Jałowiecki Mnich

Mnich (1460 m), dla odróżnienia od innych tatrzańskich szczytów o tej samej nazwie nazywany Jałowieckim Mnichem (słow. Mních) – szczyt w grzbiecie wznoszącym się po zachodniej stronie wylotu Doliny Jałowieckiej w słowackich Tatrach Zachodnich[1]. Grzbiet ten o nazwie Rygiel (Regeľ) odgałęzia się z grani pomiędzy Małą Kopą (1637 m) a Babkową Przehybą (1491 m) i opada do Mnicha w południowo-wschodnim kierunku. Na wierzchołku Mnicha rozgałęzia się na dwa ramiona; jedno opada na południe do Przesieki (806 m), drugie, krótsze opada w kierunku wschodnim do Doliny Jałowieckiej (naprzeciwko Trnaca). Grzbiet Mnicha oddziela Mnichowy Żleb od Sokolego Żlebu[2]. Zbudowany jest ze skał węglanowych[3]. W większości jest zalesiony, ale w partiach szczytowych znajdują się od południowej strony stromo podcięte ściany i skały wznoszące się ponad lasem. Na grzbiecie po północno-zachodniej stronie wierzchołka Mnicha jest duża polana Czerwieniec. Nieco poniżej jej północnego końca znajduje się sezonowe schronisko turystyczne Chata Czerwieniec[1]. W 1981 r. na znacznej części Mnicha utworzono obszar ochrony ścisłej o powierzchni 74,75 ha dla ochrony krasowych form skalnych (w tym jaskiń), dobrze zachowanych siedlisk leśnych, bogatej fauny naskalnych roślin wapieniolubnych i wysokogórskiej fauny[4]. Obszar ten obejmuje również Sokoli Żleb i część zboczy Sokoła[2]. W wapiennych skałach Mnicha i Sokoła gniazdują m.in. rzadkie gatunki ptaków[3].

Mnich
Ilustracja
Widok z Babek
Państwo  Słowacja
Pasmo Tatry
Położenie na mapie Tatr
Mapa lokalizacyjna Tatr
Mnich
Mnich
Ziemia49°10′43,9″N 19°38′41,7″E/49,178861 19,644917

W podszczytowych partiach Mnicha jest wiele jaskiń, głównie o pionowym rozwinięciu. Największa z nich to Studnia w Mnichu, mająca głębokość 56 m[1]. Jaskinie te od dawnych czasów były penetrowane przez pasterzy – poszukiwaczy skarbów, którzy do pokonywania pionowych progów używali drewnianych ostrewek[3].

Prehistoryczne grodziskoEdytuj

Na szczycie Mnicha istniało w młodszym okresie halsztackim (około 2,5 tysięcy lat temu) grodzisko obronne. Było to jedno z najwyżej położonych grodzisk na Liptowie, obok refugium na Południcy (1548 m) w Niżnych Tatrach. Zbudowane zostało na planie trójkąta, którego dwa boki kulminujące w wierzchołku chronione są przez skały, a podstawę stanowi wał długości około 70 metrów, szerokości 6–7 m i wysokości około 5 m. Ma on przerwę na bramę, za którą znajduje się sztuczne zagłębienie, pełniące niegdyś funkcję dziedzińca wejściowego. Wał wzmocniony był murem z płyt piaskowca, pochodzącego prawdopodobnie z okolic Liptowskiego Mikułasza, a możliwe, że także konstrukcją drewnianą. Piaskowcowe płyty noszą miejscami ślady pożaru. Na terenie grodziska znaleziono granitowe okrąglaki, zapewne z Jałowieckiego Potoku, będące amunicją do proc, których używano do obrony przed najeźdźcami. Odkryto też fragmenty ceramiki, które pozwoliły na określenie wieku grodziska[5].

Szlaki turystyczneEdytuj

Wierzchołek Mnicha Jałowieckiego nie jest udostępniony turystycznie, najbliższy szlak prowadzi przez pobliską polanę Czerwieniec.

  – niebieski: Bobrowiecki Wapiennikrozdroże pod BabkamiChata Czerwieniec. 2:35 h, ↓ 2 h[6].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. a b Tatry Zachodnie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2009/10. ISBN 83-87873-36-5.
  3. a b c Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
  4. Informacje na słowackiej tablicy informacyjnej przy szlaku turystycznym
  5. Peter Laučík. Grodzisko niemal zapomniane. „Tatry”. Nr 4 (22), s. 80-81, 2007. 
  6. Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Zachodnie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-89-7.
Panorama wylotu Doliny Jałowieckiej