Otwórz menu główne

Młynary

miasto w województwie warmińsko-mazurskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Młynary (niem. Mühlhausen[2]) – miasto w północnej Polsce, w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Młynary.

Młynary
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół parafialny pw. św. Piotra Apostoła
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat elbląski
Gmina Młynary
Prawa miejskie 1338–1945, 1984
Burmistrz Renata Bednarczyk
Powierzchnia 2,76 km²
Wysokość 53 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

1792[1]
652,9 os./km²
Strefa numeracyjna +48 55
Kod pocztowy 14-420
Tablice rejestracyjne NEB
Położenie na mapie gminy Młynary
Mapa lokalizacyjna gminy Młynary
Młynary
Młynary
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Młynary
Młynary
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Młynary
Młynary
Położenie na mapie powiatu elbląskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu elbląskiego
Młynary
Młynary
Ziemia54°11′10,88″N 19°43′13,32″E/54,186356 19,720367
TERC (TERYT) 2804064
SIMC 0932873
Urząd miejski
ul. Dworcowa 29
14-420 Młynary
Strona internetowa
BIP

Miejscowość leży nad rzeka Baudą na pograniczu Warmii i Wysoczyzny Elbląskiej, czyli w miejscu, w którym kończą się Prusy Górne, a zaczyna Warmia. Miasto posiada dobre połączenie drogowe z Elblągiem (DW509), Olsztynem, Pasłękiem (DW505), Braniewem, a także kolejowe z Elblągiem i Braniewem.

HistoriaEdytuj

 
Akt oddania się stanów pruskich królowi Polski Kazimierzowi IV Jagiellończykowi i Koronie Królestwa Polskiego, 1454, Archiwum Główne Akt Dawnych

Młynary na miejscu wcześniejszej osady pruskiej w 1327 założyli Krzyżacy, w 1329 uzyskało prawa miejskie, było to miasteczko obwiedzione murami miejskimi z cegły z dwoma bramami: Górną i Dolną. W 1338 nastąpiło ponowienie praw miejskich, w skład zabudowy wchodził obronny kościół (do XVI w. wszystkie nabożeństwa odbywały się w języku polskim). Od początku znaczą część mieszczan stanowili Polacy, w akcie ponowienia znalazły się zapisy dotyczące sposobu rozstrzygania sporów pomiędzy ludnością polską i pozostałą. Bliskość Braniewa, Ornety i Elbląga sprawiła, że miasto nigdy nie doświadczyło prężnego rozwoju. Pełniło rolę lokalnego ośrodka handlu i usług[3].

Miasto opowiedziało się po stronie Związku Pruskiego, na prośbę którego w 1454 król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił wcielenie regionu do Królestwa Polskiego. Po wybuchu wojny trzynastoletniej zostało zdobyte przez Krzyżaków w 1455[4]. W ramach zemsty Krzyżacy utopili burmistrza miasta, jednakże jeszcze w tym samym roku miasto odbiły siły propolskie[4].

Po pożarze z 1547, w l. 1547-1553 odbudowano dzisiejszy kościół św. Piotra Apostoła, rozbudowany w kolejnych dziesięcioleciach. W 1625 wskutek epidemii dżumy zmarło ok. 10% populacji miasta[4]. Rok po I rozbiorze Polski król pruski ulokował w Młynarach 52 Pułk Fizylierów wojska pruskiego[4]. W latach 1856-1857 wzniesiono nowy kościół katolicki, a w 1864 zainstalowano oświetlenie uliczne[4]. W 1871 spłonął młynarski ratusz[4]. Od 1871 do 1945 miasto leżało w granicach Niemiec, po czym powróciło do Polski.

W 1945 miasto zostało zniszczone w 80% w wyniku czego utraciło prawa miejskie, które odzyskało w 1984. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.

DemografiaEdytuj

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto miało 1859 mieszkańców.

  • Piramida wieku mieszkańców Młynar w 2014 roku [1].


 

ZabytkiEdytuj

  • gotycki kościół św. Piotra Apostoła z 1327, zniszczony podczas pożaru, odbudowany w 1554, dwunawowy, z barokowym wyposażeniem z XVII w. (ołtarz główny o bogatej snycerce, ambona wsparta na plecach rzeźby Mojżesza, z 1654 roku wykonana przez snycerza elbląskiego, Hannsa Ohlmanna, organy, zbudowane w pracowni organmistrza z Królewca, Adama Gottloba Caspariniego z 1742 roku, wraz z prospektem pomalowane i pozłocone w 1756 roku przez Johana Turka z Ostródy[5], boczne ołtarzyki – Jezusa i Maryi). W kościele jest ogrzewanie tego samego typu, jak na zamku w Malborku. Wieża usytuowana charakterystycznie dla stylu pomezańskiego, tj. w północno-zachodnim narożniku. Pełniła istotną rolę obronną, świątynia zajmowała naroże murów, a wieża stanowiła część miejskich fortyfikacji[6] (nr rej. zabytk. NID 618/69 z 28.02.1968).
  • układ urbanistyczny zabudowy Starego Miasta
  • domy przy ulicy Dworcowej 33 i Słowackiego 2–4, 6, 8, 10
  • kaplica cmentarna
  • ruiny dawnego młyna wodnego (ul. Młyńska 2)[7]

Zabytkami poza rejestrem NID są także:

  • zabytkowy budynek szkolny (Dworcowa 8)
  • zabytkowy budynek poczty
  • dawna gospoda „Warmianka”

InneEdytuj

W planach jest budowa zapory wodnej na rzece Bauda, przepływającej przez miasto i tym samym utworzenie zbiornika wodnego – „Zalewu Młynary” – razem z piaszczystą plażą, a także budowa elektrowni wodnej dla potrzeb miasta.

TransportEdytuj

Mieści się tu stacja kolejowa.

Przez miasto przechodzą drogi:

7,5 km od Młynar znajduje się droga ekspresowa S22

SportEdytuj

W Młynarach działa klub piłkarski „Syrena”, który aktualnie występuje w lidze okręgowej.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Młynary w liczbach, w oparciu o dane GUS.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 138
  4. a b c d e f [1]
  5. Kościół pw. św. Piotra Apostoła w Młynarach (pol.). Leksykon kultury Warmii i Mazur. [dostęp 2017-03-15].
  6. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 s. 60 ​​​ISBN 83-7200-631-8
  7. Zabytki powiatu elbląskiego (pol.). W: Zabytki nieruchowe [on-line]. NID. [dostęp 2017-03-15].

BibliografiaEdytuj

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński, Warmia Mazury, przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996, s. 101, ISBN 83-902165-0-7.

Linki zewnętrzneEdytuj