Otwórz menu główne

Wojnicz

miasto w województwie małopolskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Wojnicz – historyczne miasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Wojnicz, której jest siedzibą. Wchodzi w skład aglomeracji tarnowskiej. Gród, wzniesiony w X wieku, stanowił część ciągu trzynastu zamków rycerskich zbudowanych w średniowieczu na wzniesieniach nad Dunajcem na terenie Małopolski. Strzegły one dunajeckiego odcinka szlaku handlowego biegnącego na Węgry wzdłuż Wisły, Dunajca, Popradu, Wagu i Dunaju i stanowiły część systemu fortyfikacyjnego państwa polskiego, chroniąc granicę od strony Węgier. Dawna Kasztelania wojnicka, jedno z najstarszych miast w Małopolsce, która cieszyła się renomą w średniowieczu, padła siedem razy ofiarą pożarów w ciągu swej tysiącletniej historii. Starostwo niegrodowe w Wojniczu miało siedzibę w Zamościu od 1277 r. lecz nie udało się ustalić pełnego dotychczas katalogu starostów wojnickich[2]. Od 1109 patronem parafii jest św. Wawrzyniec, męczennik na ruszcie; figuruje on także na tarczy herbowej miasta.

Wojnicz
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół parafialny Św. Wawrzyńca z dzwonnicą
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Wojnicz
Data założenia 1278
Prawa miejskie 1278–1934 i od 2007
Burmistrz Tadeusz Bąk
Powierzchnia 8,5 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

3372[1]
396,7 os./km²
Strefa numeracyjna +48 14
Kod pocztowy 32-830
Tablice rejestracyjne KTA
Położenie na mapie gminy Wojnicz
Mapa lokalizacyjna gminy Wojnicz
Wojnicz
Wojnicz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wojnicz
Wojnicz
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Wojnicz
Wojnicz
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnowskiego
Wojnicz
Wojnicz
Ziemia49°57′28″N 20°50′22″E/49,957778 20,839444
TERC (TERYT) 1216134
SIMC 0836276
Urząd miejski
Rynek 1
32-830 Wojnicz
Strona internetowa

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Spis treści

PołożenieEdytuj

Obszar miasta położony jest na Podgórzu Bocheńskim w Kotlinie Sandomierskiej. Jest to teren zapadliska przedkarpackiego. W niedalekiej odległości od miasta przebiega granica dwóch, wielkich jednostek geologicznych: wspomnianego wyżej zapadliska przedkarpackiego, obejmującego tereny na południe od Wojnicza, oraz nasuniętych na niego, od południa, Karpat fliszowych, reprezentowanych przez Pogórze Wiśnickie[3]. W niektórych regionalizacjach, zachodnia część Wojnicza leży na Wysoczyźnie Wojnickiej. Wysoczyzna ta przylega bezpośrednio do progu Pogórza. Jej wierzchowina niejednostajnie opada w kierunku północnym. Gród powstał na wyspie otoczonej mokradłami na równinie zalewowej doliny dolnego Dunajca.

 
Dunajec pod Melsztynem

KlimatEdytuj

Wojnicz znajduje się w klimatycznej strefie umiarkowanego ciepła, o najwyższych temperaturach w lipcu i sierpniu, a najniższych w styczniu i lutym.

  • średnia roczna temperatura: 8 °C
  • średnia roczna suma opadów: 700–750 mm
  • długość okresu wegetacyjnego: 220 dni

GlebyEdytuj

Występowanie poszczególnych klas gleb na terenie Gminy Wojnicz wyraźnie nawiązuje do litologii skał czwartorzędowych, w mniejszym stopniu skał starszych. W dolinach rzek występują gleby napływowe, zaś na Pogórzu Karpackim i na Wysoczyźnie Wojnickiej przeważają gleby brunatnoziemne, w mniejszym stopniu bielicoziemne. Inne rodzaje gleb występują zdecydowanie rzadziej.

Surowce naturalneEdytuj

Na obszarze Wojnicza występują surowce naturalne, reprezentujące: surowce energetyczne (gaz ziemny), surowce chemiczne (sole kamienne) oraz surowce skalne (kruszywa naturalne i surowce ceramiczne). Oprócz nich występują inne skały, jak np. karpackie piaskowce, syderyty (rudy żelaza), łupki bitumiczne, torfy, wody mineralne (solanki).

DemografiaEdytuj

  • 1662 rok – 500 mieszkańców
  • 1835 rok – 1200 mieszkańców
  • 1921 rok – 1500 mieszkańców
  • 1961 rok – 2100 mieszkańców
  • 2008 rok – 3509 mieszkańców
  • Piramida wieku mieszkańców Wojnicza w 2014 roku[1].


