Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi

zabytek w Starej Wsi

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi – zabytkowy[1] drewniany kościół parafialny parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w centrum Starej Wsi, w otoczeniu cmentarza na niewielkim wzgórzu, na które prowadzą kamienne schody. Wzniesiony w 1522, wieżę dobudowano w XVII wieku, kolejne przeróbki nastąpiły w XVIII i XX wieku, co zatarło jego pierwotny śląsko-małopolski styl.

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi
Distinctive emblem for cultural property.svg A-363/78 z dnia 17 października 1978[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego
Państwo  Polska
Miejscowość Stara Wieś
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi
Położenie na mapie gminy Wilamowice
Mapa konturowa gminy Wilamowice, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi”
Położenie na mapie powiatu bielskiego
Mapa konturowa powiatu bielskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi”
Ziemia49°54′30,3″N 19°06′50,2″E/49,908417 19,113944

Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego w pętli pszczyńskiej.

HistoriaEdytuj

Już w 1326 leżąca wówczas w księstwie oświęcimskim Stara Wieś posiadała parafię i kościół. Drugi kościół parafialny zaczęto wznosić w 1522 z fundacji Krzystofa Bibersteina-Starowiejskiego, konsekrowano go w 1530. W XVII wieku dokonano pierwszej przeróbki i dostawiono wieżę. W 1787 wymieniono pokrywę dachową, na której pojawiła się sygnaturka, przebudowano również wieżę i przekształcono wnętrze. Ostateczny kształt wieży nadano w 1883. W 1926 wycięto ścianę pomiędzy nawą a wieżą.

W latach 1913 i 1939 dach pokryto eternitem, wymienionym na powrót podczas ostatniego remontu na gonty. W latach 2009-2012 odsłonięto i zakonserwowano polichromie w prezbiterium pochodzące z XVI, XVIII i XIX wieku, a także zakonserwowano malowidła na balustradzie chóru muzycznego oraz w przestrzeni pod wieżą. Konserwowano wówczas też ołtarze boczne i główny, chrzcielnicę i ambonę. W 2014 przeprowadzono remont elewacji, wymianę dachu gontowego (częściowo), a także pokrycie wieży i sygnaturki[2].

ArchitekturaEdytuj

Kościół jest orientowany. Nawa oraz węższe i niższe prezbiterium trójbocznie zamknięte są konstrukcji zrębowej i przykryte są gontowym dachem, a na wschodnim skraju dachu nad nawą znajduje się ażurowa sygnaturka zwieńczona cebulastą kopułą. Połacie dachowe nad nawą są rozwarte szerzej co charakteryzuje śląski typ budownictwa drewnianego kościołów. Wieża jest konstrukcji słupowej, pod dachem z pozorną latarnią rysuje się szeroka izbica. Do ścian kościoła przylegają dookolne soboty ze stacjami Drogi Krzyżowej. Pod nimi widoczne są również najniższe belki w konstrukcji, tzw. podwaliny, ustawione niepoziomo. Tę nierówność skorygowano w wyższych rzędach belek. Od strony północnej pod sobotami znajdują się piaskowcowe płyty nagrobne, pierwotnie znajdujące się wewnątrz świątyni. Obramienia okienne, portale wejściowe i ganek przed głównym wejściem ozdobione białymi detalami snycerskimi.

WnętrzeEdytuj

Wnętrze przykrywa płaski strop. W 1926 ścianę pomiędzy nawą a wieżą wycięto ostrołukowo, wysokość pomiędzy ich przyziemiami zniwelowano, a powyżej wystawiono chór muzyczny z nowymi organami, z trójczęściowym prospektem organowym, zajmującym również część ścian bocznych. W 1787 ściany nawy i prezbiterium ozdobił wymalowanymi na podobieństwo marmuru gzymsami niejaki Foryciński. Stwarzają one iluzję polichromii i lisic w kształcie pilastrów. Z tego samego roku pochodzą również dwa barokowe ołtarze boczne. W ołtarzu głównym znajduje się pozostały po XVI-wiecznym tryptyku późnogotycki obraz Matki Bożej ze śś. Katarzyną i Barbarą, a nad nim malowidło przedstawiające Ukrzyżowanie z jego nasady. Również późnogotyckie są drewniane portale łączące zakrystię z prezbiterium oraz w wejściu do nawy od południa, wyprofilowane w kształcie oślego grzbietu.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30.
  2. Wykaz prac konserwatorskich przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków, przeprowadzonych w latach 2013-2015 (wybór), w: Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego, nr 8/2016, s. 408, ​ISBN 978-83-945841-1-5

BibliografiaEdytuj