Otwórz menu główne

Gelnica (niem. Göllnitz, węg. Gölnicbánya) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju koszyckim, w historycznym regionie Spisz na wschodnim krańcu Rudaw Słowackich, w dolinie rzeki Hnilec. Dzisiejsza słowacka nazwa miasta pochodzi od niemieckiej wersji pierwotnej słowackiej nazwy „Gnilec”, pochodzącej od rzeki Hnilec, przepływającej przez miasto.

Gelnica
Ilustracja
Rynek
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj  koszycki
Burmistrz Dušan Tomaško[1]
Powierzchnia 57,652[2] km²
Wysokość 372[3] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

6202[3]
107,6 os./km²
Nr kierunkowy 0 53
Kod pocztowy 056 01
Tablice rejestracyjne GL
Położenie na mapie kraju koszyckiego
Mapa lokalizacyjna kraju koszyckiego
Gelnica
Gelnica
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Gelnica
Gelnica
Ziemia48°51′18″N 20°56′23″E/48,855000 20,939722
Strona internetowa

Przez Gelnicę przebiega lokalna droga nr 546 z Preszowa do Spiskiej Nowej Wsi oraz linia kolejowa z Preszowa i Koszyc do Bańskiej Bystrzycy.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Okolice miasta były zasiedlone już w epoce kamienia i brązu. Przed najazdami mongolskimi pod koniec pierwszej połowy XIII wieku istniała tu osada słowiańska, która po 1241 została odnowiona przez niemieckich kolonistów z Bawarii i Turyngii. Była to oddzielna fala osadnictwa od tej, która trafiła na północny Spisz. Już w 1234 rozpoczęto budowę zamku, a w 1288 powstał tu klasztor dominikanów. W 1264 osada uzyskała prawa miejskie, potwierdzone w 1276. Przywileje miasta rozszerzali kolejni królowie Węgier w 1317 i w 1359. W 1435 Gelnica uzyskała status wolnego królewskiego miasta górniczego. W 1487 miasto stowarzyszyło się z sześcioma innymi miastami górniczymi Górnych Węgier w związek zwany Heptapolitaną. W czasach anarchii na Węgrzech po bitwie pod Mohaczem miasto w 1532 zagarnął magnacki ród Thurzonów. Następnie Gelnica przeszła w ręce Csakych. Miasto wykupiło się spod władzy magnatów dopiero w 1838, znów stając się wolnym królewskim miastem górniczym.

Gelnica była miastem górniczym – największym ośrodkiem górnictwa na Spiszu. W okolicy wydobywano srebro, miedź, rtęć, ołów i rudę żelaza. Dzięki temu miasto stało się jednym z największych i najbogatszych miast Słowacji. Wydobycie – najpierw metali kolorowych, a później rudy żelaza – w XIX wieku ustąpiło miejscu hutnictwu żelaza opartemu na importowanej rudzie.

W 1892 w Gelnicy uruchomiono pierwszą na Słowacji elektrownię. W 1910 miasto liczyło 3,8 tys. mieszkańców, z czego 2,1 tys. Niemców, 1,1 tys. Słowaków i 0,6 tys. Węgrów. W 1918 miasto było głównym ośrodkiem władz Słowackiej Republiki Rad. W latach 20. XX wieku przestarzały i mało wydajny przemysł hutniczy upadł i okolice miasta popadły w kryzys, trwający przez cały okres międzywojenny, pogłębiony światowym kryzysem gospodarczym lat 30. Obecnie miasto nadal jest ośrodkiem przemysłowym, ale dominuje przemysł spożywczy.

Zabytki i atrakcjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Primátor mesta Gelnica (słow.). W: Oficjalna strona internetowa miasta [on-line]. [dostęp 2017-11-30].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-30].
  3. a b Slovakia: Košický kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-09-21].

Linki zewnętrzneEdytuj