Otwórz menu główne

D-VHS

format cyfrowego zapisu wideo
Logo systemu D-VHS

D-VHS jest cyfrowym zapisem wideo opracowanym przez japońską firmę JVC, przy współpracy z Hitachi, Matsushita i Philips. Litera "D" w skrócie D-VHS oznaczała z początku "Dane" ale wraz z rozszerzeniem formatu z zapisu wideo standardowej do wysokiej rozdzielczości, JVC zmieniło znaczenie litery "D" na Digital - z ang. "cyfrowy" i używa właśnie takiej formy na swojej stronie internetowej. System D-VHS korzysta z takiej samej kasety jak i mechaniki zapisu jak system S-VHS który podobnie jak ten wymaga użycia wyższej jakości taśm, które są przez to droższe. D-VHS pozwala na rejestrowanie materiałów wideo w rozdzielczościach standardowej (SD - ang. "Standard Definition") i wysokiej rozdzielczości (HD - ang. "High Definition"). Dane wideo kodowane są za pomocą popularnej metody kompresji obrazu typu MPEG-2 i następnie obudowywane danymi dodatkowymi co w efekcie tworzy tzw. "strumień transportowy" albo strumień danych zapisywany na taśmie magnetycznej (w skrócie TS z ang. Transport Stream), taki sam jaki używany jest powszechnie w większości sprzętu używanego w profesjonalnej transmisji telewizyjnej.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Format D-VHS został wprowadzony na rynek już w 1998 roku.

W ostatecznym kształcie, system D-VHS posiadał wiele zalet i stał się wysoce uniwersalnym sposobem rejestracji wideo znakomicie nadającym się do użytku domowego. Konkurencyjne formaty oparte o taśmę magnetyczną dostępne w tamtym okresie takie jak DV i Digital8 nigdy nie wyszły poza obszar rynku kamer wideo toteż D-VHS wydawał się logicznym następcą wysłużonego VHS wprowadzając użytkownika w świat cyfrowego zapisu obrazu wysokiej jakości. Niestety, wschodzący w tym samym czasie rynek płyt DVD oraz zaprezentowane w tym samym czasie pierwsze nagrywarki wideo na bazie dysku twardego (HDD) w krótkim czasie wyparły format D-VHS z runku.

Inaczej niż w przypadku popularnego VHS, format D-VHS nie doczekał się kasety w wersji kompaktowej takiej jak VHS-C; na dodatek twórca systemu firma JVC zdecydowała się na wykorzystanie konkurencyjnego formatu kasety w formacie miniDV dla swojej pierwszej linii kamer cyfrowych. Od 2005 roku JVC rozszerzyło ofertę kamer cyfrowych o zapis bez taśmy prezentując kamery serii Everio zapisujące wideo bezpośrednio na wbudowanym dysku twardym (HDD). Równocześnie JVC oferowało alternatywny system Digital-S do użytku profesjonalnego, który używał bardzo zbliżonej do D-VHS taśmy, lecz zapis wideo opierał się na kodeku DV (a nie na MPEG) co powodowało brak kompatybilności pomiędzy obydwoma systemami ze względu na odmienny format danych.

