. Z 9 łanów kmiecych kapituła pobierała czynsz w wysokości 14 groszy od dwóch ogrodów, a z trzeciego fertona oraz 2 kapłony, 30 jaj oraz 12 wozów drewna od każdego łanu. Odnotowano także pasieki dworu pabianickiego dające do 2 miar miodu[7].

W 1552 odnotowano w miejscowości młyn o trzech kołach wodnych alias folusz. Miasto płaciło wówczas 1 złoty 6 groszy szosu. W wykazie poborowym z 1563 podano 90 rzemieślników pracujących w mieście płacących po 4 grosze szosu[7].

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się początkowo w zaborze pruskim. Po 1795 Rzgów wraz z dobrami kapituły tworzył królewską domenę pabianicką. W latach 1807–1815 miejscowość leżała w granicach Księstwa Warszawskiego. Po podziale księstwa leżała w zaborze rosyjskim w Królestwie Polskim. W XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego wymieniona jest jako osada miejska, dawniej miasteczko leżące w powiecie łódzkim w gminie Gospodarz i parafii Rzgów. Prawa miejskie miasto straciło w roku 1870, w wyniku carskiej reformy administracyjnej[7].

W 1827 w Rzgowie znajdowały się 162 domy zamieszkane przez 997 mieszkańców. W 1862 liczba domów wzrosła do 176, a mieszkańców do 1559. W mieście odbywało się wówczas 6 jarmarków rocznie. W 1889 w miejscowości znajdowało się 228 domów; głównie drewnianych, zamieszkiwanych przez 1656 mieszkańców. W miasteczku stał murowany kościół, urząd gminy, szkoła początkowa. Miejscowość liczyła w sumie 2444 mórg powierzchni w tym 1730 gruntów ornych[7].

W nocy z 25 na 26 lipca 1812 roku miał miejsce pożar Rzgowa, który wybuchł przy ulicy Tuszyńskiej. W ciągu trzech godzin spłonęło 140 domów, budynki gospodarskie, 70 stodół, a także proboszczówka i inne obiekty[8].

Z kolei latem 1918 roku miał miejsce pożar Rzgowa, który rozpoczął się od iskry z parowozu kolejki dojazdowej ŁWEKD. Pożar ten zamknął okres drewnianej zabudowy osady, która wcześniej dominowała – osada została odbudowana w cegle, zyskując wyraźnie charakter miejski.

W okresie II wojny światowej Rzgów został wcielony w granice III Rzeszy i znalazł się w granicach tzw. Kraju Warty (Warthegau) pod nazwą Rzgow. W 1943 roku niemieccy okupanci zmienili nazwę na nową, ahistoryczną Lancellenstätt[9].

Do 1953 miejscowość była siedzibą gminy Gospodarz. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w starym województwie łódzkim. 1 stycznia 2006 Rzgów odzyskał prawa miejskie[2].

Po zmianie ustroju społeczno-gospodarczego w Polsce od czerwca 1989 r., w latach 90. XX w. nastąpił znaczący rozwój miasta, w oparciu o rozwijające się w nim i w pobliżu duże targowiska odzieży i artykułów włókienniczych. Inicjatorem tych przemian były dwie miejscowe rodziny: Antoniego Ptaka i Gałkiewiczów[10].

Demografia edytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Rzgowa w 2014 roku[11].


 

Transport edytuj

 
Uroczystość otwarcia linii Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych (ŁWEKD) Ruda Pabianicka-Rzgów-Tuszyn (18 kwietnia 1916)

Drogi przebiegające przez Rzgów:

  Przez Rzgów przebiega łódzka magistrala rowerowa.

 
OSP Rzgów – strażnica

W latach 1916–1978 Rzgów był również skomunikowany w relacji ŁódźTuszyn poprzez podmiejską sieć tramwajową. W latach 1916–1948 linia obsługiwana była przez Łódzkie Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe i miała status kolejki dojazdowej. Początkowo była obsługiwana trakcją parową, która w 1927 r. zmieniona została na trakcję elektryczną. W okresie II wojny światowej linia ta otrzymała numer 80. Przed wojną i po wojnie tramwaj był oznakowany nazwą docelowego przystanku, czyli Tuszyna. Od 1956 linia otrzymała numerację 42, która była utrzymana do jej likwidacji w 1978 roku[12]. 17 czerwca 1978 r., w związku z gruntowną przebudową drogi Łódź – Piotrków Trybunalski, likwidacji uległ odcinek Rzgów – Tuszyn tej linii[13]. Od tego czasu, do całkowitej likwidacji linii rzgowsko-tuszyńskiej (z dniem 1 czerwca 1993), jej nową krańcówkę umieszczono przy ulicy Tuszyńskiej[14]. Śladem tej linii kursują autobusy MPK-Łódź (50A i 50B)[15]. W 2017 roku MPK Łódź uruchomiło linię 56B, później przemianowaną na 56[16].

Edukacja edytuj

Istnienie w miejscowości szkoły początkowej odnotował w 1889 roku XIX-wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego[7].

Obecnie w Rzgowie znajduje się Przedszkole Miejskie i Szkoła Podstawowa im. Jana Długosza.

Zabytki edytuj

Do rejestru zabytków[17] wpisany jest jeden obiekt:

Przypisy edytuj

  1. a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2022 roku, Główny Urząd Statystyczny, 7 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-08].
  2. a b Dz.U. z 2005 r. nr 141, poz. 1185.
  3. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, „Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego”, Łódź 1929, s. 15.
  4. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 68.
  5. Jan Korytkowski: Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych. Podług źródeł archiwalnych. T. 3. Gniezno: Drukarnia J. B. Langiego, 1883, s. 238. OCLC 721861647. [dostęp 2023-01-06]. Cytat: […] pozwolił król Zygmunt I kapitule krakowskiej pobierać mostowe w Rzgowie na rzece Ner dzielącej województwo sieradzkie od łęczyckiego. (pol.).
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 68–69.
  7. a b c d e f Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. X, hasło "Rzgów". nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1881. s. 166. [dostęp 2019-10-18].
  8. y, Parafialna Księga Zgonów Rzymskokatolickiej Parafii Św. Stanisława i Biskupa Męczennika, k. 1, 1810.
  9. Vgl. Anordnung über Ortsnamenänderung im Reichsgau Wartheland, Nr 62, 18 maja 1943; Posen 1943.
  10. Anna Gałkiewicz, 400 lat rodziny Gałkiewiczów w Rzgowie, Rzgów 2003.
  11. Rzgów w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  12. Linia 42. [dostęp 2011-08-26].
  13. Tomasz Sas, Ostatni kurs do Tuszyna, „Tramwajarz Łódzki”, 14 VII 1978, nr 3, s. 3.
  14. Łódzkie tramwaje i autobusy – Krańcówki tramwajowe.
  15. Wojciech Źródlak, Jerzy Wojtowicz, Marcin Kaczyński, Łódzka podmiejska komunikacja tramwajowa 1901–2001, Jan Raczyński (red.), Łódź: Wyd. EMI-PRESS, 2001, ISBN 83-904079-8-1, OCLC 830247102.
  16. Rozkłady jazdy - MPK-Łódź Spółka z o.o., www.mpk.lodz.pl [dostęp 2023-02-13].
  17. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 13 lipca 2023, s. 34 [dostęp 2014-02-09].

Bibliografia edytuj

Linki zewnętrzne edytuj