 

HistoriaEdytuj

Historia nazwyEdytuj

Prastara osada targowa i wczesnośredniowieczny gród kasztelański stąd nazwa posiada liczne poświadczenia źródłowe od XIII w., Woynicze w 1217 r., Woyniz w 1224 r., Woynicz w 1239 r., 1259 r., według Kazimierza Rymuta i Stanisława Rosponda nazwa dzierżawcza utworzona za pomocą archaicznego słowiańskiego przyrostka -jь od nazwy osobowej Wojnik[4]. Stanisław Rospond zakładał ewentualność wczesnej formy Wojnice, od nazwiska Wojna, skróconej na Wojnic i odmazurzonej na Wojnicz. W XIV wieku ustanowiono tu specjalnego poborcę cła Florzko senior districtus woinicensis. Dokument z 1374 r. wymienia obok Krakowa jako castra et civitates regni Biecz, Sącz (Sądecz), Wiślicę i Wojnicz. W 1388 r. Władysław Jagiełło potwierdził sprzedaż Tarchowa in terra wojnicensi[5].

Symbole miastaEdytuj

  • Herb Wojnicza – herbem gminy Wojnicz jest w błękitnym polu tarczy godło przedstawiające św. Wawrzyńca w barwie cielistej i srebrnym perizonium na biodrach, rozciągniętego na złotej kracie, po bokach której litery S i L Sanctus Laurentius – św. Wawrzyniec takiejże barwy.
    Herb nawiązuje do najstarszego wezwania miejscowego kościoła z XI w. Najstarsza zachowana pieczęć z postacią św. Wawrzyńca pochodzi z 1504 r. Herb w obecnej formie został zatwierdzony uchwałą Rady Gminy w 1994 r. Został on plastycznie opracowany przez Dariusza Dessauera z UMCS w Lublinie. Herb pełni podwójną funkcję: jest znakiem miasta i jednocześnie znakiem gminy.
  • Flaga Wojnicza – składa się z trzech stref: strefa górna złota (zastępowana barwą żółtą), pośrodku pas srebrny (zastępowany bielą), a strefa dolna jest błękitna
  • Hymn

Przebieg historycznyEdytuj

 
Dzwonnica w Wojniczu, XVI w.
 
Sztych Erika Dahlbergha, Bitwa pod Wojniczem 1655
 
Wojnicz: w drodze do Dunajca, 1970
 
Ulica Jagiellońska
 
Dunajec pod Wojniczem, z brzegu Ispu

Osadnictwo na terenie obecnego miasta przybierało na sile w VIII-IX w.Resztki wczesnośredniowiecznego grodziska zbudowanego w X wieku na suchej wyspie wzniesionej kilka metrów nad mokradłami doliny Dunajca i pełniącego funkcję grodu kasztelańskiego dały początek miastu Wojnicz. W X w. osada wojnicka zmieniła swój charakter i znaczenie przez fakt powstania grodu osadzonego przez wojów państwa plemiennego, a następnie polskiego. Jedna z legend natomiast mówi, że w X w. wojowie księcia Mieszka I, czy też Bolesława Chrobrego, wznieśli tu modrzewiowe grodzisko. Od tychże wojów osada otrzymała nazwę Wojnicz. Inna związana z Wojniczem podaje, że nim powstała nazwa Wojnicz, w tym miejscu był gród składający się z trzech osad, o wspólnej nazwie Trojnik. Wojnicz posiadał prawa miejskie w latach 1278–1934, odzyskał je z dniem 1 stycznia 2007 r. 3 października 1655 r. odbyła się tu bitwa.

