Krościenko (województwo podkarpackie)

wieś w województwie podkarpackim

Krościenko dawniej też Karaszyn, Koroszno, Koroscienko (ukr. Крошценко) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Ustrzyki Dolne[4]. Leży nad rzeką Strwiąż, przy DK84.

Artykuł 49°28′41″N 22°40′8″E
- błąd 39 m
WD 49°28'0.1"N, 22°40'0.1"E, 49°28'23.92"N, 22°39'40.90"E
- błąd 14 m
Odległość 1348 m
Krościenko
wieś
Ilustracja
Zabytkowa cerkiew
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat bieszczadzki
Gmina Ustrzyki Dolne
Liczba ludności (2011) 610[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-700[3]
Tablice rejestracyjne RBI
SIMC 0361608
Położenie na mapie gminy Ustrzyki Dolne
Mapa konturowa gminy Ustrzyki Dolne, po prawej znajduje się punkt z opisem „Krościenko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Krościenko”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Krościenko”
Położenie na mapie powiatu bieszczadzkiego
Mapa konturowa powiatu bieszczadzkiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Krościenko”
Ziemia49°28′41″N 22°40′08″E/49,478056 22,668889

Wołoska wieś królewska Koroszno położona była w 1589 roku w starostwie przemyskim w ziemi przemyskiej województwa ruskiego[5]. W latach 1952–1954 miejscowość była siedzibą gminy Krościenko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Wieś położona jest w Górach Sanocko-Turczańskich. Przez wieś przebiega szlak śladami dobrego wojaka Szwejka.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Krościenko[6][4][7]
SIMC Nazwa Rodzaj
0996353 Górny Koniec część wsi

HistoriaEdytuj

W XIV wieku była to wieś w dolinie rzeki Strwiąż przy potoku zwanym Krościenko. Założył ją kniaź Hriczko Rozputowski na surowym korzeniu i prawie wołoskim. Pierwotnie stanowiła ona własność królewską wchodzącą w skład starostwa przemyskiego.

W 1498 dzierżawcą Krościenka był Mikołaj Zborowski, następnie Mniszchowie, Szydłowscy. W 1772, po pierwszym rozbiorze, Austriacy włączyli wieś do tzw. dóbr kameralnych.

W 1873 wybudowano cesarską linię kolejową z Budapesztu do twierdzy Przemyśl, co podniosło znaczenie Krościenka.

W okresie od 1784 do 1940 na terenie wsi funkcjonowała niemiecka kolonia Obersdorf parafia ewangelicka w m. Bandrów.

13 grudnia 1918, w okresie walk polsko-ukraińskich na linii frontu Strwiąża 2 Pułk Strzelców Podhalańskich pod dowództwem por. Karola Matzenauera stoczył pierwszą swoją walkę opodal tej wsi nad Strwiążem, z oddziałami ukraińskimi, zakończoną zwycięstwem.

W 1920 wybudowano tu kościółek, a obok niego pomnik upamiętniający powstanie listopadowe.

Krościenko zostało zniszczone w czasie II wojny światowej. 10 sierpnia 1944 zostało zajęte przez wojska radzieckie[8].

Miejscowość początkowo znajdowała się w granicach ZSRR, a po regulacji granic w 1951 – w Polsce. W 1952 została zasiedlona przez greckich uchodźców politycznych, którzy przybyli ze Zgorzelca. Pamiątkami po nich są grecki cmentarz oraz pomnik Nikosa Belojannisa. Część potomków tych Greków żyje we wsi do dziś.

LudnośćEdytuj

Liczba ludności, związki wyznanioweEdytuj

Jeden z przeprowadzonych spisów ludności w Krościenku odbył się w roku 1921. W spisie tym ustalono, że naówczas Krościenko liczyło 1486 osób, w tym[9]:

Obecnie liczbę ludności szacuje się na 3 razy mniejszą niż była przed wojną[9].

NarodowościEdytuj

W Krościenku funkcjonowało kilka narodowości, każda z nich specjalizowała się w innej dziedzinie. Były to przede wszystkim prężnie działające społeczności[9]:

narodowość charakterystyka
ukraińska
  • Zajmowali się rolnictwem. Funkcjonowała też ukraińska spółdzielnia prowadząca tartak i skład drewna.
  • Ich działalność narodowa skupiała się wokół oddziału towarzystwa Proświta.
żydowska
  • Zajmowali się handlem i rzemiosłem.
  • Praktyki religijne odbywali w miejscowym domu modlitewnym, do którego dojeżdżał rabin z Chyrowa.
polska
  • Byli stosunkowo nieliczni.
  • Obejmowali takie role jak:
    • urzędnicy gminni
    • urzędnicy pocztowi
    • kolejarze
    • leśnicy
    • nauczyciele
    • pracownicy tartaków
  • Mimo niskiej liczebności względem innych narodowości stworzyli kościółek będący filią parafii w Jasieniu. Kościółek ten został poświęcony w roku 1929.
  • Utworzyli silnie funkcjonujące koło paramilitarne Związku Strzeleckiego.
niemiecka

ZabytkiEdytuj

 
Centrum wsi
  • kościół drewniany (dawniej greckokatolicka cerkiew Narodzenia Matki Bożej) z końca XVIII wieku z dzwonnicą z XIX wieku
  • kilkanaście chałup konstrukcji zrębowej z XIX wieku
  • pozostałości cmentarza ewangelickiego, nagrobki oraz dzwonnica cmentarna
  • w Krościenku Wolicy cerkiew drewniana z XVIII wieku

TransportEdytuj

We wsi znajduje się drogowe polsko-ukraińskie przejście graniczne w kierunku Felsztyna, Sambora i dalej do Lwowa, a także kolejowe przejście graniczne umożliwiające dojazd do Chyrowa.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wieś Zarzecze w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-03-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 621 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Aleksander Jabłonowski, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 7. Ziemie ruskie. Ruś Czerwona. Cz. 1, Warszawa 1901, s. 2.
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (pol.). opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].
  8. ВОВ-60 - Сводки. [dostęp 2012-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-15)].
  9. a b c 2. Zanim wyruszysz w głąb gór, czyli podbieszczadzkie miasta, [w:] Paweł Luboński, Przewodnik Bieszczady, Olszanica: BOSZ, 2021, s. 68, ISBN 978-83-7576-541-0 (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj