Otwórz menu główne

Maria Rogozińska z d. Leśniak (zm. ok. 12 stycznia 1943 w Pilicy) – polska rolniczka, mieszkanka wsi Wierbka pod Pilicą, wraz z trzyletnim synem zamordowana przez Niemców za ukrywanie Żydów, odznaczona medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Mieszkała we wsi Wierbka w powiecie olkuskim[1] (obecnie powiat zawierciański). Po śmierci męża samotnie wychowywała troje dzieci[2] – córki Marię i Helenę (urodzone ok. 1932 i 1934)[3] oraz syna Piotra (urodzony ok. 1940)[1].

W okresie niemieckiej okupacji ukrywała pod swoim dachem Żydów oraz członków konspiracji. Istnieją sprzeczne informacje na temat liczby osób, które korzystały z jej pomocy[4]. Jest pewne, że w gospodarstwie Rogozińskich ukrywała się starsza wiekiem Żydówka o nazwisku Berlińska vel Berlicka vel Perlińska (właścicielka młyna w Maleszynie)[1][3][5] oraz młody żydowski mężczyzna o nieznanym nazwisku[1][3]. Zeznania niektórych świadków wskazywały jednak, że Rogozińska mogła ukrywać nawet czterech lub pięciu Żydów[6].

Nie wiadomo w jaki sposób do Niemców dotarła informacja o Żydach ukrywających się w gospodarstwie Rogozińskich. Maria była nielubiana we wsi, stąd Krystyna Samsonowska przypuszczała, że mogła paść ofiarą donosu lub przypadkowej dekonspiracji ze strony któregoś ze skłóconych z nią sąsiadów[2].

Około 11 stycznia 1943[a] w gospodarstwie Rogozińskich pojawiła się niemiecka żandarmeria. W trakcie rewizji Niemcy wykryli dwoje Żydów, których zastrzelili nieopodal domu. Zabito także dwóch Polaków, Piotra Sendrę vel Senderę oraz Piotra Podgórskiego, którzy w momencie najścia żandarmów znajdowali się na terenie gospodarstwa[b][1][5]. W czasie, gdy rozgrywały się te wypadki, Maria i jej dzieci znajdowali się poza domem. Matka wraz z synem przebywała w odwiedzinach u swego brata w Maleszynie, podczas gdy starsze dziewczynki znajdowały się pod opieką sąsiadów[7]. Maria ostrzeżona przez swoje córki nie powróciła do rodzinnego domu. Egzekucja, która miała miejsce w jej gospodarstwie, do tego stopnia przeraziła jednak mieszkańców wsi, że nikt nie zgodził się przyjąć zagrożonej rodziny pod swój dach. Ostatecznie kobieta pozostawiła córki na terenie fabryki w Wierbce, a sama wraz z synem prawdopodobnie udała się do swojego gospodarstwa. Jeszcze tego samego wieczora ujęto ją w niewyjaśnionych okolicznościach. Po nocy spędzonej w domu miejscowego sołtysa została zabrana wraz z synem do siedziby żandarmerii na zamku w Pilicy[1][7]. Tam Niemcy poddali ją brutalnemu przesłuchaniu[3], m.in. na jej oczach torturując trzyletniego Piotra[8]. Po zakończeniu przesłuchania Maria wraz z synem została rozstrzelana w zamkowej fosie. Jej ciało pogrzebano na cmentarzu w Pilicy[9].

23 maja 2004 została pośmiertnie odznaczona medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[1][3].

UwagiEdytuj

  1. Datę tę wskazuje Instytut Jad Waszem. W innych źródłach można znaleźć jednak odmienne informacje. Dla przykładu Krystyna Samsonowska podaje, że Niemcy przybyli do gospodarstwa Rogozińskich 13 stycznia 1943. Patrz: Namysło i Berendt 2014 ↓, s. 337 i Samsonowska 2009 ↓, s. 125–126.
  2. Niektórzy świadkowie podawali, że w gospodarstwie Rogozińskich Niemcy znaleźli jeszcze cztery inne osoby – niejakiego Sikorę z Pilicy, który był kierował komórką konspiracyjną, a także trzech młodych Żydów. Wszyscy oni mieli zostać zabrani przez żandarmów. Patrz: Samsonowska 2009 ↓, s. 126.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Namysło i Berendt 2014 ↓, s. 337.
  2. a b Samsonowska 2009 ↓, s. 128.
  3. a b c d e Rogozińska family (ang.). yadvashem.org. [dostęp 2016-03-30].
  4. Samsonowska 2009 ↓, s. 129.
  5. a b Samsonowska 2009 ↓, s. 126.
  6. Samsonowska 2009 ↓, s. 126 i 129.
  7. a b Samsonowska 2009 ↓, s. 127.
  8. Samsonowska 2009 ↓, s. 125.
  9. Samsonowska 2009 ↓, s. 128 i 130.

BibliografiaEdytuj

  • Krystyna Samsonowska: Dramat we wsi Wierbka i jego dalszy ciąg na zamku w Pilicy. W: Aleksandra Namysło (red.): „Kto w takich czasach Żydów przechowuje?...”: Polacy niosący pomoc ludności żydowskiej w okresie okupacji niemieckiej. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2009. ISBN 978-83-7629-043-0.
  • Aleksandra Namysło, Grzegorz Berendt (red.): Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej i Instytut Studiów Strategicznych, 2014. ISBN 978-83-7629-669-2.