Gnjilane

miasto w Kosowie
Ten artykuł dotyczy miasta w Kosowie. Zobacz też: Gnjilane – region w Kosowie.

Gnjilane (alb. Gjilan, ser. Гњилане) – miasto w Kosowie; stolica regionu Gnjilane. Położone we wschodniej części kraju. Szóste co do wielkości miasto Kosowa.

Gnjilane
Gjilan
Ilustracja
Panorama miasta
Państwo  Kosowo
 Serbia
Region Gnjilane
Burmistrz Xhemajl Hyseni
Powierzchnia 515 km²
Populacja (2005)
• liczba ludności
• gęstość

57 046
111 os./km²
Nr kierunkowy +381 280
Kod pocztowy 60 000
Położenie na mapie Kosowa
Mapa konturowa Kosowa, po prawej znajduje się punkt z opisem „Gnjilane”
Położenie na mapie Serbii
Mapa konturowa Serbii, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Gnjilane”
Ziemia42°28′08″N 21°27′48″E/42,468889 21,463333
Strona internetowa

Liczba ludności w 2005 roku wyniosła 57 046. Powierzchnia miasta wynosi 515 km².

Burmistrzem miasta jest Xhemajl Hyseni.

HistoriaEdytuj

 
Gnjilane w 1925

W późnym średniowieczu osada nosiła nazwę Morava i przynależała do Serbii[1] (królestwa do 1346, następnie carstwa do 1371). Po raz pierwszy wzmiankowana w 1342 w związku z wizytą króla Serbii Stefana Urosza IV Duszana, a pod obecną nazwą po raz pierwszy wzmiankowana pod koniec XIV wieku[1][2]. Wskutek podbojów tureckich Serbia utraciła niepodległość, a całe Kosowo zostało anektowane przez Turcję do 1455, i w tym samym roku w tureckich dokumentach wzmiankowano, że w osadzie znajdowało się 41 gospodarstw zamieszkiwanych przez Serbów[2]. Według serbskich źródeł nazwa pochodzi od słowa gnjidav, a według albańskich od rodziny Gnjinaj, która miała założyć miasto w 1772[2]. W XVIII wieku Turcy zniszczyli monastyr św. Jana[2]. W XIX wieku Serbia odzyskała niepodległość jako Księstwo Serbii, i podczas wojny serbsko-tureckiej w styczniu 1878 Serbowie zdobyli miasto, które jednakże utracili po 23 dniach[2]. Do Serbii, już jako królestwa, miasto powróciło w 1912 wskutek wojen bałkańskich[2], a w 1918 weszło w skład nowo powstałego Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, przekształconego w 1929 w Jugosławię.

W okresie powojennym miała miejsce stopniowa zmiana proporcji narodowościowych w mieście i Serbowie utracili wiodącą pozycję na rzecz Albańczyków. Według danych z 1953 Serbowie stanowili 34,9%, a Albańczycy 31,2% populacji[3], w 1961 Serbowie – 37,5%, Albańczycy – 43,6%[4], a w 1971 Serbowie – 25,7%, Albańczycy – 60,9%[5]. Zarazem miał miejsce znaczny przyrost ludności, której liczba wzrosła z 9250 w 1953[3] do 21 258 w 1971[5]. Po rozpadzie Jugosławii w składzie autonomicznej prowincji Kosowa, która jednostronnie ogłosiła niepodległość od Serbii w 2008, i odtąd pozostaje częścią terytorium spornego między Serbią a Kosowem. W 1999 w miejscu dawnych koszarów serbskiej armii przy mieście została utworzona amerykańska baza wojskowa Camp Monteith,[6] użytkowana przez Amerykanów do 2007.

Zabytki i kulturaEdytuj

Do najważniejszych zabytków miasta zalicza się cerkiew św. Mikołaja, będącą centralnym punktem miejscowej społeczności serbskiej, wzniesioną w XIX wieku w miejscu starszej i mniejszej cerkwi[2], oraz XIX-wieczny tzw. Wielki Meczet. W mieście znajdują się także Muzeum Regionalne oraz Teatr Miejski. Innym charakterystycznym obiektem jest Wieża Zegarowa.

SportEdytuj

W mieście mają siedzibę kluby piłkarskie KF Drita Gnjilane i KF Gjilani, które rozgrywają domowe spotkania na Stadionie Miejskim.

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj