Otwórz menu główne

Czatkowiellarodzaj długoszyjego archozauromorfa żyjącego pod koniec wczesnego triasu na terenach współczesnej Europy. Został opisany w 2009 roku przez Magdalenę Borsuk-Białynicką i Susan E. Evans w oparciu o niemal kompletną prawą kość szczękową (ZPAL RV/100) odkrytą na stanowisku Czatkowice 1 w Czatkowicach (obecnie osiedle w Krzeszowicach). Oprócz holotypu odnaleziono również szczątki co najmniej kilku innych osobników. Wiek osadów krasowych, z których wydobyto skamieniałości, datuje się na początek późnego oleneku[1].

Czatkowiella
Borsuk-Białynicka i Evans, 2009
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Rodzaj Czatkowiella
Gatunki
  • C. harae Borsuk-Białynicka i Evans, 2009

Pod względem budowy Czatkowiella przypomina wczesne archozauromorfy, zwłaszcza klasyfikowane tradycyjnie w grupie Prolacertiformes (prawdopodobnie parafiletycznej), od których różni się trójgłowymi żebrami niektórych przednich kręgów tułowiowych – w odróżnieniu od lepidozauromorfów z grupy Kuehneosauridae żebra te nie były przymocowane do zakończeń wydłużonych wyrostków poprzecznych. Kręgi szyjne były wydłużone – ich długość dwukrotnie przekraczała wysokość. Kość ramienna miała prawdopodobnie 10–30 mm długości; cechowała się ona obecnością foramen entepicondylare, co odróżnia ją od kości ramiennych innych archozauromorfów[1]. Z tego względu Ezcurra i in. (2014) sugerują, że kości ramienne przypisywane do Czatkowiella mogą należeć do gadów niebędących archozauromorfami (zwłaszcza, że ze stanowiska w Czatkowicach znane są również skamieniałości przedstawicieli innych grup gadów)[2]. Czaszka mierzy przeciętnie około 40 mm długości, jednak odnaleziono zarówno bardzo małe, jak i bardzo duże żuchwy, co dowodzi występowania stosunkowo dużej zmienności, którą autorki uznały za wewnątrzgatunkową. U dorosłych zwierząt w żuchwie znajdowało się prawdopodobnie 20–30 zębów. Uzębienie nie było tekodontyczne, co – w połączeniu z brakiem okna przedoczodołowego – wyklucza przynależność czatkowielli do kladu Archosauriformes. Według analiz filogenetycznych przeprowadzonych przez Borsuk-Białynicką i Evans Czatkowiella jest najbliżej spokrewniona z Protorosaurus – klad obejmujący te rodzaje znajduje się u podstawy drzewa filogenetycznego archozauromorfów i nie jest blisko spokrewniony z innymi taksonami zaliczanymi tradycyjnie do Prolacertiformes, takimi jak Prolacerta, Tanystropheus, Langobardisaurus i Macrocnemus[1].

Nazwa rodzajowa Czatkowiella odnosi się do stanowiska Czatkowice 1, gdzie odnaleziono skamieniałości tego archozauromorfa. Nazwa gatunkowa gatunku typowego, harae, honoruje Ewę Harę z Instytutu Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN, która była odpowiedzialna za preparację większości szczątków odkrytych w Czatkowicach[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Magdalena Borsuk-Białynicka, Susan E. Evans. A long-necked archosauromorph from the Early Triassic of Poland. „Palaeontologia Polonica”. 65, s. 203–234, 2009 (ang.). 
  2. Martín D. Ezcurra, Torsten M. Scheyer, Richard J. Butler. The origin and early evolution of Sauria: reassessing the Permian saurian fossil record and the timing of the crocodile-lizard divergence. „PLOS ONE”. 9 (2): e89165, 2014. DOI: 10.1371/journal.pone.0089165 (ang.).