 
Przykład kasety systemu D-VHS

Tryby zapisu i długość taśm Edytuj

System D-VHS oferuje kilka prędkości taśmy przy zapisie co ma bezpośredni wpływ na maksymalną możliwą do uzyskania jakość nagranego materiału. Przyjęto następujące prędkości zapisu: „HS” (ang. High Speed czyli duża prędkość), „STD” (ang.Standard czyli prędkość standardowa nazywana też często zamiennie z „LP” z ang. Low Speed czyli „mała prędkość) oraz „LS3” i „LS5”, które odpowiadają odpowiednio 3-krotnie lub 5-krotnie mniejszą prędkość taśmy i tym samym 3 i 5-krotnie dłuższy czas zapisu w porównaniu do prędkości standardowej (STD). Materiał w wysokiej rozdzielczości taki jak np. 1920x1080 (pełne HD) i 1280x720 (HD) zapisywany jest z prędkością danych 28.2 Mbit/s (28.2 megabitów na sekundę). Natomiast wideo w rozdzielczości standardowej 720x576 (dla systemu PAL) oraz 720x480 (dla systemu NTSC) może być zapisany już od 14.1 Mbit/s aż do najniższej 2.8 Mbit/s do czego używa się trybów STD, LS3 i LS5. Jakość zapisu w trybie standardowym (STD) przewyższa jakość zapisu na płytach DVD ponieważ prędkość danych w trybie STD jest znacznie większa (14.1 Mbit/s) w porównaniu do zapisu na DVD (5 Mbit/s) co przedkłada się na mniejszą wymaganą kompresję obrazu i tym samym mniejszą ilość tzw. artefaktów których efektem ubocznym jest tzw. pikselizacja czyli drastyczne spadek ilości szczegółów w obrazie. Tryb LS3 jest porównywalny ze średniej jakości zapisem DVD przy prędkości danych 4.7 Mbit/s, natomiast tryb LS5 można porównać do niskiej jakości materiału wideo (2.8 Mbit/s). Wszystkie podane prędkości transmisji dotyczą strumienia danych ze skompresowanym obrazem, toteż nie należy tych porównywać z prędkościami transmisji w cyfrowych urządzeniach i interfejsach (HDMI) w których przesyła się obraz nieskompresowany, gdzie liczby mogą różnić się o kilka rzędów wielkości.

O ile tryby HS, STD i LS3 występują w prawie wszystkich nowoczesnych magnetowidach D-VHS, o tyle wyprodukowano tylko dwa modele urządzeń obsługujących tryb LS5, oba JVC: HM-DH40000U oraz SR-VD400U. Kilka dostępnych trybów prędkości zapisu wraz z paroma wersjami kaset D-VHS dostępnych na runku może wprowadzić w błąd niejednego użytkownika. Dlatego tabela poniżej systematyzuje te parametry i pokazuje maksymalny czas zapisu na poszczególnych taśmach dla różnych prędkości zapisu. W tym miejscu warto zauważyć, że początkowo system D-VHS oferował tylko zapis materiału w rozdzielczości standardowej (SD). Rozszerzenie systemu o obsługę zapisu materiału w pełnej wysokiej rozdzielczości (HD) wymusiło wprowadzenie dodatkowego trybu prędkości zapisu HS. To spowodowało iż na taśmie oznaczonej jako DF-240 można zapisać 240 minut materiału w trybie STD (standardowym) albo połowę tego czyli 120 minut w trybie zapisu HS w wysokiej rozdzielczości. Dlatego analizując poniższą tabelę, warto pamiętać że podane prędkości taśmy w trybach HS i STD są odpowiednikami trybów odpowiednio SP i LP w analogowym systemie VHS.

 
Porównanie sposobów identyfikacji w różnych systemach VHS

Kaseta systemu D-VHS nie różni się od kaset VHS i S-VHS poza oczywiście lepszej jakości taśmą porównywalną z S-VHS, jest jedynie wyposażona w dodatkowy otwór do rozpoznania jej typu przez magnetowid. Otwór identyfikacyjny jest umieszczony po stronie spodniej kasety. W sumie daje to dwa otwory identyfikacyjne dla kasety D-VHS, przy tylko jednym dla S-VHS oraz braku dla pierwotnego VHS. Ciekawostką jest to iż większość kaset S-VHS może być użyta do pracy w trybie D-VHS po wywierceniu dodatkowego otworu w kasecie, co jednak nie jest wskazane ze względu na możliwość zabrudzenia nośnika a w konsekwencji uszkodzenia samego magnetowidu.

Typowe taśmy D-VHS
Oznaczenie Pojemność danych Długość taśmy Czas zapisu w różnych trybach jakości
HS (SP) STD (LP) LS3 LS5
DF-240 25 GB 248 m 120 min (2 h) 240 min (4 h) 720 min (12h) 1200 min (20 h)
DF-300 32 GB 315 m 150 min (2:30 h) 300 min (5 h) 900 min (15 h) 1500 min (25 h)
DF-420 44 GB 433 m 210 min (3:30 h) 420 min (7 h) 1,260 min (21 h) 2100 min (35 h)
DF-480 50 GB 500 m 240 min (4 h) 480 min (8 h) 1,440 min (24 h) 2400 min (40 h)

