Czarny Staw Jaworowy

Czarny Staw Jaworowy (słow. Čierne pleso, Čierne pleso Javorové, niem. Javorinaer Schwarzer See, węg. Javorinai-Fekete-tó[1]) – staw w słowackich Tatrach Wysokich, w Czarnym Ogrodzie – dolnej części Doliny Czarnej Jaworowej (Čierna Javorová dolina), odnogi Doliny Jaworowej (Javorová dolina). Staw leży na wysokości 1492,1 m n.p.m., ma 0,81 ha powierzchni i 3,0 m głębokości (pomiary powierzchni i głębokości z lat 1961–1967).

Czarny Staw Jaworowy
Čierne Javorové pleso
Ilustracja
Czarny Staw Jaworowy, w tle masyw Szerokiej Jaworzyńskiej
Położenie
Państwo

 Słowacja

Region

Dolina Czarna Jaworowa, Tatry

Wysokość lustra

1492,1 m n.p.m.

Morfometria
Powierzchnia

0,81 ha

Wymiary
• max długość
• max szerokość


160 m
85 m

Głębokość
• maksymalna


3,0 m

Hydrologia
Rzeki zasilające

Czarny Potok Jaworowy

Rzeki wypływające

Czarny Potok Jaworowy

Położenie na mapie Tatr
Mapa konturowa Tatr, po prawej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Czarny Staw Jaworowy”
Położenie na mapie Karpat
Mapa konturowa Karpat, u góry nieco na lewo znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Czarny Staw Jaworowy”
Ziemia49°12′50″N 20°10′16″E/49,213889 20,171111

Jezioro jest systematycznie zasypywane przez wpływający do niego Czarny Potok Jaworowy (Čierny potok), który po ekstremalnych opadach deszczu znosi do zbiornika wielkie ilości materiału z potężnych spływów gruzowych na zboczach doliny. W miejscu ujścia potoku utworzył się charakterystyczny, niestabilny stożek napływowy złożony ze żwiru granitowego. Stwierdzono tu odłamy skalne przyniesione nawet z odległości ok. 1,5 km[2]. Koryto potoku jest w tym miejscu zazwyczaj suche, poza okresami deszczów woda płynie nim jedynie w czasie wiosennych roztopów.

Po południowej stronie stawu znajduje się płaska, trawiasta równinka (obecnie zarastająca kosodrzewiną). Jest ona częściowo podmokła i w przeszłości stanowiła dno stawu, który od czasu swojego powstania zmniejszył się trzykrotnie. Jedynie w latach 1949-2018 powierzchnia stawu zmniejszyła się o 1455 m2, tj. o 18%. Obliczono, że w tym czasie do misy stawu dostało się od 1400 do 1600 m3 materiału skalnego. W wyniku tego całkowita objętość stawu zmniejszyła się o 6-8%. W niektórych miejscach przybyła warstwa osadów o grubości do 3,5 m[2].

Południowo-zachodnia zatoczka stawu jest bardzo płytka, a jej większą część zajmuje owalna wysepka. Wystaje ona ponad powierzchnię wody 20-50 cm. Jest młodym utworem, liczy sobie nie więcej niż 150-200 lat. Powstała poprzez osadzanie się drobnego materiału mineralnego w wyniku nietypowego krążenia wody w zbiorniku. Jest porośnięta trawami i inną roślinnością zielną, które ustabilizowały ją w ostatnich paru dziesięcioleciach[2].

Zachodnie, północne i wschodnie brzegi stawu są otoczone gęstymi łanami kosodrzewiny, wśród której występują pojedynczo lub w niewielkich grupach świerki, jarzębiny i limby. Nad północnym brzegiem znajduje się źródełko, w pobliżu którego stał przed I wojną światową domek strażników dóbr księcia Christiana Hohenlohego. Poziom wody w jeziorze wykazuje spore wahania. Ze stawu wypływa Czarny Potok Jaworowy, będący prawobrzeżnym dopływem Jaworowego Potoku (Javorinka) i wpadający do niego na wysokości ok. 1270 m.

Nazwa Czarnego Stawu Jaworowego pochodzi od jego ciemnego zabarwienia spowodowanego mulistym dnem oraz położenia w Dolinie Jaworowej. Nad staw nie prowadzi żaden szlak turystyczny, dochodzi tam za to wyraźna ścieżka nieznakowana rozpoczynająca się w pobliżu dolnego krańca Jaworowej Polany.

Osobny artykuł: Jeziora tatrzańskie.

PrzypisyEdytuj

  1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. a b c Juraj Kapusta: Zanikanie tatrzańskich stawów [w:] „Tatry”nr 74, jesień 2020, s. 66-75

BibliografiaEdytuj

  • Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część XVIII. Lodowa Przełęcz – Lodowy Zwornik. Warszawa: Sklep Podróżnika, 1993.
  • Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.