Otwórz menu główne
John MacLean

John Maclean (ur. 24 sierpnia 1879 w Pollokshaws, zm. 30 listopada 1923)[1]szkocki nauczyciel i działacz socjalistyczny, przeciwnik I wojny światowej, jedna z czołowych postaci okresu „Czerwonego Clydeside”[2]. Jego aresztowanie za działalność antywojenną dało mu sławę i uznanie międzynarodowe. Został honorowym wiceprezesem Zjazdu Sowietów oraz bolszewickim reprezentantem w Szkocji[3].

Spis treści

Wczesne lata życiaEdytuj

MacLean urodził się w Pollokshaws, wówczas na przedmieściach Glasgow. Jego ojciec Daniel (1845-1888) pochodził z wyspy Mull, jego matka Ann (1846-1914) z Corpach[4]. Wychowano go w duchu kalwinizmu. MacLean kształcił się na nauczyciela pod okiem Wolnego Kościoła Szkocji. Zaocznie studiował na Uniwersytecie Glasgow, uzyskując w 1904 r. tytuł magistra.

Zaangażowanie polityczneEdytuj

Pierwszymi organizacjami, których Maclean był członkiem to Pollokshaws Progressive Union oraz Merrie England. Przekonany, że poprawa warunków bytowych klas robotniczych możliwa jest tylko w drodze rewolucji socjalnej, wstąpił do Federacji Socjaldemokratycznej, która przekształciła się później w Brytyjską Partię Socjalistyczną.

MacLean był również aktywnym członkiem Co-operative Movement oraz wspomagał Renfrewshire Co-operative Societies w działalności zmierzającej do wprowadzenia w szkołach dla dorosłych fakultetów z ekonomii[5].

MarksistaEdytuj

Po wybuchu I wojny światowej jego poglądy polityczne zradykalizowały się, aczkolwiek wciąż współpracował z bardziej umiarkowanymi działaczami socjalistycznymi. Był gorącym przeciwnikiem wojny, którą uważał za wojnę imperialistów, która dzieliła klasę robotniczą[6].

Jego działalność szybko zwróciła na siebie uwagę władz. W 1915 r. został aresztowany na podstawie Defence of the Realm Act[7], a rada szkolna Govan skreśliła go z listy nauczycieli w Lorne Street School[8]. W konsekwencji MacLean w całości poświęcił się działalności wykładowcy marksistowskiego. Organizował wykłady dla robotników Glasgow na temat teorii Marksa. Niedługo potem założył Scottish Labour College.

Był zaangażowany w działalność środowisk antywojennych. W 1916 r. został z tego powodu więziony, ale wypuszczono go w 1917 r.

Stosunek do RosjiEdytuj

W styczniu 1918 r. MacLean został wybrany prezesem Trzeciego Wszechrosyjskiego Zjazdu Sowietów, a miesiąc później mianowano go bolszewickim konsulem w Szkocji[9]. MacLean ustanowił konsulat przy 12 Portland Street w Glasgow, ale nie został on uznany przez rząd brytyjski[10].

Proces i uwięzienieEdytuj

15 kwietnia 1918 r. MacLean został aresztowany pod zarzutem nawoływania do buntu[11]. Sąd odmówił wypuszczenia go za kaucją i proces rozpoczął się 9 maja w Edynburgu. MacLean nie skorzystał z prawa do adwokata i sam prowadził swoją obronę. Na pytanie sędziego czy ma jakieś zastrzeżenia do członków ławy przysięgłych odpowiedział: Mam dużo zastrzeżeń do każdego z nich. Oskarżenie opierało się na zeznaniach jednego z uczestników wieców na których przemawiał MacLean, który spisał fragmenty jego przemówień zaraz po wiecach. MacLean odrzucił jego zeznania, twierdząc, że jego słowa zostały wyrwane z kontekstu[12].

Przed ławą przysięgłych MacLean wygłosił 75-minutowe przemówienie, które wykorzystał do ataku na system kapitalistyczny[13]. Został skazany na 5 lat pracy przymusowej i osadzony w więzieniu Peterhead niedaleko Aberdeen. Wkrótce rozpoczęła się jednak kampania mająca na celu uwolnienie MacLeana[14]. Po zakończeniu wojny MacLean został 3 grudnia zwolniony z więzienia. Wrócił do Glasgow witany przez tłumy.