Zalety systemuEdytuj

Główną zaletą systemu D-VHS były: możliwość odtwarzania i zapisu materiału wideo w pełnej rozdzielczości HD (full HD, tzn. 1920x1080) z jakością porównywalną do współczesnych dysków Blu-ray w czasie kiedy te ostatnie nie były jeszcze w ogóle dostępne. Było to możliwe dzięki porównywalnej prędkości skompresowanego strumienia danych wspieranej przez system D-VHS (28.2 Mbp/s) w porównaniu z typowymi filmami na dyskach BluRay zapisywanymi ze strumieniem rzędu 20-28 Mbp/s oraz przy wsparciu wysokiej jakości cyfrowego dźwięku linearnego (PCM) a także wielokanałowego (AC3 5.1 oraz DTS) – wszystko zapisane na kasecie D-VHS. Magnetowidy D-VHS wspierały także system ograniczania kopiowania który umożliwiał wykonanie tylko jednej kopii oryginalnej kasety a uniemożliwiał wykonanie cyfrowej „kopii z kopii” lub alternatywny system "5c" całkowicie zakazujący kopiowanie. Miało to skłonić lobby producentów filmowych i nadawców kablowych do wsparcia systemu D-VHS w ich dekoderach. Niestety tylko częściowo zaowocowało w pojawieniu się kilku modeli urządzeń hybrydowych w postaci magnetowidu i dekodera "w jednym" oraz ograniczonej liczby filmowych tytułów na fabrycznie nagranych kasetach w systemie D-Theater oferujących najwyższej jakości obraz i wielokanałowy dźwięk na kasecie D-VHS. Amatorskie nagrywanie na D-VHS oczywiście było i jest możliwe przez wejścia analogowe takie jak wideo kompozyt (ang. Composite, w skrócie CVBS) czy S-Video ale oba przenoszą tylko wideo w rozdzielczości standardowej (SD). Zapis takiego sygnału jest możliwy na wszystkich rodzajach taśm VHS, S-VHS i D-VHS które z definicji magnetowid D-VHS obsługuje w trybach: analogowym oraz cyfrowym (tylko kasety D-VHS) które podano w tabeli na wstępie artykułu. Magnetowidy D-VHS nie zostały zaś wyposażone w wejście typu komponent (ang. Component, oznaczane często skrótem YPbPr) które wspiera przesyłanie analogowego sygnału wideo wysokiej rozdzielczości. Jedynym wejściem wideo wspierającym obraz w wysokiej rozdzielczości (HD) w magnetowidach D-VHS było cyfrowe złącze w standardzie FireWire opisane szerzej poniżej. Firewire obecne było we wszystkich magnetowidach standardu D-VHS. Firma JVC wypuściła także na rynek model magnetowidu D-VHS z wbudowanym tunerem naziemnej telewizji cyfrowej w amerykańskim systemie ATSC. Urządzenie JVC o nazwie HM-DT100U pozwala na zapis na taśmie D-VHS programów naziemnej telewizji cyfrowej z rozdzielczościami: 720p oraz 1080i bez utraty jakości. System nadawania ATSC został wprowadzony w w Stanach Zjednoczonych w 2008 roku i jest używany do dziś toteż wiele magnetowidów D-VHS wyposażonych w ten tuner jest nadal w użyciu do nagrywania ulubionych programów. Jednak liczba jak i oferta programowa telewizji naziemnej są znacznie ograniczone tak liczbą kanałów jak i zasięgiem toteż nie mogą one konkurować z ofertą telewizji kablowych. Warto także wspomnieć że nagrywanie na magnetowid D-VHS przez tuner ATSC daje znakomity obraz i dźwięk ze względu na to że nadawany strumień danych w systemie ATSC jest idealnie dopasowany i wspierany przez magnetowid D-VHS toteż jest on zapisywany na taśmie bez dodatkowej obróbki tworząc idealna cyfrową kopię materiału źródłowego. Wielu entuzjastów systemu D-VHS korzysta z tego faktu używając zewnętrznych modulatorów RF pracujących w systemie ATSC do transferu wideo wysokiej rozdzielczości z zewnętrznego źródła na taśmę D-VHS przy zachowaniu wszystkich parametrów włącznie z wielokanałowym dźwiękiem i napisami. Niestety, modulatory RF są urządzeniami drogimi przeznaczonymi na rynek profesjonalny toteż proces ten jest raczej używany do testów możliwości i serwisowania urządzeń D-VHS ale u najbardziej zatwardziałych zwolenników systemu także do archiwizowania innych materiałów wideo, bardziej z sentymentu niż ze względów praktycznych.

