Mazdaizm, Mazda – Jasna[1] (od Mazda [Ahura Mazda] i aw. Mazdajasnô)[2] – podstawa kolejnych religii perskich[3] (zaratusztrianizmu, mazdaizmu achemenidzkiego, manicheizmu, zoroastryzmu średnioperskiego za panowania dynastii Sasanidów III–VIII w. i nowoperskiego, a także zurwanizmu).

Mazda, grafika komputerowa na podstawie ryciny z książki „Religions of the ancient Persia” Drzewo życia. Ozdoba na hafcie z płaszcza królewskiego z epoki Achemenidów. (British Museum. Layard, Monmnents, ist series, pi. 6.

Przed reformą Zaratusztry najważniejsze w[4] religii Irańczyków i Indoirańczyków było oddawanie czci (aw. Jasna, staro Ind. Jadzñá) bogom (aw. Daēva, staro pers.Daiva, staro ind. Devá ; patrz Daiva, Dēv), w których niezbędnym elementem było przygotowanie świętego napoju haoma, (aw. haoma, staro pers. hauma, staro ind. sóma). Czcili bóstwa, z których część nosiła takie same lub prawie identyczne imiona jak bogowie wedyjscy, na przykład Mitra/Mitra, Vaju/Vāju, Tvareštar/Tvaṣṭar, a niektórzy reprezentowali wspólne boskie funkcje, na przykład Veretragna/Indra (wojownik), Spenta Armaiti/Pṛthivī (ziemia), Atar/Agni (Ogień). Naczelnym bóstwem irańskiego panteonu był Ahura Mazda (Ormuzd) stwórca (datar) w tym sensie, że sprawował władzę nad stworzeniem, ustanawiając porządek i stawiając wszystko na swoim właściwym miejscu. Rzeczywistym stwórcą uniwersum był Demiurg zwany „Rzemieślnikiem” - (Tvareštar)/Zurwan. Kosmos miał strukturę trójpoziomową, składającą się z ziemi, atmosfery i niebios. Ziemię podzielono na sześć koncentrycznie ułożonych kontynentów, które otaczały centralny kontynent (śr. pers. Chwanirah), gdzie znajdowała się Arianem Waedżo (śr. pers. iran-wedż[5]) „Ziemia Ariów”. W centrum ziemi znajdowała się kosmiczna góra Alborz[6]. Na południu znajdował się ocean[7]Vorukaša. Nad ziemią i przestrzenią nieba znajdowało się kamienne sklepienie, za którym była sfera Nieskończonych Świateł i niebiańska siedziba zwana Najlepszym Istnieniem (vahišta-ahu) i Dom Pieśń[8]. Pod ziemią znajdowało się królestwo Nieskończonej Ciemności (anagra temā). Świat spoczywał na wodach chaosu i był otoczony przez nie. Człowiek posiadał według późniejszych przekazów wiele dusz. Jedna z dusz znajdowała się w ciele, a druga, zwana Frawaszi pełniła rolę geniusza /opiekuna w świecie duchowym. Życie pośmiertne wiązało się z pokonaniem mostu Czinwat[9], ale nieznane są zasady etyczne, które pozwalały duszy przejść do świata duchowego.[10].

Wiele elementów mazdaizmu przejął zaratusztrianizm staroperska religia, którą, według tradycji głosił Zaratusztra w przypisywanych mu Gathach (najstarszej partii Awesty), zwany także (manthranem – „prowokującym do myślenia” [Jasna 50:5])[11].

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Maria Składanek, Mitologia Iranu, seria: Mitologie Świata, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989, ​ISBN 83-221-0502-9
  • Mary Boyce, Zaratusztrianie wiara i życie, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1988, ​ISBN 83-218-0683-X
  • A reader in Manichaean Middle Persian and Parthian : texts with notes / by Mary Boyce, Acta Iranica ; 9. Acta Iranica. 3e serie, Textes et memoires ; v. 2. Leiden : E.J. Brill [distributor] : 1975, ​ISBN 90-04-04394-2[12]
  • Jenny Rose, Zoroastrianism an introduction, J.B. Tauris., London 2011, [1]ISBN 978-1-84885-087-3

PrzypisyEdytuj

  1. Avesta: Yasna: Chapter 12: Zoroastrian Creed., www.avesta.org [dostęp 2019-08-03].
  2. Mary Boyce, Zaratusztrianie : wiara i życie, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1988, ISBN 83-218-0683-X, OCLC 749245004 [dostęp 2019-06-18].
  3. mazdaizm - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-08-15] (pol.).
  4. zoroastrianism - historical review
  5. Ērān-Wēz – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2019-06-18].
  6. Alborz ii. In Myth and Legend – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2019-06-18].
  7. www.iranicaonline.org
  8. Garōdmān – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2019-06-18].
  9. Małgorzata Sacha-Piekło, Zaświaty i krainy mityczne : leksykon, Kraków: Znak, 1999, ISBN 83-7006-854-5, OCLC 47227935 [dostęp 2019-06-18].
  10. Zoroastrianism I. History to the Arab conquest – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2019-06-18].
  11. Zoroastrianism: An Introduction
  12. Boyce, Mary., A Reader in Manichaean Middle Persian, and Parthian : texts with notes, Leiden: Diffusion E.J. Brill, 1975, ISBN 90-04-03902-3, OCLC 22208397 [dostęp 2019-06-18].