Otwórz menu główne

Jan Piotr Dekowski (ur. 22 lutego 1907 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 20 listopada 1988 w Łodzi[1]) - polski etnograf, muzealnik i badacz terenowy. Kierownik[2] i pracownik Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.

Jan Piotr Dekowski
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1907
Tomaszów Mazowiecki
Data i miejsce śmierci 20 listopada 1988
Łódź
Zawód, zajęcie etnograf, muzealnik, badacz terenowy
Odznaczenia
Nagroda im. Oskara Kolberga Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie robotniczo-chłopskiej, ojcem był Konstanty Dekowski, matka Agnieszka z Kurzyców. W latach 1926-1931 uczył się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim im. Tadeusza Rejtana w Tomaszowie Mazowieckim, w którym nauczycielem był Tadeusz Seweryn kierujący Szkolnym Kołem Krajoznawczym. Dekowski podczas wycieczek zbierał dokumentację etnograficzną. Działał w harcerstwie, będąc drużynowym oraz komendantem hufca. Po maturze pracował jako nauczyciel w szkołach powszechnych w Pludwinach (1931-1933), Zarzęcinie oraz Tomaszowie Mazowieckim (1933-1942 oraz 1945-50)[1].

W 1949 r. podjął studia etnograficzne na Uniwersytecie Łódzkim, a w 1953 r. obronił pracę magisterską pt. „Strój piotrkowski” przygotowaną pod kierunkiem Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej. Praca ta została opublikowana w 1954 r. w ramach serii Atlas Polskich Strojów Ludowych (t. 11). W 1968 r. obronił pracę doktorską pt. „Pożywienie chłopów łowickich”. której promotorką była także K. Zawistowicz-Adamska[1].

W 1950 r. ożenił się z Bronisławą Golik, która była nauczycielką. Nie mieli dzieci. Zmarł 20 listopada 1988 w Łodzi i tam został pochowany.

Działalność zawodowa i społecznaEdytuj

Pełnił społeczną funkcję kierownika Muzeum Regionalnego w Tomaszowie Mazowieckim, które należało do Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Po zakończeniu wojny wrócił do pracy muzealnika i nauczyciela, a w 1946 r. zaprezentował pierwszą wystawę. W 1950 r. po upaństwowieniu tomaszowskiego muzeum został jego kierownikiem, a w 1956 r. służbowo został przeniesiony do Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, w którym pracował aż do przejścia na emeryturę w 1972 r.

 
Plakietki promujące folklor Kalisza, ze zbiorów Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu

Od 1946 r. był członkiem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, przez wiele kadencji zasiadał w Zarządzie Oddziału PTL w Łodzi, a także w Zarządzie Głównym PTL (członek w latach 1967-1970) oraz Głównej Komisji Rewizyjnej (członek w latach 1970-73). Po zakończeniu pracy zawodowej zaangażował się z ramienia PTL w prace Kół Miłośników Folkloru Robotniczego w Łodzi, Kaliszu i Opocznie, które zostały zintensyfikowane po 1974[1]. W 1984 roku został członkiem honorowym[3] Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

Za swoją działalność otrzymał w 1978 roku Nagrodę im. Oskara Kolberga[4].

Działalność naukowaEdytuj

Badania terenowe prowadził na obszarze Polski środkowej, obejmującej tereny województwa łódzkiego (tzw. Wieluńskie, Piotrkowskie, Sieradzkie i Łęczyckie), ale także na terenie Wielkopolski (Kaliskie), Mazowsza (Łowickie), Kielecczyzny i Małopolski. Tematyka dotyczyła zagadnień tradycyjnych strojów ludowych, tradycyjnego pożywienia, rolnictwa i hodowli, sztuki ludowej, obrzędowości rodzinnej oraz folkloru robotniczego. Podstawą gromadzenia materiału były przede wszystkim badania terenowe, podczas których sporządzał liczne notatki, szkice i rysunki oraz wykonywał bardzo szczegółową dokumentację fotograficzną. Jego dorobek w zakresie publikacji liczy ponad 200[5] - książek, rozdziałów i artykułów naukowych oraz popularnonaukowych.