  • 4000–1700 p.n.e. – przejściowe osadnictwo
  • 1700–700 p.n.e. – trwałe, ale nie ciągłe osadnictwo
  • 700–400 p.n.e. – nietrwałe osadnictwo łużyckie
  • X wiek – zasiedlenie osady przez wojów drużyny pierwszych władców Polski, wzniesienie wałów grodu
  • 1109 – wzniesienie kościoła pod wezwaniem św. Wawrzyńca, prawdopodobnie z fundacji Bolesława Krzywoustego jako wotum za zwycięstwo pod Nakłem
  • XII wiek – powstaje kasztelania wojnicka
  • 1112 - powstaje świątynia na miejscu gdzie jest obecnie kościół Św. Leonarda[6]
  • XIII wiek – istnienie komory celnej, prawo składu i targu
  • 1239 – powitanie Kingi, córki króla Węgier, Beli IV, przyszłej żony Bolesława Wstydliwego; Wojnicz prawdopodobnie wtedy otrzymał prawa miejskie
  • 1278 25 listopada – pierwsza wzmianka o Wojniczu jako mieście, usypanie wałów miejskich
  • 1349 – przeniesienie miasta z prawa średzkiego na magdeburskie przez Kazimierza Wielkiego
  • 1375 25 maja - pierwsza wzmianka o powiecie wojnickim
  • 1379 – pierwsza wzmianka w źródłach o zniszczeniu miasta przez pożar
  • 1381 – potwierdzenie praw miejskich przez Ludwika Węgierskiego, Wojnicz staje się siedzibą powiatu, powstaje szkoła parafialna
  • 1394 13 września – wizyta królowej Jadwigi
  • I połowa XV w. – miasto jest miejscem zbiera się na roczki sądu ziemskiego[7]
  • 1427 – zatwierdzenie przywilejów mieszczan przez Władysława Jagiełłę
  • 1456 15 kwietnia – Kazimierz Jagiellończyk zezwala na targi w każdy poniedziałek
  • 1465 – wyniesienie probostwa do godności prepozytury, powstanie szkoły kolegiackiej, wzniesienie parafialnego kościoła św. Wawrzyńca w stylu gotyckim
  • 1485 – zniszczenie miasta przez drugi pożar
  • 1496 – pierwsza wzmianka o cechu szewców w Wojniczu
  • 1503 – uchwalenie na sejmiku Laudum Wojnickiego Ziemi Krakowskiej dotyczącego pospolitego ruszenia
  • 1521 4 października – król Zygmunt I Stary pozwala mieszczanom wojnickim wybudować most na Dunajcu
  • 1527 – wydanie zezwolenia przez Zygmunta Starego na budowę pierwszego mostu na Dunajcu przez mieszczan
  • 1530 – założenie Cechu Wielkiego za zgodą Zygmunta Starego
  • 1575 – po raz pierwszy potwierdzony murowany ratusz w rynku, z wieżą, dzwonem i zegarem
  • 1655 3 października – pomiędzy wojskami polskimi a szwedzkimi zostaje stoczona bitwa pod Wojniczem
  • 1657 19 marca – wkroczenie do miasta wojsk Rakoczego i jego spalenie
  • 1702 – rajtarzy szwedzcy podpalają miasto z powodu odmowy płacenia kontrybucji Szwedom przez mieszczan
  • 1727 - wzmianka o Lyceum Woynicianum, starej bardzo szkole prowadzonej przez kapitułę wojnicką (zob. rok 1465)[8]
  • 1732 – przywłaszczenie dochodów miasta przez starostę Jakuba Stanisława Karwowskiego[9]
  • 1739 – powstanie dużego browaru na przedmieściu Zamoście
  • 1745 13 kwietnia – pożar, który zniszczył znaczną część miasta
  • 1751 – utworzenie rozległego archidiakonatu wojnickiego
  • 1752 23 marca – spłonięcie kolegiaty św. Wawrzyńca
  • 1753 – odbudowa kolegiaty i budowa kaplicy w stylu późnobarokowym
  • 1767 – malowanie fresków rokokowych w kolegiacie przez Jana Neyderfera
  • 1772 – dostanie się pod rządy austriackie w wyniku I rozbioru
  • 1773 – konsekracja kolegiaty przez biskupa krakowskiego Ignacego Kajetana Sołtyka
  • 1784 5 sierpnia – poświęcenie nowo założonego cmentarza przy gościńcu radłowskim (dziś ul. Warszawska)
  • 1800 – Wojnicz staje się siedzibą powiatu wchodzącego w skład cyrkułu bocheńskiego
  • 1831 – zniszczenie miasta i ratuszu przez pożar, budowa pomnika św. Floriana w rynku
  • 1851 – powstanie sądu powiatowego, przekształconego później w grodzki
  • 1856 – budowa kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika, omijającej miasto
  • 1867 – likwidacja powiatu wojnickiego
  • 28 listopada 1894 – zakończono proces rejestracyjny Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Wojniczu, rozpoczęty rok wcześniej.
  • 1895 – pożar miasta
  • 1914 - 1918 Pierwsza wojna światowa[10], bitwy i cmentarze wojskowe[11]
  • 1918 5 listopada – władze miejskie ogłosiły odzyskanie niepodległości i odrodzenie państwa polskiego
  • 1928 21 października – wizyta prezydenta Ignacego Mościckiego
  • 1934 8 lipca – na Rynku odsłonięto pomnik Niepodległości
  • 1935 1 kwietnia – utrata praw miejskich
  • 1939 6 września – wkroczenie wojsk hitlerowskich mimo potyczek z 39 Pułkiem Piechoty Strzelców Lwowskich którego obrona mostu nad Dunajcem się nie udała i nastąpiła okupacja
  • 1942 – masowe aresztowania do obozów koncentracyjnych, eksterminacja obywateli Żydowskich
  • 1943 5/6 czerwca 1943 – jedno z największych aresztowań w Wojniczu w czasie II wojny światowej
  • 1944 4/5 sierpnia w nocy – spadł w Dębinie Zakrzowskiej zestrzelony aliancki Halifax JP 181, należący do 148 dywizjonu RAF, w drodze do powstania warszawskiego: 7 ofiar alianckich
  • 1945 18 stycznia – wkroczenie Armii Radzieckiej, nowa okupacja przy wyzwoleniu miasta spod niemieckiej okupacji
  • 1991 4 sierpnia – odsłonięto Pomnik Lotników Alianckich w Dębinie Zakrzowskiej, zaprojektowany przez L. i O. Scheierów na upamiętnienie zmarłych pilotów alianckich z 1944 roku
  • 1992 – wychodzi pierwsze wydanie Zeszytów Wojnickich wyd. Izba Regionalna i Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Wojnickiej
  • 13 grudnia 2006 – powstanie Zielonego Parku Przemysłowego
  • 2007 1 stycznia – odzyskanie praw miejskich[12]
  • 2007 18 stycznia – oficjalne uroczystości związane z odzyskaniem praw miejskich, wizyta premiera Jarosława Kaczyńskiego
  • 9 lipca 2007 – otwarcie obwodnicy w ciągu drogi krajowej nr 94
  • 9 sierpnia 2014 – podniesienia kościoła parafialnego św. Wawrzyńca Męczennika do godności kolegiaty oraz ogłoszenie powołania do istnienia Kapituły Kolegiackiej przez biskupa Andrzeja Jeża[13]

Kasztelanowie wojniccyEdytuj

  1. Śmił 1217
  2. Dzierżykraj 1229
  3. Sąd 1233–1236
  4. Piotr 1243–1256
  5. Jakub 1256–1259
  6. Skarbimir 1275–1277
  7. Świetosław 1284
  8. Andrzej 1285–1287
  9. Klemens 1290–1292
  10. Andrzej 1317
  11. Warsz 1329–1343
  12. Jan 1345–1360
  13. Piotr 1361–1366
  14. Zawisza Gamrat 1366–1376
  15. Jan z Tęczyna Tęczyński 1379–1398
  16. Mikołaj Białucha 1399–1410
  17. Andrzej z Tęczyna Tęczyński 1410–1411
  18. Dobiesław Oleśnicki 1411–1433[14]
  19. Domarat z Kobylan Kobylański 1433–1435
  20. Jan z Tęczyna Tęczyński 1435–1437
  21. Klemens Wątróbka ze Strzelec 1437–1438
  22. Rafał z Tarnowa 1439–1441
  23. Mikołaj z Ossolina 1442–1459
  24. Dobiesław Kmita z Wiśnicza 1460–1463
  25. Jan Amor z Tarnowa Tarnowski 1464–1477
  26. Jan Feliks z Tarnowa Tarnowski 1479
  27. Andrzej z Tęczyna Tęczyński 1479–1502
  28. Jakub Siekulicki 1503–1512
  29. Andrzej Kościelecki 1513–1515
  30. Mikołaj Jordan 1515–1521
  31. Jan Amor Tarnowski 1522–1527
  32. Piotr Kmita Sobieński 1527–1532
  33. Mikołaj Wolski 1532–1535
  34. Jan Tęczyński 1535–1542
  35. Jan Spytek Tarnowski 1542–1550
  36. Stanisław Maciejowski 1550–1553
  37. Mikołaj Myszkowski 1554–1557
  38. Jan Krzysztof Tarnowski 1558–1567
  39. Piotr Zborowski 1567–1568
  40. Mikołaj Mielecki 1569
  41. Hieronim Ossoliński 1569–1570
  42. Jan Tęczyński 1571–1593
  43. Piotr Myszkowski 1593–1598
  44. Zygmunt Myszkowski 1598–1603
  45. Sebastian Lubomirski 1603–1613
  46. Jan Firlej 1613–1614
  47. Piotr Firlej 1614–1617
  48. Mikołaj Firlej 1618–1632
  49. Krzysztof Koryciński 1633–1636
  50. Krzysztof Ossoliński 1636–1638
  51. Piotr Szyszkowski 1638–1645
  52. Michał Stanisław Tarnowski 1645–1655
  53. Jan Wielopolski 1655–1667
  54. Stanisław Skarszewski 1667–1685
  55. Paweł Stokowski 1685–1686,
  56. Franciszek Jordan 1687–1694
  57. Franciszek Jan Załuski 1694–1695
  58. Przecław Stefan Szembek 1695–1702
  59. Jan Mikołaj Dąmbski 1702–1707
  60. Franciszek Dembiński 1707–1727
  61. Piotr Konstanty Stadnicki 1728–1745
  62. Franciszek Czerny-Szwarzenberg 1746–1760
  63. Adam Jordan 1760–1763,
  64. Stanisław Kostka Marcin Dembiński 1764–1779
  65. Wojciech Kluszewski 1779
  66. Piotr Józef Małachowski 1780–1782
  67. Piotr z Alkantary Ożarowski 1781–1794

ZabytkiEdytuj

W ciągu tysiąca lat istnienia, Wojnicz zniszczyło co najmniej osiem dużych pożarów oprócz szwedzkiego najazdu. Mimo tych żywiołowych strat, wojniczanie zdołali zachować szereg historycznych zabytków[15].

 
Kaplica Matki Boskiej Loretańskiej z 1905 roku, obiekt na ogólnopolskim szlaku kaplic loretańskich
  • Barokowy (z gotyckim prezbiterium) kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca (XV w.) z zabytkowym wyposażeniem[16]
  • Drewniana dzwonnica przy kościele parafialnym (XVI w.)
  • Drewniany kościół pw. św. Leonarda (wzniesiony lub przebudowany w XVII w.)[17]
  • Neogotycki pałac Dąmbskich z XIX w. Zbiory Dąbskich (galerię obrazów oraz bogatą kolekcję rycin, monet i medali) w 1903 r. przewieziono do Rzeszowa, gdzie do dzisiaj znajdują się w Muzeum Okręgowym. Biblioteka wojnicka zasiliła natomiast zasoby Biblioteki Jagiellońskiej[18].
  • Wały grodziska (X-XI w.) – tzw. „wały kasztelańskie”, rozbudowane w XIII-XV w. częściowo zniszczone w okresie od poł. XVII do końca XIX w.
  • Plebania z l. 1865 – 1867, neorenesansowa
  • Kaplica Matki Boskiej Loretańskiej (1905 r.)
  • Park dworski z 2 poł. XIX w. i dozorcówka przy bramie wjazdowej
  • Dom – przy Rynek 2, z XVIII/XIX w. piętrowy, murowany
  • Dom – przy Rynek 3, z XVIII/XIX w. piętrowy, murowany z sienią przejezdna na parterze
  • Dom – przy Rynek 4, z końca XVIII w. piętrowy, murowany z sienią w przyziemiu
  • Dom – przy Rynek 11, z XVIII/XIX w. parterowy, murowany z sienią
  • Dom – przy Jagiellońska 1, z 1 poł. XIX w. – dawny zajazd, adaptowany na koszary pod koniec XIX wieku
  • Cmentarz komunalny, założony pod koniec XVIII w., z wieloma zabytkowymi nagrobkami
  • Cmentarz wojskowy nr 282 przy ul. Loretańskiej obok Kaplicy Matki Boskiej Loretańskiej
  • Cmentarz wojenny nr 285 – Wojnicz

