Otwórz menu główne

Czatkowice (Krzeszowice)

Ten artykuł dotyczy osiedla Krzeszowic w województwie małopolskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej samej nazwie.

Czatkowice – niegdyś wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice, obecnie jedno z osiedli miasta Krzeszowice, składa się z dwóch części: Czatkowice Górne (starsza część) i Czatkowice Dolne (młodsza część), która znajduje się nad rzeką Krzeszówką w Dolinie Krzeszówki. W 1997 wieś została przyłączona do Krzeszowic.

Czatkowice
Osiedle Krzeszowic
Ilustracja
Kopalnia Wapienia Czatkowice
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Krzeszowice
Miasto Krzeszowice
Zarządzający Helena Latawiec
Populacja (2006)
• liczba ludności

887
Nr kierunkowy 12
Kod pocztowy 32-065
Tablice rejestracyjne KRA
Położenie na mapie Krzeszowic
Mapa lokalizacyjna Krzeszowic
Czatkowice
Czatkowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czatkowice
Czatkowice
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Czatkowice
Czatkowice
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krakowskiego
Czatkowice
Czatkowice
Położenie na mapie gminy Krzeszowice
Mapa lokalizacyjna gminy Krzeszowice
Czatkowice
Czatkowice
Ziemia50°09′01″N 19°38′40″E/50,150278 19,644444
Portal Portal Polska

Wieś położona w końcu XVI wieku w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu w Krakowie[1].

HistoriaEdytuj

Wieś wymieniana była w dokumencie z 1254 pod nazwą Crathowicze i znajdowała się w składzie dóbr Norbetanek z Zwierzyńca w Krakowie. W XV w. nazywała się Czadkowycze, kiedy to znajdował się folwark, którego właścicielem był Mikołaj Paczółtowski. W XVI w. wieś dziedziczył Jan Zebrzydowski. W 1870 w Czatkowicach zamieszkiwało 398 osób, w 1890 było już 472 mieszkańców, a w 1910 612 czatkowiczan, w tym 606 katolików i 6 osób wyznania Mojżeszowego[2]. W 1889 w Czatkowicach urodził się Jan Gadomski, polski astronom, popularyzator astronomii i kosmonautyki.

Przed I wojną światową "wieś odwiedzana była przez wielu kuracjuszy z pobliskich Krzeszowic, wieś określona była mianem latowiska. Wczasowicze mieli do dyspozycji kilkanaście domków"[3]. W 1920 powstała we wsi jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. W 1928 dzierżawcą dworu w Czatkowicach Górnych został Józef Seweryński. W 1943 Krakowskie Towarzystwo Sportu Wędkowego „Wędzisko” w miejsce zlikwidowanego na skutek innych inwestycji niemieckich ośrodka zarybieniowego w Czatkowicach wybudowało nowy ośrodek. W latach 50. XX w. na terenie Czatkowic Górnych mieszkali pierwsi Świadkowie Jehowy z terenu dzisiejszego zboru w Krzeszowicach. W latach 1907–1985 w Czatkowicach Dolnych istniała szkoła podstawowa, a od 1985 do 2000 szkoła rolnicza. Uczniowie filii czernichowskiej szkoły mieli praktyki w pobliskim gospodarstwie rolnym (obora w Czatkowicach Górnych, należąca wówczas do Stacji Hodowli Roślin Ogrodniczych w Krzeszowicach, na terenie dawnego dworu – obecnie kompleks hodowlany już nie istnieje).

W południowo-zachodniej części osiedla (Czatkowice Dolne) na zalesionym grzbiecie Bartlowej Góry znajdują się ślady grodziska z okresu wczesnego średniowiecza, nazywane okopami szwedzkimi, ponieważ było również obozem żołnierzy szwedzkich z 1655. W czasie wojen polsko-szwedzkich król Karol Gustaw kazał tam zbudować obszerny obóz otoczony potrójnym rzędem szańców, a przy nim szeroki gościniec z Krzeszowic do Nowej Góry. Gród na Barlowej Górze (Bartlówce) miał średnicę do ok. 280 m.

