Tanewrzeka, prawostronny dopływ Sanu[2] o długości 114,25 km[3] i powierzchni zlewni 2.339 km².

Tanew
Ilustracja
Rezerwat "Nad Tanwią"
Kontynent

Europa

Państwo

 Polska

Lokalizacja

woj. podkarpackie, woj. lubelskie

Rzeka
Długość 114,25 km
Spadek

1‰

Powierzchnia zlewni

2 338,14 km²

Średni przepływ

12,2 m³/s Harasiuki

Źródło
Miejsce na Roztoczu Wschodnim, koło Huty-Złomów
Wysokość

308 m n.p.m.

Współrzędne

50°17′04″N 23°20′44″E/50,284444 23,345556

Ujście
Recypient San
Miejsce

poniżej Ulanowa

Wysokość

153,5 m n.p.m.[1]

Współrzędne

50°29′34″N 22°15′27″E/50,492778 22,257500

Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „źródło”, natomiast u góry znajduje się punkt z opisem „ujście”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „źródło”, powyżej na lewo znajduje się również punkt z opisem „ujście”

Przebieg edytuj

Rzeka wypływa na południowym Roztoczu, z bagien między wsiami Huta Stara i Złomy Ruskie, w okolicy wsi Wola Wielka, a jedno ze źródeł znajduje się we wsi Łukawica w powiecie lubaczowskim województwa podkarpackiego. Tanew płynie na północny wschód i przepływa przez Narol. Następnie opuszcza Roztocze i przecina południową część leśnego kompleksu Puszczy Solskiej. Dolina Tanwi oddziela Równinę Biłgorajską (na północy) od Płaskowyżu Tarnogrodzkiego (na południu). W okolicach Suśca uchodzi do Tanwi Jeleń z najwyższym naturalnym wodospadem na Roztoczu (1,5 m). Dalej Tanew meandruje południowym skrajem Puszczy Solskiej w kierunku zachodnim, przyjmując dopływy: Wirową (od południa), a od północy Sopot i Szum. W okolicy wsi Harasiuki Tanew przyjmuje kolejny duży dopływ – Ładę. Następnie płynie przez południowy skraj Lasów Janowskich i wpada do Sanu w miasteczku Ulanów na wysokości 154 m n.p.m.

Charakterystyka przyrodnicza edytuj

Warunki hydrologiczne i geomorfologiczne edytuj

Tanew charakteryzuje się reżimem hydrologicznym niwalnym słabo wykształconym[4]. Średni przepływ Tanwi w profilu wodowskazowym Harasiuki w latach 1976-2013 wynosił 12,21 m3/s, przepływ maksymalny 168 m3/s, minimalny 3,32 m3/s. W Osuchach przepływy wynosiły: średni 6,68 m3/s, maksymalny 80,4 m3/s, minimalny 1,96 m3/s[5].

Koryto Tanwi jest kręte w górnym i dolnym biegu, meandrujące w biegu środkowym i proste na odcinkach uregulowanych, które stanowią ok. 13% długości rzeki. W górnym biegu rzeki występują naturalne szumy/szypoty genezy tektonicznej, w tym odcinku w korycie widoczne są więc wychodnie skalne. Poza tym koryto jest głównie piaszczyste, miejscami żwirowe.

Występowanie ryb i minogów edytuj

W Tanwi stwierdzono występowanie 36 gatunków ryb i minogów [6][7], w tym 6 gatunków chronionych: koza bałtycka, koza zwyczajna, różanka, śliz i minóg ukraiński oraz 6 gatunków obcych i inwazyjnych: amur biały, babka rzeczna, czebaczek amurski, karaś srebrzysty, sumik karłowaty, trawianka. Historycznie w Tanwi występowały ryby migrujące: troć wędrowna, węgorz, certa - ich populacje wyginęły wraz z budową jazu w Ulanowie oraz zapory na Wiśle we Włocławku.

Ryby i minogi występujące w Tanwi
Gatunek Status Źródło
amur biały obcy [7]
babka rzeczna inwazyjny [7]
boleń pospolity [7]
brzana pospolita [6][7]
ciernik [6]
czebaczek amurski inwazyjny [7]
głowacz białopłetwy [6]
jaź [6]
jelec [6][7]
karaś srebrzysty obcy [7]
karaś pospolity [6]
kiełb białopłetwy [7]
kiełb krótkowąsy [6][7]
kleń [6][7]
koza bałtycka ochrona ścisła [7]
koza pospolita ochrona częściowa [6][7]
leszcz [6]
lin [7]
lipień [6]
miętus [6][7]
minóg ukraiński ochrona częściowa [7]
okoń [6][7]
piekielnica [6][7]
piskorz [7]
płoć [6][7]
pstrąg potokowy [6]
różanka pospolita ochrona częściowa [7]
słonecznica pospolita [6]
sumik karłowaty inwazyjny [7]
szczupak [6][7]
śliz ochrona częściowa [6][7]
świnka [6]
trawianka inwazyjny [7]
ukleja [6][7]
wzdręga [7]