Pomniki i tabliceEdytuj

  • Pomnik Niepodległości w Rynku – wybudowany w 1934 roku dla uczczenia poległych w czasie I wojny światowej. Inicjatorem powstania pomnika był dr Wiktor Łowczowski.
  • Pomnik św. Floriana – usytuowany w centralnej części Rynku, pochodzi z 1843 r. i upamiętnia pożar miasta w 1831 r.
  • Pomnik Golgoty Wschodu przy kaplicy na cmentarzu komunalnym, ul. Tarnowska
  • Głaz z tablicą upamiętniającą miejsce wojnickiego ratusza na Rynku
  • Tablice św. Kingi i św. Jadwigi umieszczone na ścianie Findrówki przy Rynku 29, upamiętniające wizyty: św. Kingi w 1239 roku oraz królowej Jadwigi 13 listopada 1394 roku
  • Tablica upamiętniająca początki szkolnictwa w Wojniczu na ścianie najstarszego istniejącego budynku szkolnego w Rynku
  • Tablica upamiętniająca jedno z aresztowań w Wojniczu podczas II wojny światowej, umieszczona u stóp pomnika św. Floriana na Rynku
  • Tablica upamiętniająca udział wojnickiego rycerstwa w bitwie pod Grunwaldem umieszczona na południowej stronie wieży wojnickiej kolegiaty
  • Tablica upamiętniająca generała brygady Gustawa Gryfa Łowczowskiego, umieszczona na budynku w którym urodził się generał (róg Rynku i ul. Jagiellońskiej)
  • Tablica upamiętniająca pięciu członków rodziny Mirochnów zamordowanych przez Niemców w czasie II wojny światowej – ul. Loretańska 1

Obiekty nieistniejąceEdytuj

  • Zamek obronny - z XIII w., jeden z trzynastu na szlaku handlowym wzdłuż Dunajca, erygowany na wzniesieniu na południu miasta, został zniszczony przez Szwedów w okresie potopu. Śladu po nim nie znaleziono[19].
  • Ratusz – z końca XV w., spłonął w 1831 r. i nie został odbudowany.
  • Browar – działający na przedmieściu Zamościa, zniszczony podczas działań wojennych I wojny światowej
  • Synagoga – wzniesiona pod koniec XIX w. spłonęła w 1942 r. w miejscu gdzie obecnie znajduje się Dom Grodzki (u zbiegu ul. Długiej i Warszawskiej), spalona podczas II wojny światowej

