Kamica ślinianek

Kamica ślinianek (łac. sialolithiasis) – choroba polegająca na tworzeniu się w wyniku zaburzeń w wytwarzaniu śliny złogów (tzw. „kamieni”) w obrębie ślinianki lub jej przewodu.

Kamica ślinianek
sialolithiasis
Ilustracja
Sjalolity – kamienie pochodzące ze ślinianki podjęzykowej
ICD-10 K11.5

EpidemiologiaEdytuj

Kamica jest najczęstszą chorobą dużych ślinianek[1]. Mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety[1][2]. Chorują najczęściej osoby powyżej 40. roku życia[1].

W około 85% przypadków kamica występuje w śliniance podżuchwowej[2] (jedynie 2% dotyczy małych gruczołów ślinowych)[1], zwykle jednostronnie (75%)[1]. Wynika to z uwarunkowań anatomicznych:

  • przewód wyprowadzający ślinianki podżuchwowej jest długi (ma ok. 5,5 cm) i wąski (2-4 mm średnicy)[1]
  • przewód zagina się dwukrotnie, w tym raz ku górze pod kątem prostym[1]
  • ślina musi pokonać siłę grawitacji[1]
  • ślina ślinianki podżuchwowej zawiera dużo wapnia (2× więcej niż przyusznicy), dużo mucyn, jest bardziej lepka niż przyusznicy i ma wyższe pH[1].

Kamica ślinianek może być elementem zespołu, w którym zwiększona jest tendencja do odkładania złogów: kamica ślinianek, kamica żółciowa, kamica nerkowa[potrzebny przypis].

Kamienie ślinowe mogą przybierać różne kształty i rozmiary (2 mm do 2 cm), które zależą od składu chemicznego i umiejscowienia[1].

PatogenezaEdytuj

Przyczyny powstawania nie zostały jeszcze do końca poznane. Prawdopodobnie są one związane z wieloma czynnikami[1], m.in. poziomem elektrolitów w organizmie oraz z dietą. Duże znaczenie mają też zastój śliny, stany zapalne ślinianka i zwężenia przewodu wyprowadzającego[1].

Kamienie powstają wokół inicjujących ognisk organicznych (nidus) składających się głównie ze zmienionego śluzu, złuszczonych komórek nabłonka, białka i mikroorganizmów. Wokół tego jądra krystalizują warstwowo fosforany i/lub węglany wapnia, tworząc żółto-białe okrągłe lub owalne kamienie.

Skład kamieni śliniankowychEdytuj

ObjawyEdytuj

Małe kamienie mogą nie dawać żadnych dolegliwości. Natomiast większe kamienie mogą nawet zamykać światło przewodu wyprowadzającego[1]. Objawy są niespecyficzne – ból (kolka ślinowa, występuje głównie podczas jedzenia i poruszania językiem), niedrożność przewodów, czasem powiększenie ślinianki (obrzęk narastający w trakcie i po posiłku)[1]. Bywa, że jest wyczuwalny jeden lub więcej kamieni.

Możliwe są zaostrzenia w postaci ropnego zapalenia (stany ropne), w tym przypadku ślinianka jest obrzęknięta i bolesna, także podczas palpacji. Mogą wystąpić takie zmiany reaktywne jak odczyn zapalny[1], metaplazja płaskonabłonkowa lub śluzowa, poszerzenie przewodów odprowadzających. Choroba może prowadzić nawet do całkowitego zniszczenia miąższu a dalej do martwicy i zwłóknienia.

RozpoznanieEdytuj

W przypadku dużych kamieni czasem można je wykryć palpacyjnie[1]. Diagnostyka dodatkowa opiera się m.in. na badaniach radiologicznych (RTGsjalografia, TK, CBCT), jednak 40% kamieni przyusznicy i 20% ślinianki podżuchwowej nie daje cienia w promieniowaniu rentgenowskim[1]. Stosuje się też badanie USG, jednak czułość w kamicy sięga ok. 80%[1].

Stosuje się również sialendoskopię[1] oraz zgłębnikowanie przewodu ślinianki.

Profilaktyka i leczenieEdytuj

Leczenie polega na usunięciu kamienia z przewodu ślinianki, przy pomocy endoskopii lub litotrypsji[1]. Powoduje to natychmiastowe ustąpienie dolegliwości bólowych. W przypadkach, gdy złogi są liczne wykonuje się całkowite usunięcie (resekcja) gruczołu ślinowego.

Nie istnieją szczególne sposoby zapobiegania kamieniom ślinowym.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Mansur Rahnama i inni, Kamica ślinianki podżuchwowej, „Magazyn Stomatologiczny”, 298, Lublin: Czelej Sp. z o.o., październik 2017, s. 25-26, ISSN 1230-0888 (pol.).
  2. a b Maria Zalesska-Kręcicka: Zarys otolaryngologii. Podręcznik dla studentów i lekarzy. Wrocław: Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich, 2008, s. 206–207. ISBN 978-83-7055-552-8.
  3. Chemical investigation of salivary calculus.

Linki zewnętrzneEdytuj