 
Przykład magnetowidu D-VHS firmy JVC model HM-DT100U
 
HM-DT100U jest szczytowym przedstawicielem D-VHS wyposażonym w wiele funkcji znanych z odtwarzaczy DVD takich jak obsługa kilka ścieżek audio, indeksy i wspomaganie menu.
 
HM-DT100U posiada wyjścia Component, HDMI oraz cyfrowego dźwięku Toslink. Wbudowany cyfrowy tuner HD w systemie ATSC oraz 2-kierunkowe wejście FireWire pozwala nagrywać wideo w rozdzielczości 720p oraz 1080i z wielokanałowym dźwiękiem w systemie AC3 5.1 (Dolby Digital).

Wady systemuEdytuj

System D-VHS w tym magnetowidy oraz kasety był najszerzej dostępne na rynku USA, gdzie można było kupić urządzenia do zapisu w wysokiej rozdzielczości przystosowane do telewizji HDTV. W Europie segment D-VHS praktycznie nie istniał a ilość dostępnych urządzeń do zapisu ograniczona była zaledwie do paru, w dodatku bez możliwości rejestracji obrazu w wysokiej rozdzielczości (HD). Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że system D-VHS wspiera zapis HD ale element ten nie jest wymogiem standardu D-VHS, toteż np. spotykane w Europie Zachodniej magnetowidy JVC HM-DR10000 lub Philips CR20D nie mają możliwości zapisu wideo HD z urządzeń zewnętrznych oferując jedynie „cyfrowy” zapis na taśmie materiału w rozdzielczości standardowej (SD). Jednym z powodów takiego stanu rzeczy były obostrzenia licencyjne technologii kompresji MPEG-2 nałożone przez jej twórców przy poparciu lobby producentów filmowych którzy obawiali się braku kontroli nad rozpowszechnianiem materiałów wideo z możliwością ich cyfrowego kopiowania włącznie poza kontynentem północnoamerykańskim. Ceny magnetowidów i kaset, nawet za oceanem były także dość znaczne toteż spadające ceny konkurencyjnych odtwarzaczy i płyt DVD przypieczętowały los systemu D-VHS zanim jeszcze miał szansę na obniżkę ceny tak aby rozpowszechnić się w domach na dobre. Niebagatelne znaczenie miał też relatywnie słaba kampania marketingowa producentów wspierających D-VHS którzy wyszli z założenia że klient obeznany ze starym VHS, z otwartymi rękoma przyjmie jego nową - cyfrową wersję. Wreszcie, pierwsze urządzenia D-VHS zapisujące w HD zostały zaprezentowane na amerykańskim rynku kilka lat przed wprowadzeniem cyfrowej telewizji naziemnej wspierającej nadawanie programów w wysokiej rozdzielczości ATSC (Advanced Television Systems Committee) który zastąpił wysłużony NTSC, a firmy kablowe oferujące dekodery wprowadziły ograniczenia możliwości zapisu nadawanych przez kablówki programów w wysokiej rozdzielczości na magnetowidach D-VHS. W efekcie nie było za bardzo co ale i jak na magnetowidy D-VHS nagrywać. Poza oczywiście standardowym VHS i S-VHS które urządzenia D-VHS także doskonale wspierały, czyli zapis i odczyt wraz z obsługą standardowych kaset VHS oraz S-VHS. Jedynym wejściem wideo do nagrywania w wysokiej rozdzielczości było wspomniane FireWire, znane bardziej z techniki komputerowej, które umożliwiało transfer i nagranie na taśmę D-VHS cyfrowego materiału wideo z urządzenia zewnętrznego. Umożliwiało także przesłanie nagranego na taśmie wideo do urządzenia zewnętrznego (np. komputera lub kompatybilnego odbiornika TV). Pomimo że w owym czasie amerykańskie kablówki oferowały dekodery z wyjście FireWire to było ono standardowo nieaktywne i wymagało aktywacji u operatora na specjalne żądanie klienta. Ale nawet po aktywacji, większości programów nie dało się nagrywać ze względu na ograniczenia licencyjne do praw autorskich które magnetowidy D-VHS wspierały, w efekcie odmawiając nagrania na taśmę nawet przy podłączeniu do dekodera z aktywnym poprawnie pracującym wyjściem FireWire. Równoczesny brak lub znikoma ilość dekoderów telewizji satelitarnej wspierających FireWire dodatkowo przyczyniła się do tego że wielu konsumentów uznało to za wystarczający powód żeby nie inwestować w kosztowny wtedy magnetowid D-VHS.