Zasłużeni wojniczanieEdytuj

 
Teofil Żebrawski autoportret
  • Marcin z Wojnicza – w latach 1448–1449 dziekan Akademii Krakowskiej.
  • Michał z Wojnicza – profesor astronomii na Akademii Krakowskiej i altarysta przy kolegiacie wojnickiej.
  • Michał z Bystrzykowa Paryżanin – profesor Akademii Krakowskiej i jej rektor w latach 1513–1514. Autor wielu dzieł o tematyce filozoficznej i teologicznej. W latach 1497–1520 prepozyt kolegiaty w Wojniczu.
  • Dr Andrzej Kostka[20], herbu Dąbrowa, lekarz króla Zygmunta Starego, kanonik płocki, prepozyt kolegiaty w Wojniczu[21] w 1520 roku. Po pożarze katedry (4 maja 1530 roku) kanonicy płoccy postanowili pieniądze postawione przez zmarłego prepozyta Andrzeja Kostkę przeznaczyć na odbudowę spalonego kościoła
  • Stanisław Janaszowic – syn wojnickiego szewca, profesor Akademii Krakowskiej, proboszcz w Zalasowej. Zmarł w Wojniczu w 1676 r.
  • Wojciech Kluszewski – kasztelan wojnicki 1779 r., wielkorządca krakowski.
  • Teofil Żebrawski (1800-1887) – matematyk, architekt, biolog, archeolog, kartograf, geodeta, bibliograf, historyk. Profesor, usunięty z Uniwersytetu w Krakowie z powodów politycznych. Współwydawca dzieł Jana Długosza.
  • Maksymilian Machalski (1812-1890) - adwokat, poseł do Sejmu Ustawodawczego 1848, poseł do Rady Państwa (1886-1890)
  • Władysław Jordan (1819-1891) – pułkownik Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski, adiutant generała Józefa Bema w Armii Siedmiogrodzkiej. Spoczywa na cmentarzu w Wojniczu.
  • Wincenty Krzemiński (1830-1907) - pierwszy pocztmistrz, potem burmistrz; przyczynił się m.in. do rozwoju szkolnictwa i biblioteki w Wojniczu
  • Franciszek Plutyński (1833-1899) powstaniec styczniowy, pochowany na cmentarzu w Wojniczu
  • Dr Wiktor Łowczowski (1865-1939) – lekarz, pracował w Wojniczu od 1895 aż do śmierci. Twórca Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Wojniczu.
  • Stefan Sacha (1888-1943) – polityk, dziennikarz, poseł na Sejm RP, prezes Zarządu Głównego konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego
  • Gustaw Łowczowski (1897-1984) – generał brygady Wojska Polskiego, legionista, uczestnik bitwy pod Łowczówkiem. Uczestnik I wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej, kampanii francuskiej (1940) i kampanii włoskiej (1944–1945). Dowódca III Brygady Strzelców Karpackich, która wyzwoliła Bolonię. Zmarł w Londynie, skąd jego prochy zostały sprowadzone do Polski i złożone na Cmentarzu Legionistów w Łowczówku.
  • O. Antoni Mirochna (1908–1989) – franciszkanin. Do zakonu wstąpił w wieku 20 lat, wyjechał wraz ze św. Maksymilianem Kolbe do Japonii, gdzie otrzymał święcenia kapłańskie i przyjął imiona zakonne Mieczysław Maria. W 1940 został przełożonym klasztoru założonego przez Maksymiliana Kolbe w Nagasaki. Założył nowe zgromadzenie zakonne, SS Franciszkanów Rycerstwa Niepokalanej, któremu zlecił opiekę nad niepełnosprawnymi. A. Mirochna został uhonorowany wysokimi odznaczeniami japońskimi, m.in. Orderem Skarbu. Zmarł w Kognai koło Nagasaki.
  • Rebe Chaim Kreiswirth (1918-2001) - urodzony w Wojniczu wybitny uczony Tory, rabin, założyciel i rosz jesziwa wielkiej jesziwy Mercaz HaTora w Jerozolimie. Po drugiej wojnie światowej był naczelnym rabinem wielkiego skupiska chasydyzmu Machzikei Hadass w Antwerpii, Belgia[22]
  • Ks. Jan Królikiewicz (1927-1991) – społecznik, założyciel koła PTTK i Izby Regionalnej w Wojniczu, autor wielu publikacji na temat Wojnicza[23].
  • Jerzy Chumiński – (1934-2001) – nauczyciel matematyki, społecznik. Twórca i redaktor naczelny Zeszytów Wojnickich, założyciel i prezes Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Wojnickiej.
  • prof. dr hab. Józef Szymański (1931-2011) – historyk, rektor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie w latach 1982–1984. Specjalista w zakresie nauk pomocniczych historii oraz znawca dziejów społeczeństwa wczesnego średniowiecza. Współpracownik oraz Honorowy Członek Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Wojnickiej. Inicjator serii wydawniczej Biblioteczka Historyczna zawierającej źródła do dziejów Wojnicza (ponad 30 wydawnictw).

Ludzie związani z WojniczemEdytuj

 
Karol Estreicher ,,Ojciec bibliografii polskiej"

AdministracjaEdytuj

Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz jest budynek na ul. Rynek 1, w którym mieszczą się także urzędowe referaty.

GospodarkaEdytuj

  • Zielony Park Przemysłowy. W ramach ZPP w Wojniczu powstała podstrefa Tarnowskiej Specjalnej Stefy Ekonomicznej przy drodze międzynarodowej E-4 z dogodnym dostępem komunikacyjnym do tej drogi oraz w sąsiedztwie autostrady A-4. Teren Parku położony jest w północno-zachodniej części miasta Wojnicza, w obszarze który według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wyznaczono funkcję przemysłowo-usługową. Znaczna część tego obszaru to własność komunalna i Skarbu Państwa. Poza korzystną lokalizacją i ulgami fiskalnymi dla inwestorów, atutem Zielonego Parku Przemysłowego są rozwiązania prośrodowiskowe, mające redukować niekorzystny wpływ wzmożonej działalności gospodarczej na środowisko naturalne.

BezpieczeństwoEdytuj

 
Budynek ochotniczej straży pożarnej w Wojniczu

Opieka zdrowotnaEdytuj

  • Punkt lekarski Centrum Zdrowia Tuchów
  • Wojnickie Centrum Medyczne
  • Pogotowie Ratunkowe

PożarnictwoEdytuj

  • OSP

PolicjaEdytuj

  • Komisariat Policji Wojnicz – komisariat stanowi element struktury organizacyjnej Komendy Miejskiej Policji w Tarnowie. Obejmuje on swoim zasięgiem także sąsiednią gminę Zakliczyn.