Na terenie Czatkowic naukowcy z Instytutu Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN odkryli m.in. szczątki prażaby Czatkobatrach (Czatkobatrachus polonicus), w brekcji kostnej[4], fragment kości szczękowej długoszyjego archozauromorfa Czatkowiella, fragment czaszki rodzaju lepidozauromorfa Sophineta, przednią część kości szczękowej bazalnego przedstawiciela Archosauriformes Osmolskina czatkowicensis, jeden kręg szyjny niewielkiego archozauromorfa o nazwie Collilongus oraz kość czaszki i szkielet pozaczaszkowy Parotosuchus speleus.

Eksploatacja wapienia z pokładów wapienia dolnokarbońskiego w Czatkowicach (Dolnych) rozpoczęta w 1943 przez hitlerowców w celu zaopatrywania Zakładów Chemicznych w Oświęcimiu, który wypalano na karbid i dalej wytwarzano acetylen. Po II wojnie światowej tutejszy kamieniołom dostarczał wapień dla potrzeb dla potrzeb przemysłu hutniczego, szklarskiego, chemicznego, cukrowniczego i budownictwa, a odpady (wysiewki) do cementowni do produkcji klinkieru. Aktualnie rocznie Kopalnia Wapienia Czatkowice wytwarza ok. 400 tys. ton kruszywa, a pozostałego asortymentu wapienia ok. 1,5 mln. ton rocznie. Do kamieniołomu poprowadzona jest bocznica kolejowa z krzeszowickiej stacji PKP – wybudowana w 1944[5].

Jest to kamieniołom utworów dolnego karbonu facji wapienia węglowego (turnej, wizen). Utwory tej serii o zawartości dolomitu dochodzącej do 36% ze zjawiskami sylifikacji wydobywane były w rejonie Czernej i Paczółtowic. Obszar kopalni położony jest na monoklinie śląsko-krakowskiej, w północnym skrzydle Rowu Krzeszowickiego. Złoże wapienie o zawartości węglanu wapnia 95-97%. Skała jest jasna, lekko żółtawa z bio- i intrasparytami. 17% zasobów stanowią utwory skrasowiałe, składowane na zwałowisku wewnętrznym. Eksploatacja odbywa się na 5 poziomach poprzez odstrzał fragmentu ściany. W tym celu wykonuje się kilkanaście otworów głębokości ok. 20 m, umieszcza się w nich materiał wybuchowy. Po odstrzeleniu urobek transportowany jest do zakładu, gdzie poddawany jest mechanicznemu rozdrabnianiu oraz selekcji. Gotowy surowiec wykorzystywany jest w hutnictwie, cukrownictwie, budownictwie, do odsiarczania spalin (głównie elektrowni w Jaworznie), jako topnik oraz na kruszywo drogowe.

W 2000 wybudowano na wzgórzu opodal osiedla Krzyż Milenijny. Nad osiedlem wznosi się Góra Mazurowa, na terenie Czatkowic Dolnych znajdują się źródła: Źródło Nowe, Źródło dr Wróbla, Źródło Teofili i Źródło Chuderskiego, a na terenie Czatkowic Górnych Źródło Czatkowice.

Mieści się tu również oddział pocztowy, rozlewnia wód „Eden”, noclegownia dla mężczyzn, osiedle bloków Lipiniówka (wszystko w części Czatkowic Dolnych) oraz remiza OSP powstała w latach 1956–1965 (Czatkowice Górne). Na terenie os. Czatkowice oprócz katolików mieszka liczna grupa Świadków Jehowy – ok. 2% mieszkańców. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

PrzypisyEdytuj

  1. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 103.
  2. Stanisław Polaczek "Powiat chrzanowski w W. KS. Krakowskim", 1914 r.
  3. "Przewodnik po zdrojowiskach i miejscowościach klimatycznych Galicyi”, 1912 r.
  4. National Geographic (nr 6 2002 r. (edycja polska))
  5. Bogumił Kloczkowski, Jakub Gumułczyński, Tomasz Ostrowicz, Osiołkiem po Galicji Zachodniej, Stowarzyszenie Miłośników Kolei w Krakowie, Kraków, 2007

GaleriaEdytuj