Partia KomunistycznaEdytuj

Pomimo iż Brytyjska Partia Socjalistyczna weszła w skład właśnie utworzonej Komunistycznej Partii Wielkiej Brytanii, MacLean nie wstąpił do CPGB, chociaż popierał Międzynarodówkę Komunistyczną. Próbował natomiast utworzyć Szkocką Partię Komunistyczną. Partia zmieniła wkrótce nazwę nd Komunistyczną Partię Pracy i zrezygnowała z części postulatów MacLeana, co sprawiło że ten opuścił szeregi partii.

Republikański socjalizmEdytuj

W tym czasie MacLean utworzył Szkocką Robotniczą Partię Republikańską w której połączył doktrynę komunistyczną z postulatem szkockiej niepodległości. Nawoływał do utworzenia Szkockiej Republiki Komunistycznej[15]

Śmierć i dziedzictwoEdytuj

Pobyt w więzieniu Peterhead zrujnował zdrowia MacLeana, który był przymusowo karmiony podczas strajku głodowego[16]. Kiedy zmarł w 1923 r. w jego pogrzebie w Glasgow uczestniczyły tysiące ludzi.

Na jego dziedzictwo powoływali się zarówno szkoccy nacjonaliści, jak i ruch robotniczy. Za spadkobierców MacLeana uważają się członkowie Szkockiej Partii Socjalistycznej.

PrzypisyEdytuj

  1. William Knox, Scottish Labour Leaders 1918-1939: A Biographical Dictionary, Edynburg, 1984, s. 179, ​ISBN 0-906391-40-7​.
  2. Red Clydeside: Key political figures of the Red Clydeside period.
  3. The Times, czwartek, 28 listopada 1918 r. – „Bolshevist Candidate: Mr. Barnes’s Fight at Glasgow”.
  4. Guy A. Aldred, John Maclean, Glasgow, 1940, s. 17.
  5. Knox, s. 181.
  6. Maclean, Forward.
  7. Strathclyde.
  8. McGuigan, Govan School Board had their excuse to dismiss MacLean from his post as a teacher.
  9. Ian D. Thatcher, John Maclean: Soviet Versions, w: History t. 77, s. 424, 1992.
  10. Aldred, s. 21.
  11. Milton, s. 164.
  12. Milton, s. 168.
  13. Maclean (1918)Speech from the Dock.
  14. Milton, s. 179.
  15. John Maclean (1920) All Hail, the Scottish Workers Republic!
  16. [1] John Maclean, Radical Glasgow, Glasgow Caledonian University.

BibliografiaEdytuj

  • Tom Anderson, John Maclean MA, Proletarian Press, Glasgow, 1930
  • Guy Aldred, John Maclean: Martyr of the Class Struggle, Bakunin Press, Glasgow, 1932
  • Tom Bell, John Maclean, Fighter for Freedom, Communist Party Scottish Committee, 1944
  • John Broom, John Maclean, Loanhead, 1973
  • James Clunie, The Voice of Labour, Autobiography of a House Painter, Dunfermline, 1958
  • William Knox, Scottish Labour Leaders 1918-1939: A Biographical Dictionary, Edynburg, 1984, s. 179, ​ISBN 0-906391-40-7​.
  • Kenny McGuigan, John Maclean: A Working Class Hero, Wellred Books, Londyn, 2005
  • Harry McShane, Joan Smith, No Mean Fighter, Londyn, 1978, ​ISBN 0-904383-24-5​.
  • Harry McShane, „Remembering John Maclean: Portrait of a Scottish Revolutionary”, New Edinburgh Review 19, 1972, s. 4-10
  • Nan Milton, John Maclean, Pluto Press Ltd., 1973, ​ISBN 0-902818-38-4​.
  • Brian J. Ripley, John McHugh, John Maclean. Lives of the Left Series. Manchester Univ Press, 1 grudnia 1989, ​ISBN 0-7190-2181-2​.
  • Dave Sherry, John Maclean. Bookmarks, Londyn, 1998
  • Ian D. Thatcher, „John Maclean: Soviet Versions”, in History, Vol. 77, Issue 251, s. 421-429, październik 1992
  • James D. Young, John Maclean: Clydeside Socialist, Clydeside Press, Glasgow, 1992, ​ISBN 1-873586-10-8​.

Linki zewnętrzneEdytuj