Ochrona NaturyEdytuj

OświataEdytuj

Historia oświaty w Wojniczu sięga XIV wieku i przez wiele lat związana była z historią kolegiaty. Szczególnie należy zwrócić uwagę na rzemiosła praktykowane w mieście już od średnich wieków do XX-go w. a ostatecznie na wykształcenie rolnicze które się pojawiło po Drugiej wojnie[29]. Obecnie w skład szkół wojnickich wchodzą:

  • Publiczne Przedszkole
  • Szkoła Podstawowa im. św. Jana Kantego
  • Publiczne Gimnazjum im. św. Kingi
  • Zespół Szkół Licealnych i Technicznych im. Jana Pawła II

Wspólnoty religijneEdytuj

Obecnie większość mieszkańców miasta to wyznawcy religii rzymskokatolickiej. W Wojniczu mieści się siedziba dekanatu wojnickiego, grupującego okoliczne parafie, w tym tutejszą parafię pw. Św. Wawrzyńca. W Wojniczu znajduje się też Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus oraz kościół pw. Św. Leonarda. Dzień odpustu przypada na 10 sierpnia, święto patrona miasta, św. Wawrzyńca.

Dawny Sztetl wojnickiEdytuj

Historyczna (co najmniej od początku XVIII wieku - zob. artykuł o Michale Kędzierskim) wspólnota wyznania mojżeszowego w Wojniczu, wraz z bożnicą z XIX-go w. za rynkiem, uległy całkowitemu unicestwieniu po wkroczeniu wojsk niemieckich w okresie ostatniej wojny światowej. W 1880 r. było 200 obywateli pochodzenia żydowskiego w Wojniczu. W 1942 ich potomstwo, czyli kilkaset osób, zostało zabrane do getta w Zakliczynie a stamtąd na niechybną śmierć w obozie zagłady w Bełżcu[30]. Z tej wspólnoty ocalał Rebe Chaim Kreiswirth (1918-2001), wojniczanin, przedstawiciel chasydyzmu polskiego, wielki uczony Tory. Po wojnie osiadł w Belgii i mile wspominał ojczyznę z lat młodzieńczych[31].

KulturaEdytuj

 
Orchis purpurea
  • Kino Wawel
  • Gminna Biblioteka Publiczna
  • Gminny Ośrodek Kultury
  • Galeria Findrówka
  • Izba Regionalna im. Ks. Jana Królikiewicza[32]
  • Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Wojnickiej
  • Koło Pszczelarzy w Wojniczu[33]
  • Fotoklub Wojnicz – pracownia fotografii artystycznej[34]

MediaEdytuj

  • „Zeszyty Wojnickie” – kwartalnik, czasopismo historyczne, wychodzące od maja 1992
  • „Merkuriusz Wojnicki” – dwumiesięcznik miasta i gminy Wojnicz, wydawany od kwietnia 2011

SportEdytuj

Kluby sportoweEdytuj

  • LKS OLIMPIA Wojnicz – piłka nożna mężczyzn, liga okręgowa
  • Movimento UKS PG Wojnicz – sekcja kolarska
  • Wojnicki Klub Sportowy „Kyokushin” Karate

Obiekty sportoweEdytuj

  • stadion Olimpii – ul. Warszawska 43
  • boisko „Orlik” – ul. Szkolna
  • hala sportowa – ul. Rolnicza

TranzytEdytuj

Wojnicz leży na skrzyżowaniu dróg: międzynarodowej

i wojewódzkiej

W niedalekiej odległości od miasta przebiega autostrada A4. Zjazd Tarnów-Mościce komunikuje Wojnicz z tym ważnym traktem komunikacyjnym.

 
Autostrada A4 (E40) Wojnicz

Odległości od większych miast Polski:

Miasto posiada bezpośrednie połączenie PKS z Bielsko-Białą, Brzegiem, Buskiem-Zdrój, Cieszynem, Gliwicami, Katowicami, Kielcami, Krakowem, Krynicą Zdrój, Leskiem, Lublinem, Łańcutem, Mielcem, Nowym Sączem, Opolem, Rzeszowem, Stalową Wolą, Tarnobrzegiem, Tarnowem, Wrocławiem, Zakopanem.

Wojnicz posiada 2 obwodnice – północną, leżącą w ciągu drogi nr 94, oraz wschodnią.

Najbliższa stacja PKP znajduje się w Bogumiłowicach, oddalonych 8 km od centrum miasta lub w Tarnowie – 12 km.

Najbliższe lotnisko znajduje się w Krakowie Balicach i Rzeszowie Jasionce.

