Otwórz menu główne

Gemma (kamień)

kamień szlachetny lub półszlachetny, o kształcie okrągłej lub owalnej płytki ozdobiony reliefem
kamea
intaglio

Gemma (łac. pączek, oczko winorośli, drogi kamień) – kamień szlachetny lub półszlachetny, o kształcie okrągłej lub owalnej płytki ozdobiony reliefem. Gemma z reliefem wklęsłym to intaglio (albo integlia), z wypukłym kamea.

HistoriaEdytuj

Gemmy były popularne jako ozdoby lub pieczęcie w cesarstwie rzymskim oraz na starożytnym Bliskim Wschodzie. W Rzymie prawdopodobnie pierwszym, który nosił na ręku gemmę, był Scypion Afrykańczyk[1]. Wytwarzano je już w Mezopotamii, Egipcie (gemmy o kształcie skarabeoidalnym - skarabeusz) i Starożytnej Grecji. Pełniły rolę dekoracyjną, a czasem nawet religijną i magiczną. Przedstawiano na nich postacie ludzkie, mitologiczne, zwierzęta, rośliny lub symbole religijne. Pod koniec okresu hellenistycznego zaczęto wykonywać tanie naśladownictwa gemm w szkle.

W średniowiecznej Europie były bardzo wysoko cenione jako dekoracje relikwiarzy czy oprawy ksiąg liturgicznych, a także stosowane zamiast pieczęci. W Polsce stosowali je Mieszko Stary oraz Przemysł II, co wiemy z zachowanych odcisków na dokumentach. Odcisk gemmy jest też na dokumencie zawarcia pokoju toruńskiego w 1466 roku.

Jedna z najstarszych i najcenniejszych gemm na świecie, bizantyjska intaglia z heliotropu, znajduje się w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej w Przemyślu (zobacz: gemma przemyska).

Gemmy w polskich zbiorachEdytuj

W Polsce gemmy to bardzo rzadkie znalezisko. Do tej pory odkryto je w:


Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Maria Piechocka-Kłos, Noce attyckie 2.24. O dawnej oszczędności i o starożytnych ustawach dotyczących wydatków, (Komentarz do Leges Sumptuariae), UWAM, Poznań 2012, ​ISBN 978-83-232-2467-9​, s. 29.
  2. Kurnatowski 1959 ↓.
  3. Diana Kolbuszewska, Antyczna gemma z Poznania, 30 listopada 2006 Gazeta Wyborcza

BibliografiaEdytuj