Ciekawostką jest to że o ile amerykańska federalna agencja komunikacji (FCC) nakazała producentom urządzeń do odbioru TV kablowej wyposażać dekodery w złącze FireWire, o tyle przepisy na ten temat mówiły jedynie o użyciu tego interfejsu na potrzeby osób niedosłyszących które używały złącza FireWire do podłączenia zewnętrznego „generatora napisów” (CC – ang. Closed Captions) który umożliwiał oglądanie programu TV bez dźwięku. Istniejąca kaseta VHS użyta także to D-VHS, jej spore rozmiary i konieczność przewijania (w odróżnieniu od przeskakiwania jak w CD i DVD) okazały się dodatkowym przysłowiowym „gwoździem do trumny” systemu D-VHS. Wprowadzenie nagrywarek z zapisem na twardym dysku (HDD) przypieczętowało los kaset jak i całego systemu. Istnieją też pewne małe ale istotne różnice w zapisie strumienia danych na taśmie D-VHS dla różnych producentów np. JVC i Mitsubishi co powoduje niekompatybilność nagranych kaset. Podobnie kasety w systemach PAL i NTSC są niekompatybilne.

W Wielkiej Brytanii JVC zaprezentowało magnetowid D-VHS HM-DR10000, który umożliwiał zapis cyfrowy z kamery DV przez wejście FireWire, ale nie w postaci strumienia danych. Jak również zapis materiałów wideo z wejść analogowych w rozdzielczości standardowej w postaci cyfrowej na kasetach D-VHS. Spełniał także funkcję wysokiej klasy magnetowidu do nagrywania i odtwarzania zwykłych kaset VHS i S-VHS. Nagrania cyfrowe w trybie STD prezentowały znacznie lepszą jakość w porównaniu do wersji S-VHS. Przykładowo użycie trybu zapisu LS3 umożliwiało teoretycznie zapis ponad 17 godzin na pojedynczej kasecie S-VHS E-240, niestety ten model nie pozwalał na zapis cyfrowy na taśmach S-VHS. Wielu użytkowników było jednak rozczarowanych brakiem wyjścia DV do przesyłu cyfrowej jakości z nagranej kasety na komputer z wejściem FireWire. Ten magnetowid nie posiada także trybu RGB na wejściu/wyjściu SCART. Odpowiednik tego modelu na rynku amerykańskim miał natomiast wyjście typu komponent (YPbPr), którego w wersji europejskiej brak.


D-TheaterEdytuj

W 2002 roku na rynku amerykańskim pojawiły się pierwsze nagrane fabrycznie w HD filmy na kasetach D-VHS, sprzedawane pod logiem „D-Theater”. Pomimo że kasety te były zgodne z D-VHS, można je było odtworzyć tylko w magnetowidach D-VHS z logiem „D-Theater”. Kasety „D-Theater” oferowały materiał studyjnie nagrany w rozdzielczościach 720p oraz 1080i (pełne HD z przeplotem) oraz z co najmniej jedną ścieżką dźwiękową w zapisana w systemie Dolby Digital dwu lub wielokanałowym. Cztery największe Hollywoodzkie studia takie jak 20th Century Fox, Artisan Entertainment, Dreamworks i Universal Pictures wydały wiele pozycji filmowych na kasetach D-VHS pod logiem “D-Theater”. Nagrania „D-Theater” oferują wysoką jakość obrazu i dźwięku w porównaniu ze starymi formatami (VHS i DVD) która praktycznie nie odbiega od jakości przy zapisie na współczesnych płytach BluRay. Podobnie jak DVD i BluRay, kasety D-Theater mają przypisany tzw. region w który musi być zgodny z regionem magnetowidu D-VHS aby odtworzyć film. Istnieją 3 regiony, 1 dla Stanów Zjednoczonych, 2 dla Japonii oraz 3 dla Korei Płd. Nie powstała jednak ani jedna kaseta w regionie innym niż 1. Istnieją niepotwierdzone pogłoski o próbach przeróbki japońskich magnetowidów D-VHS w celu zmuszenia odtwarzania kaset z regionu 1.