TurystykaEdytuj

Trasy pieszeEdytuj

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Wojnicz, w oparciu o dane GUS.
  2. Historia starostwa wojnickiego
  3. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  4. Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław 1980, s. 267.
  5. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 433.
  6. Wojnickie Legendy w opracowaniu Ks. Jana Królikiewicza. Wojnicz, 2013. TPZW
  7. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  8. Na stanowisko rektora szkoły stawały osoby z wykształceniem uniwersyteckim. Z tego liceum wielu się dostawało do Akademii Krakowskiej lub na Uniwersytet Jagielloński
  9. Łukasz Kossacki-Lytwyn. Studium przypadku Michała Kędzierskiego z Wojnicza czyli losy neofity na prowincji w pierwszej połowie XVIII wieku. „Kwartalnik Historii Żydów”, s. 284-296, 2014, nr.2. Żydowski Instytut Historyczny.  Artykuł ten wskazuje na osadę żydowską w Wojniczu co najmniej od początku XVIII w. Michał Kędzierski (neofita ożeniony z wojniczanką Bialikiewiczówną) był dzierżawcą Jakuba Karwowskiego i razem wykiwali gospodarza karczmy wojnickiej.
  10. Zeszyty Wojnickie ,,W ogniu Wielkiej Wojny - Działania wojenne I wojny światowej w okolicach miasta Wojnicz", 2015
  11. Zeszyty Wojnickie, Śladami I wojny światowej, cmentarze wojenne w Wojniczu i okolicy
  12. Kolejnym miastem w powiecie, Powiat tarnowski [dostęp 2019-03-27]. uroczyste nadanie (oddanie) praw miejskich
  13. Podniesienie kościoła parafialnego św. Wawrzyńca Męczennika w Wojniczu do godności kolegiaty (pol.). Tarnowska.tv. [dostęp 2014-08-10].
  14. Z Oleśnicy i Sienna.
  15. Zestawienie zabytków nieruchomych województwa małopolskiego (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2018-05-19].  Cytat: Wojnicz – układ przestrzenny miasta, nr rej.: A-132 z 8.10.1977 – kościół par. pw. św. Wawrzyńca, XV, XVIII, 1920-30, nr rej.: 307 z 13.10.1971 – dzwonnica, drewn., XVIII, nr rej.: j.w. – cmentarz kościelny, nr rej.: j.w. – kościół d. szpitalny pw. św. Leonarda, drewn., XVII, nr rej.: A-310 z 13.10.1947 i z 20.10.1971 – cmentarz kościelny, nr rej.: j.w. – kaplica grobowa Stadnickich, na cmentarzu komunalnym, 1880, nr rej.: A-426 z 14.12.1998 – kaplica pw. Matki Boskiej Loretańskiej, 1905, nr rej.: A-133/M z 20.03.2008 – cmentarz wojenny Nr 282 z I wojny światowej, 1915-16, nr rej.: j.w. – cmentarz wojenny Nr 285 z I wojny światowej, 1915-16, nr rej.: A-465/M z 6.04.2009 – zespół pałacowy: – pałac, 2 poł. XIX, nr rej.: I-3-19/47 z 13.10.1947 oraz 308 z 20.10.1971 – park, 1 poł. XIX-XX, nr rej.: j.w. oraz A-19/M z 31.05.2004 – kordegarda, 1874, nr rej.:A-19/M z 31.05.2004 – willa, 1922-24, nr rej.: j.w. – zegar słoneczny (stół ogrodowy), 1870, nr rej.: j.w. – dom, ul. Jagiellońska 1 / Rynek 9, XVIII-XX, nr rej.: A-351 z 4.08.1992
  16. Informacje o kościele św. Wawrzyńca w Wojniczu na stronie „Kościoły Zabytkowe Diecezji Tarnowskiej” [1].
  17. Informacje o kościele św. Leonarda w Wojniczu na stronie „Kościoły Zabytkowe Diecezji Tarnowskiej” [2].
  18. Marek Żukow-Karczewski, Rezydencje – muzea: Spuścizna europejskiej kultury w Polsce, „AURA”, nr 7/1991 r.
  19. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom XIII, s. 752
  20. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin  2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​, s. 25, 28, 29.
  21. Materiały do biografii, genealogii i historii rodu Kostków, herbu Dąbrowa. Zeszyt nr 2. Wyd. Stowarzyszenie rodu Kostków. Białystok – Koszalin 2014, s. 7, 8, 9.
  22. S.Bruchi, M. Plaut, HaRav Chaim Kreiswirth ztvk, wyd. Dei'ah VeDibur, 2 stycznia 2002 [dostęp 2010-03-10] [zarchiwizowane z adresu 2010-01-09] (ang.).
  23. biogram Jana Królikiewicza na s. 34
  24. Biogram w Polskim Słowniku Biograficznym
  25. Maria Emilia Leszczyńska-Mittelstaedt, Wielkopolski Słownik Pisarek [dostęp 2019-03-23].
  26. Directory of Polish Officials, University of Florida - Arthur Smathers Library, 2016, s. 154 [dostęp 2019-03-23] (ang.). Rejestr Polskiego Rządu, styczeń 1966
  27. Kronika. Wojnicz. „Nowa Reforma”, s. 2, nr 261 z 4 lipca 1914. 
  28. Matthew Norman. Patio restaurant review. , 12 styczeń 2014. Daily Telegraph (ang.). [dostęp 23 marca 2019]. 
  29. Historia oświaty w Wojniczu
  30. Historia Żydów w Wojniczu (ang.).
  31. Chaim Kreiswirth nawiązuje do historii Polski w przemówieniu o dobroczyńcach z Antwerpii (po angielsku)
  32. [3]Izba Regionalna im. Ks. Jana Królikiewicza, Rynek,1, liczy poad 2000 eksponatów i ma w planie otworzyć Muzeum ziemi wojnickiej. (Dostęp 22 marca 2019)
  33. Koło Pszczelarzy w Wojniczu - Historia - członkowie
  34. Fotum.

BibliografiaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj