Samorząd terytorialny w Polsce

Samorząd terytorialny w Polsce – struktura samorządu terytorialnego zorganizowana w Polsce.

Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski

Wstęp edytuj

W Polsce (na wzór innych państw europejskich) tylko część zadań lokalnych i regionalnych jest realizowana przez agendy administracji rządowej, które bezpośrednio (hierarchicznie) podlegają Radzie Ministrów, Premierowi bądź poszczególnym ministrom. Zasadnicza część zadań administracyjnych, niemająca znaczenia ogólnokrajowego, jest realizowana przez samorząd terytorialny. Czynią to organy samorządowe, które są podporządkowane odpowiedniej wspólnocie lokalnej (gminnej, powiatowej) bądź regionalnej (wojewódzkiej) i które reprezentują jej interesy.

Samorząd terytorialny w Konstytucji RP edytuj

Art. 163 Konstytucji RP stanowi, że „Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych”. W artykule tym wyrażono domniemanie kompetencji samorządu terytorialnego.

Szczeble samorządu terytorialnego w Polsce edytuj

Od 1 stycznia 1999 obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura samorządu terytorialnego:

Historia samorządu terytorialnego w Polsce edytuj

W Polsce samorząd terytorialny we współczesnym rozumieniu ukształtował się w okresie zaborów i działał w okresie międzywojennym[1], natomiast po 1945 r. został początkowo nominalnie utrzymany na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 listopada 1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego[2], zaś w 1950 r. został całkowicie zniesiony przez ustawę z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej[3].

Samorząd terytorialny rozumiany współcześnie został przywrócony na poziomie gminnym w 1990 r. Od 27 maja 1990 do 31 grudnia 1998 samorząd terytorialny istniał tylko na szczeblu gminy[a]. Następnie wraz z wprowadzeniem 1 stycznia 1999 r. trójstopniowego podziału administracyjnego, samorząd także stał się trójszczeblowy: gminny, powiatowy i wojewódzki. Od 2002 r. wójt/burmistrz/prezydent miasta to funkcjonariusz publiczny będący zarazem organem monokratycznym wybieranym w wyborach powszechnych[4]

Uchwałą z 3 grudnia 2014 Senat RP zdecydował o ustanowieniu roku 2015 Rokiem Samorządu Terytorialnego[5].

10 listopada 2017 do Sejmu wpłynął poselski projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych w samorządach gmin, powiatów i województw pochodzących z wyborów powszechnych, a także kontroli tego procesu i organów odpowiadających za przygotowanie i przeprowadzenie wyborów[6]. 14 grudnia 2017 Sejm RP przyjął proponowaną ustawę[7], którą 21 grudnia 2017 przyjął Senat wraz ze zgłoszonymi poprawkami zaakceptowanymi przez Sejm w dniach 10 i 11 stycznia 2018[6]. 16 stycznia 2018 prezydent Polski Andrzej Duda podjął decyzję o podpisaniu przyjętej ustawy z dnia 11 stycznia 2018, która wprowadza m.in. nowelizację Kodeksu wyborczego i ustaw o samorządach[8][9]. Ustawa wprowadza m.in. dwukadencyjność wójtów, burmistrzów i prezydentów miast licząc pierwszą kadencję od 2018 r., jednomandatowe okręgi wyborcze w gminach do 20 tys. mieszkańców i wydłuża kadencję organów samorządowych z 4 do 5 lat[9].

W 2022 r. było w Polsce 16 województw, 314 powiatów oraz 2478 gmin (w tym 66 miast na prawach powiatu).

Uwagi edytuj

  1. W tym okresie istniały sejmiki samorządowe, będące wspólną reprezentacją gmin z obszaru województwa, składające się z delegatów wybieranych przez rady gmin (Dz.U. z 1990 r. nr 16, poz. 95).

Przypisy edytuj

  1. samorząd terytorialny, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2023-03-16].
  2. Dz.U. z 1944 r. nr 14, poz. 74
  3. Dz.U. z 1950 r. nr 14, poz. 130
  4. Bogdan Dolnicki (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. II, Wolters Kluwer Polska.
  5. M.P. z 2014 r. poz. 1156.
  6. a b Druk nr 2001. sejm.gov.pl. [dostęp 2018-01-16].
  7. Głosowanie nr 107 na 54. posiedzeniu Sejmu. sejm.gov.pl. [dostęp 2017-12-17].
  8. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Kancelaria / Aktywność ministrów / Minister Mucha: Nowela Kodeksu wyborczego zawiera rozwiązania, które Prezydent popiera. www.prezydent.pl, 2018-01-16. [dostęp 2018-01-16].
  9. a b Ustawa z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 130).

Linki zewnętrzne edytuj