Otwórz menu główne

Jerzy Staniewicz

wojskowy polski, oficer marynarki

Jerzy Zbigniew Staniewicz (ur. 6 sierpnia 1903 w Kuźniecku, zm. 12 grudnia 1952 w Warszawie) – komandor Polskiej Marynarki Wojennej.

Jerzy Staniewicz
Ilustracja
kmdr Jerzy Staniewicz
komandor komandor
Data i miejsce urodzenia 6 sierpnia 1903
Kuźnieck na Syberii
Data i miejsce śmierci 12 grudnia 1952
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby od 1919
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki ORP „Ślązak”
ORP Podhalanin
Dowództwo Floty
Sztab Generalny Wojska Polskiego
Stanowiska zastępca dowódcy okrętu
dowódca okrętu
szef Wydziału Mobilizacyjnego
szef Wydziału Marynarki Wojennej
Główne wojny i bitwy kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal Niepodległości

Spis treści

Okres przedwojennyEdytuj

Syn prawnika Justyna Staniewicza. W 1914 rozpoczął naukę w rosyjskim gimnazjum państwowym, maturę złożył jako ekstern w Wilnie w 1923.

W 1919, mając ledwie 16 lat, wstąpił ochotniczo do 5 Dywizji Strzelców Polskich na Syberii. Był kanonierem w 5 pułku artylerii polowej. Wrócił do Polski wraz z rodziną w 1921.

Niespełna rok później powołany do wojska najpierw w baonie szkolnym 30 pap w Wilnie, a następnie w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. Po jej ukończeniu w 1924 przyjęty do Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu, ukończył ją 3 lata później ze stopniem ppor. marynarki. Roczny kurs broni torpedowej ukończył w Tulonie. W sierpniu 1933 roku został zastępcą dowódcy torpedowca ORP „Ślązak”, natomiast od kwietnia do lipca 1935 roku oraz od czerwca 1936 roku do 5 marca 1937 roku dowodził tym okrętem. Do lipca 1937 roku dowodził torpedowcem ORP Podhalanin. Był również oficerem torpedowym w Sztabie Dowództwa Floty. Od 1937 jako kapitan marynarki kierował Wydziałem Mobilizacyjnym Dowództwa Floty. W kampanii wrześniowej był obrońcą Helu[1]. 2 października 1939 dostał się do niewoli, trafił do oflagu X B Nienburg, a następnie XVIII C Spittal i II C Woldenberg (Dobiegniew).

Okres powojenny, skazanie, śmierćEdytuj

Po zakończeniu wojny został powołany do służby w Marynarce Wojennej, gdzie awansował, pełniąc odpowiedzialne funkcje w Sztabie Głównym Marynarki Wojennej i w Sztabie Generalnym WP. Jako przewodniczący komisji opracował również nową strukturę Marynarki Wojennej. W październiku 1950 szef Sztabu Generalnego WP gen. Władysław Korczyc pisał o nim m.in.: „Komandor Staniewicz jest oficerem bardzo pracowitym, wytrwałym i systematycznym, energicznym, z inicjatywą. Posiada doświadczenie i rutynę w pracy organizacyjno-mobilizacyjnej. Samodzielny i obowiązkowy. Wymagający w stosunku do siebie, jak i podwładnych”. Aresztowany przez funkcjonariuszy GZI w grudniu 1951, był wówczas kierownikiem Wydziału Marynarki Wojennej Sztabu Generalnego WP.

Śledztwo przeciwko niemu prowadził Główny Zarząd Informacji WP, jednak część zadań śledczych i operacyjnych wykonywał również Zarząd Informacji Marynarki Wojennej, którym kierował kmdr Jerzy Szerszeń, a jego doradcą sowieckim był kmdr por. Nikołaj Prystupa. Szczególnie brutalny w śledztwie miał być szef sekcji śledczej mjr Eugeniusz Niedzielin oraz kpt. Mikołaj Kulik.

Po utracie jedynego syna rozerwanego przez niewypał komandor Staniewicz załamał się przyznając się do niepopełnionych win i do „spisku w wojsku”. Najwyższy Sąd Wojskowy pod przewodnictwem pułkownika Piotra Parzenieckiego skazał go 21 lipca 1952 w sprawie nr. Sn.14-52 tzw. procesie komandorów wraz ze Stanisławem Mieszkowskim i Zbigniewem Przybyszewskim na podstawie 86 § 1,2 KKWP „za zorganizowanie spisku w wojsku” na karę śmierci[2]. Komandor Staniewicz bezskutecznie zwracał się z prośbą o rewizję wyroku do Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego oraz do Prezydenta Bieruta. 12 grudnia 1952 został stracony jako pierwszy z siedmiu skazanych komandorów. Jeszcze w przeddzień wykonania wyroku usiłowano wydobyć od niego zeznania obciążające innych[3].

24 kwietnia 1956 roku Najwyższy Sąd Wojskowy uchylił wyrok z 31 lipca 1952 roku, a 26 kwietnia sprawa została umorzona z braku dowodów winy. Raport upublicznionej w 1999 roku tzw. Komisji Mazura wymienia go (pod imieniem Józefa Staniewicza) jako bezzasadnie skazanego na śmierć.

UpamiętnienieEdytuj

Ze względu na utajnienie jego stracenia i miejsca pochówku po ucieczce na Zachód Józefa Światły rodzina Jerzego Staniewicza snuła przypuszczenia, że został wraz z innymi komandorami wywieziony do Rosji, a po upadku tej nadziei szukała bez rezultatu miejsca jego pochówku na Służewiu oraz na obu cmentarzach powązkowskich[4]. Szczątki Jerzego Staniewicza odnaleziono w Kwaterze „na Łączce” i zidentyfikowano dzięki badaniom genetycznym[5].

Żona dopisała jego nazwisko na grobowcu syna. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Wojskowym w Kwaterze „na Łączce”. 1984 wmurowana została przez rodzinę tablica upamiętniająca w kościele św. Michała Archanioła na Oksywiu.

W grudniu 2017 Prezydent RP Andrzej Duda na wniosek Ministra Obrony Narodowej Antoniego Macierewicza mianował go pośmiertnie na stopień kontradmirała[6] .

Miejsce pochówkuEdytuj

16 grudnia 2017 odbył się uroczysty, państwowy pogrzeb kontradmirała Jerzego Staniewicza oraz kontradmirała Stanisława Mieszkowskiego i komandora Zbigniewa Przybyszewskiego. Pochowani zostali na Cmentarzu Marynarki Wojennej w Gdyni-Oksywiu w Kwaterze Pamięci.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Kępa Oksywska 1939, lista osób od N do Ż.
  2. „Księga najwyższego wymiaru kary” w Krzysztof Szwagrzyk: Zbrodnie w majestacie prawa 1944-1955. Wyd. ABC Future, Warszawa, 2000.
  3. M.Szejnert, str.164
  4. M.Szejnert, str.72
  5. Uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych 22 rodzinom ofiar totalitaryzmu sowieckiego i niemieckiego – Warszawa, 9 czerwca 2016 - Aktualności - Instytut Pamięci Narodowej, ipn.gov.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  6. Rządowe Centrum Legislacji, Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 - Monitor Polski, monitorpolski.gov.pl [dostęp 2018-04-23] (pol.).
  7. M.P. z 2011 r. nr 98, poz. 990.
  8. M.P. z 1937 r. nr 178, poz. 294.

BibliografiaEdytuj