Ostatnim filmem na kasecie D-VHS w formacie D-Theater był wydany przez 20th Century Fox „Ja, Robot” (tyt.oryg. „I, Robot”). Ciekawostką jest to że oprócz ścieżki dźwiękowej AC3, kaseta miała także zapisany dźwięk wielokanałowy w DTS. Film pojawił się w 2004 bez wcześniejszych zapowiedzi i był dostępny jedynie na stronie i w sklepach firmowych JVC. Obecnie film ten jako jedyny ze ścieżka DTS stanowi gratkę kolekcjonerską. W momencie pojawienia się filmu „Ja, Robot”, studio zapowiedziało wersje D-Theater innego thrillera „Obcy kontra Predator” (tyt.oryg. „Alien vs. Predator”) ale film ten nigdy nie dostał się do dystrybucji. Ponoć istnieje parę kopii tego wydania ale są tak rzadkie wśród kolekcjonerów iż niektórzy twierdzą że nie są prawdziwe i że oryginały w ogóle nie przetrwały. Większość nagranych taśm posiada mechanizm przez kopiowaniem zwany jako DTCP znany także pod nazwą „5c” („kopiowanie zabronione” z ang. „Copy never”) który uniemożliwia skopiowanie oryginalnej zabezpieczonej kasety przez złącze cyfrowe FireWire.

DTSEdytuj

Jak wspomniano wcześniej, format D-Theater przewiduje umieszczenie nie jednej ale wielu ścieżek dźwiękowych na kasecie D-VHS, podobnie jak to ma miejsce na dyskach DVD i BluRay. Wielokanałowy zapis wysokiej jakości DTS jest jednym z nich, lecz korzystanie z jego dobrodziejstw było możliwe tylko w nielicznych magnetowidach system D-VHS takich jak: Marantz MV-8300, modele JVC: HM-DH40000, HM-DH5U włącznie z najlepiej wyposażonym HM-DT100U które pozwalały na wybór ścieżki dźwiękowej przez użytkownika oraz posiadały cyfrowe optyczne wyjście sygnału audio w celu przesłania strumienia DTS do zewnętrznego dekodera, np. wbudowanego w amplituner kina domowego. Magnetowidy D-VHS nie miały bowiem wbudowanego wewnętrznego dekodera DTS, a jedynie AC3 (Dolby Digital).

PodsumowanieEdytuj

System D-VHS (na rynku od 1998) miał szansę wypełnić rynkową dziurę przekazu wideo w wysokiej rozdzielczości (HD) w czasach zanim jeszcze pojawiły się oparte o dyski systemy HD-DVD i Bluray (2006). Mielibyśmy okazję cieszyć się filmami HD w domowym zaciszu na prawie dekadę przez rozpowszechnieniem tych alternatywnych formatów. Niestety DVD oparte co prawda o standardową rozdzielczość (SD) obrazu ale oferującą niesłychana wygodę użytkowania dysku w formacie płyty kompaktowej wygrało. Wielka i nieporęczna kaseta formatu VHS przegrała w tamtym czasie z DVD jako nośnik do odtwarzania, a z nagrywarkami HDD jako nośnik zapisu wideo. W czasie kiedy promowano system D-VHS, na rynku telewizorów królowały nadal odbiorniki kineskopowe (CRT) z maksymalną przekątną ekranu 32 do 36 cali która była za mała aby pokazać zalety obrazu wysokiej rozdzielczości a wspomagającego przez D-VHS. Wielkoformatowe telewizory (ekran pow. 40 cali) LCD dopiero raczkowały na rynku mijając się niejako z systemem D-VHS który w połowie pierwszej dekady XXI wieku bezpowrotnie zniknął z rynku domowego wideo. Szkoda, bo nawet dzisiaj w 2017 oglądając film D-Theater nagrany na kasecie D-VHS trudno jest odróżnić jego jakość od współczesnych wydań na dyskach Bluray.

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

ŹródłaEdytuj