Parafia Opieki Matki Bożej w Czarnej Cerkiewnej

parafia prawosławna w diecezji warszawsko-bielskiej

Parafia Opieki Matki Bożejparafia prawosławna w Czarnej Cerkiewnej, w dekanacie Siemiatycze diecezji warszawsko-bielskiej.

Parafia Opieki Matki Boskiej
Ilustracja
Cerkiew parafialna
Państwo  Polska
Siedziba Czarna Cerkiewna
Adres Czarna Cerkiewna 46
17-315 Grodzisk
Data powołania przed 1555
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja warszawsko-bielska
Dekanat Siemiatycze
Cerkiew Opieki Matki Bożej
Proboszcz ks. prot. mgr Mikołaj Owsieniuk
Wezwanie Opieki Matki Bożej
Wspomnienie liturgiczne 1/14 października
Położenie na mapie gminy Grodzisk
Mapa lokalizacyjna gminy Grodzisk
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Położenie na mapie powiatu siemiatyckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu siemiatyckiego
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Ziemia52°36′45,5″N 22°47′37,5″E/52,612639 22,793750
Cmentarz parafialny

Na terenie parafii funkcjonuje 1 cerkiew:

HistoriaEdytuj

Najstarsze informacje o Czarnej Cerkiewnej pochodzą z 1434. Jednak badania archeologiczne kurhanów zwanych po dzisiejszy dzień cerkwiskiem (znajdujących się około 1 km na północny wschód od wsi), przeprowadzone w drugiej połowie XIX w., świadczą o istnieniu osady, cerkwi, cmentarza i dzwonnicy prawdopodobnie już w XI w.

Pierwsze pisemne wzmianki o istnieniu parafii prawosławnej oraz cerkwi pochodzą z 1555. Dalsze informacje można znaleźć w spraawozdaniu z wizytacji parafii z 1626: „...cerkiew pod Tytułem Protekcji Najswiętrzey Panny Colationis... drewniana mała wpułwieczna... płotem ogrodzona pod dachem granicznym. Kopuła mała, okien w cerkwi cztery... Fundusz od swiętej pamięci JWIm Pani Barbary Chodkiewiczowny Mikołaiowej Kiszczanki Wojewodziny Podlaskiej pod datą w Roku 1574...”.

Kolejną cerkiew wzniesiono w 1733 z inicjatywy hrabiego Jana Ossolińskiego (nad głównym wejściem widniał łaciński napis: Ian steneln Ossolinski SD Fundator Anno 1733). W zapiskach z wizytacji z 1757 czytamy: „...cerkiew drewniana strukturą dobrą ale reperacyi potrzebuie choć nie stara gontem z iedney strony nowym podbita... Dzwonica wraz z cerkwi budowana, na ktorey Dzwony w kopułe wyzey cerkwi wyniesione wchodząc do tey Cerkwi...”. Parafia liczyła w owym czasie 611 wiernych zamieszkałych we wsiach: Czarna Cerkiewna, Czarna Średnia, Dobrohoszcze, Koryciny, Kozłowo, Mierzynówka, Siemiony, Spieszyn i Targowisk. Cerkiew była w złym stanie technicznym: „...w kleszcze wzięta w Dachu y suficie a naybardzey w scianach znacznie nadwątlona podłogę maiąca z Tarcic dobrą... Cmentarz dylami oparkaniony iuż się nie co Ruinuye Na których stoi Dzwonica na czterech słupach słomą pokryta.”. Świątynia została wyremontowana w 1802, co odnotowano w sprawozdaniu z wizytacji w 1804. Po likwidacji unii na Białostocczyźnie (1839), cerkiew przystosowano do potrzeb liturgii prawosławnej (m.in. w 1844 umieszczono ikonostas), natomiast w 1853 dokonano remontu świątyni, wzmacniając jednocześnie konstrukcję budowli. W 1869 dach cerkwi pokryto nowym gontem, a w 1875 wymieniono ikonostas. Mimo wykonania tych prac, świątynia nadal pilnie wymagała dalszych zabiegów konserwatorskich. W 1884 zbudowano wokół cerkwi kamienne ogrodzenie.

Pod koniec XIX w. biblioteka parafialna posiadała 57 tytułów książek, w tym napisaną cerkiewnosłowiańskim ustawem (odmianą cyrylicy, używaną do XIV w. na Rusi) Ewangelię i Obichod. Księgi metrykalne przechowywane były od 1712. W latach 1885–1888 zbudowano nową plebanię. Na terenie parafii działało 6 szkół cerkiewnych: w Czarnej Cerkiewnej, Czarnej Średniej, Korycinie, Kozłowie, Siemionach i Spieszynie. Z końcem XIX w. rozebrano drewnianą cerkiew, będącą już w bardzo złym stanie. Na jej miejscu wzniesiono w latach 1900–1901 okazałą murowaną świątynię, służącą parafii do dnia dzisiejszego. Nową cerkiew konsekrowano 10 grudnia 1901.

Na początku XX w. parafia należała do dekanatu drohiczyńskiego w eparchii grodzieńsko-brzeskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Wierni, w liczbie około 1150, zamieszkiwali wsie: Czarną Cerkiewną, Czarną Średnią, Koryciny, Kozłowo, Małyszczyn, Mierzynówkę, Siemiony i Spieszyn. W 1913, wskutek trudnej sytuacji materialnej, niektórzy parafianie wyjechali w głąb Rosji oraz do USA.

W 1915, wskutek działań wojennych znaczna część ludności udała się na bieżeństwo; powroty miały miejsce w latach 1918–1920. W niepodległej Polsce parafia w Czarnej Cerkiewnej otrzymała statut etatowej, ale dołączono do niej dotychczasowe parafie w Andryjankach, Brańsku, Ciechanowcu, Grodzisku i Żurobicach (do powstałej w ten sposób parafii należało ponad 2600 wiernych). Parafia weszła w skład dekanatu bielskiego, a od 1924 dekanatu siemiatyckiego diecezji grodzieńskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W 1951 parafia (wraz z całym dekanatem siemiatyckim) weszła w skład diecezji warszawsko-bielskiej. Parafie w Ciechanowcu i Grodzisku odzyskały samodzielność, natomiast wspólnoty w Andryjankach, Brańsku i Żurobicach weszły w skład innych parafii.

W latach 1990–1991 zbudowano nową plebanię. W 1995 wymieniono cerkiewne kopuły. W 1996 gruntownie odremontowano wnętrze cerkwi (wymieniono stolarkę, instalację elektryczną i tynki). W 2011 odnowiono elewację świątyni oraz wymieniono pokrycie dachu.

Parafia liczy ponad 300 osób zamieszkujących wsie: Czarna Cerkiewna, Czarna Średnia, Dołubowo, Dziadkowice, Koryciny, Kozłowo, Małyszczyn, Siemiony i Spieszyn.

Wykaz proboszczówEdytuj

  • 1918–? – ks. Piotr Kuźmiuk
  • 1960–1983 – ks. Eugeniusz Nielipiński
  • od 1984 – ks. Mikołaj Owsieniuk

BibliografiaEdytuj

  • Kalendarz Prawosławny 2013, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, ss.161–165, 212
  • Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX–XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012