Zagrożenia i ochrona rzeki edytuj

Koryto Tanwi w większości biegu jest dzikie, nieuregulowane. Jedyne uregulowane odcinki zlokalizowane są między Narolem, a Paarami (odcinek o długości 6,5 km) oraz między Borowcem, a ujściem Studzienicy (ok. 8,5 km). Głównym zagrożeniem dla przyrody Tanwi jest fragmentacja ciągłości podłużnej przez sztuczne bariery. W korycie Tanwi zbudowano 3 jazy i 9 progów[8]. Wszystkie progi zlokalizowane są na wyprostowanym odcinku rzeki w okolicy Narola. Dwa jazy zlokalizowane poniżej Borowca, aktualnie oba nie piętrzą już wody i stanowią tylko minimalną przeszkodę dla migracji ryb. Największą i najbardziej szkodliwą dla dorzecza Tanwi budowlą hydrotechniczną jest jaz w Ulanowie, zlokalizowany zaledwie 2,5 km od ujścia rzeki i uniemożliwiający migrację ryb w całe dorzecze Tanwi[9]. Wraz z budową jazu w latach 60. XX wieku w Tanwi wyginęły populacje świnki, certy, węgorza. Żadna z budowli poprzecznych w korycie Tanwi nie pełni od kilkudziesięciu lat żadnej funkcji.

Dla ochrony obszaru źródliskowego Tanwi utworzono rezerwat przyrody Źródła Tanwi. Fragment górnego biegu jest objęty rezerwatem przyrody Nad Tanwią, chroniącym unikatowe progi skalne (tzw. szumy albo szypoty) w dnie rzeki.

Dolina Tanwi Tanew stanowi część 6 obszarów Natura 2000: Horyniec, Roztocze, Puszcza Solska, Uroczyska Puszczy Solskiej, Dolina Dolnej Tanwi, Dolina Dolnego Sanu oraz 2 parków krajobrazowych: Południoworoztoczańskiego Parku Krajobrazowego i Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej.

Główne dopływy edytuj

Turystyka edytuj

Od miejscowości Narol do ujścia organizowane są spływy kajakowe[10].

Miejscowości nad Tanwią edytuj

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Tanew na mapie Geoportalu Polskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej. Główny Geodeta Kraju. [dostęp 2017-07-17].
  2. Nazewnictwo geograficzne Polski. Tom 1. Hydronimy. Część 1. Wody płynące, źródła, wodospady, Ewa Wolnicz-Pawłowska, Jerzy Duma, Janusz Rieger, Halina Czarnecka (oprac.), Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006 (seria Nazewnictwo Geograficzne Polski), s. 294, ISBN 83-239-9607-5.
  3. Tanew na mapie Geoportalu Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej >> Moduł: Obszary Dorzeczy (wynik wyszukiwania). Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej. [dostęp 2017-07-17].
  4. Dariusz Wrzesiński, Typologia reżimu odpływu rzek w Polsce w podejściu nadzorowanym i nienadzorowanym, „Badania fizjograficzne”, 2017.
  5. Krzysztof Raczyński, Przepływy graniczne niżówek w rzekach Lubelszczyzny, „Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio B – Geographia, Geologia, Mineralogia et Petrographia”, 70 (1), 2016, s. 117, DOI10.17951/b.2015.70.1.117, ISSN 0137-1983 [dostęp 2023-02-18].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Jacek Rechulicz, Zbigniew Girsztowtt, Mirosław Przybylski, Ichtiofauna rzeki Tanew i jej dopływów, „Roczniki Naukowe PZW”, 2009.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Piotr Bednarek, Robert Waradzyn - odłowy kontrolne ryb w 2021 r. poniżej i powyżej jazu w Ulanowie, dane niepublikowane
  8. European Barrier Atlas [online], amber.international [dostęp 2023-02-18] (ang.).
  9. Piotr Bednarek, Fragmentacja rzek w północnej części Kotliny Sandomierskiej, 2020, DOI10.13140/RG.2.2.26410.64968 [dostęp 2023-02-18] (słow.).
  10. Tanew. [w:] roztoczewita.pl [on-line]. [dostęp 2021-10-20].