Otwórz menu główne
Nieoficjalna flaga szwedzkojęzycznej mniejszości

Estońscy Szwedzi lub Szwedzi z wybrzeża (szw.: estlandssvenskar, "Estońscy Szwedzi", potocznie aibofolke, "Ludzie z wysp", est.: rannarootslased, "Szwedzi z wybrzeża") – szwedzkojęzyczna mniejszość zamieszkująca rejony północno-zachodnie i wyspy Estonii.

Estonia od wieków była miejscem osadnictwa i wypraw wikingów ze Szwecji i Danii, jednak rozpoczęcie osadnictwa szwedzkiego na tym obszarze (gdy istniało już państwo szwedzkie) (znanym jako Aiboland) datuje się na XIII i XIV wiek, ale bardzo prawdopodobne, że było nawet wcześniej. Większość z estońskich Szwedów wyjechała do Szwecji po zajęciu Estonii przez Armię Czerwoną w czasie II wojny światowej, tylko niewielka liczba z nich mieszka obecnie w Estonii.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Wczesna historiaEdytuj

Estonia, najdłużej w swej historii (wieleset lat) była częścią niemieckich państw zakonnych i znajdowała się pod niemiecką dominacją. W tym czasie na tereny Estonii przybyli pierwsi szwedzcy osadnicy. Z 1294 pochodzi pierwszy dokument potwierdzający osiedlanie się Szwedów na terenie Estonii w okolicach miasta Hapsal, obecnie Haapsalu. W XIII i XIV wieku duża liczba Szwedów zasiedliła Estonię.

Szwedzka EstoniaEdytuj

 
Szwedzkie imperium z 1658 r. obejmujące także Estonię, Finlandię i płn. Łotwę

W 1561 Estonia znalazła się pod panowaniem Szwecji i pozostała w niej do 1721 roku. Estońscy Szwedzi wykorzystali to i język szwedzki obok niemieckiego i estońskiego stał się oficjalnym językiem w Estonii.

Późniejsze czasyEdytuj

Gdy Szwecja utraciła, na rzecz Rosji, kontrolę nad Estonią i Finlandią warunki życia estońskich Szwedów pogorszyły się. Część z estońskich Szwedów podróżowała po Imperium Rosyjskim w poszukiwaniu lepszych warunków, spora ich grupa dotarła do osady Staroszwedzkie (Gammalsvenskby), na obecnej Ukrainie, gdzie ich potomkowie żyją do dziś. Gdy, w 1918 r., Estonia uzyskała niepodległość, mniejszości narodowe jak np. Szwedzi, Niemcy, Rosjanie zyskali dużą swobodę kulturalną, równą Estończykom oraz miejsca w estońskim rządzie. Jednakże pod względem ekonomicznym Szwedzi i Rosjanie czerpali mniejsze korzyści z nowego prawa niż Niemcy i Estończycy. Po inwazji Armii Czerwonej na Estonię, w czasie II wojny światowej i przymusowym włączeniu Estonii do ZSRR, zamieszkali, w dużym stopniu, na wyspach Szwedzi zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów, gdyż obszary te miały być przekształcone na bazy dla sowieckich okupantów. W tym czasie większość Estońskich Szwedów opuściła Estonię, tylko nieliczna grupa została.

JęzykEdytuj

Nie było jednego dialektu szwedzkiego wśród Estońskich Szwedów, ale kilka. Były to pochodne wschodnich odmian szwedzkiego. Wyspa Ruhnu miała swój własny dialekt, na wyspach Vormsi-Noarootsi-Riguldi były kolejny dialekt szwedzkiego, był także dialekt wysp Pakri-Vihterpalu oraz wyspy Hiuma.

 
Tradycyjny szwedzki obszar językowy, z zaznaczonymi estońskimi dialektami