SpuściznaEdytuj

 
Tkanina wieluńska z badań terenowych Jana Piotra Dekowskiego w 1957 roku
 
Fragmenty tkanin wieluńskich z badań terenowych Jana Piotra Dekowskiego w 1957 roku

Część bogatego archiwum terenowego znajduje się w zbiorach Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu. W 2016 przygotowany został wykaz archiwaliów znajdujących się w zbiorach Towarzystwa. Opracowanie było możliwe dzięki realizacji projektu „Opracowanie i udostępnienie unikatowej spuścizny po dr Janie Piotrze Dekowskim – wybitnym polskim etnografie i badaczu folkloru"[6]. Opracowana została specjalna wyszukiwarka archiwaliów. Kontynuacją tych działań jest realizacja projektu „Materiały etnograficzne z archiwum Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego”[7], w ramach którego udostępnione zostały w internecie wybrane materiały z badań terenowych obejmujące zagadnienia: regionalne stroje ludowe (w tym wzorniki, próbki tkanin, fragmenty koronek, haftów z różnych obszarów woj. łódzkiego), folklor i obrzędowość tradycyjna, rzemiosło i budownictwo ludowe oraz te dotyczące działalności Kół Miłośników Folkloru (m.in. Łódź, Kalisz, Opoczno)[8]. Część materiałów dotyczących Koła Miłośników Folkloru znajduje się w Muzeum Okręgowym Ziemi Kaliskiej.

PublikacjeEdytuj

Wybrane publikacje:

  • Strój piotrowski (1954)
  • Strój sieradzki (1959)
  • Łęczycki strój ludowy (1985)
  • Z badań nad pożywieniem ludu łowickiego 1880–1939 (1968)

Materiały dostępne we wersji cyfrowejEdytuj

W Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego udostępnione są materiały pochodzące z licznych badań terenowych prowadzonych przez Dekowskiego. Kolekcja liczy 38 tematycznych zespołów:

  • Wiedza i zajęcia ludu związane z lasem
  • Opowieści ludowe – materiały warsztatowe, wypisy
  • Materiały dot. pracy doktorskiej
  • Kądzielnice w powiecie łowickim
  • Opowieści sieradzkie
  • Muzykanci. Materiały warsztatowe
  • Odpowiedzi na ankiety i kwestionariusze
  • Pieśni i tańce obrzędowe
  • Pieśni i wiersze
  • Ilustracje dot. pożywienia. Sprzęty domowe
  • Folklor ziemi łęczyckiej
  • Pożywienie w zróżnicowaniu regionalnym
  • Pożywienie chłopów - materiały do druku
  • Encyklopedia pożywienia. Wstęp. Pożywienie chłopskie. Materiały do charakterystyki pożywienia łowickiego. Hasła do encyklopedii (poprawione). Indeksy do pożywienia.
  • Encyklopedia pożywienia. Hasła: A-M
  • Obrzędowość rodzinna w środkowej Polsce
  • Encyklopedia pożywienia. Hasła: N-Z
  • Scenariusze audycji, wystaw i filmów oświatowych
  • Kwestionariusze i ankiety do badań terenowych
  • Tańce obrzędowe sieradzkie
  • Wesele – odpowiedzi na kwestionariusze
  • Obrzędy zapustne, ostatki
  • Wesele – materiały warsztatowe
  • Stroje ludowe – fotografie elementów strojów
  • Stroje ludowe – próbki tkanin

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Fryś-Pietraszkowa i inni, Etnografowie i ludoznawcy polscy : sylwetki, szkice biograficzne, Kraków, s. 60, ISBN 83-87623-65-2, OCLC 55860393.
  2. Kierownicy Muzeum - Muzeum w Tomaszowie Maz., www.muzeumtomaszow.pl [dostęp 2017-12-15].
  3. Zygmunt Kłodnicki, Kronika Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1995, s. 210, ISBN 83-229-1654-X, ISSN 0239-6661.
  4. Nagrodę im. Oskara Kolberga, [dostęp 2018-05-02]
  5. prace, [dostęp 2018-05-02]
  6. Dekowski, ptl.info.pl [dostęp 2019-06-23] (pol.).
  7. Program Kultura Cyfrowa 2017-2019, ptl.info.pl [dostęp 2019-06-23] (pol.).
  8. folklor, [dostęp 2018-05-02]