Pjetër Arbnori

Pjetër Arbnori, właśc. Pjetër Filip Toma (ur. 18 stycznia 1935 w Durrësie, zm. 8 lipca 2006 w Neapolu[1]) – albański polityk i więzień sumienia.

Pjetër Arbnori
ilustracja
Data i miejsce urodzenia

18 stycznia 1935
Durrës

Data i miejsce śmierci

8 lipca 2006
Neapol

Przewodniczący parlamentu Albanii
Okres

od 6 kwietnia 1992
do 24 lipca 1997

Przynależność polityczna

Demokratyczna Partia Albanii

Poprzednik

Kastriot Islami

Następca

Skënder Gjinushi

podpis
Odznaczenia
Order Matki Teresy
Order Nderi i Kombit

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny katolickiej. Był synem oficera żandarmerii albańskiej Filipa Tomy, zamordowanego w 1942 przez partyzantów komunistycznych oraz Gjystiny. Po ukończeniu szkoły średniej podjął pracę nauczyciela w małej wiejskiej szkółce, ale został powołany do wojska i z powodu „złego pochodzenia” nie mógł już wrócić do pracy w szkole. Po zakończeniu służby wojskowej przyjechał do Durrësu i zaczął pracować jako robotnik rolny. Używając sfałszowanych dokumentów na nazwisko Pjeter Arbnori dostał się na studia na Uniwersytecie Tirańskim, które zakończył po trzech latach[2]. Aresztowany przez Sigurimi w 1961, kiedy podjął próbę stworzenia nielegalnej organizacji socjaldemokratycznej. W sierpniu 1962 sąd skazał go na karę śmierci, ale egzekucję wstrzymano i zamieniono ją na karę 25 lat więzienia[2]. Większość kary odbywał w więzieniu w Burrelu. Wyszedł na wolność w sierpniu 1989, po odsiedzeniu 28 lat[3]. 14 stycznia 1990 wziął udział w demonstracjach w Szkodrze, w czasie których obalono pomnik Stalina[2]. W 1991 wstąpił do Demokratycznej Partii Albanii i współtworzył struktury tej partii w Szkodrze[1]. Po wyborach 1992 został przewodniczącym parlamentu albańskiego. W parlamencie zasiadał do 2001.

W 1993 został oskarżony przez byłego funkcjonariusza tajnej policji, Luana Pobratiego, że był współpracownikiem Sigurimi i zarejestrowano go pod pseudonimem Koromanja, ale zarzuty te nie znalazły potwierdzenia w dokumentach. W sierpniu 1997 jego protest głodowy trwający trzy tygodnie doprowadził do uchwalenia tzw. poprawki Arbnoriego, gwarantującej opozycji dostęp do mediów publicznych. Zmarł na chorobę wieńcową.

Oprócz wspomnień i powieści miał na swoim koncie tłumaczenia z języka francuskiego[1].

Pośmiertnie został odznaczony orderem Matki Teresy, a w 2011 orderem Nderi i Kombit (Honor Narodu)[3]. Otrzymał także tytuł Męczennika za Demokrację[3]. W 2007 jego imieniem nazwano nagrodę przyznawaną przez Narodowe Centrum Kultury za wybitne osiągnięcia literackie. W lipcu 2018 przy budynku parlamentu albańskiego odsłonięto popiersie Arbnoriego[4]. Jego imię nosi jedna z ulic w północnej części Tirany, a także ulice w Szkodrze i w Kamzie.

Był żonaty, miał dwoje dzieci.

DziełaEdytuj

  • 1992: Nga jeta në burgjet komuniste (Życie w komunistycznych więzieniach)
  • 1993: Kur dynden vikingët (Kiedy nadchodzą Wikingowie, opowiadania)
  • 1993: Mugujt e mesjetës (Mroki średniowiecza, powieść)
  • 1994: Bukuroshja me hijen (Piękność w cieniu, opowiadania)
  • 1995: E bardha dhe e zeza (Białe i czarne, powieść)
  • 1996: E panjohura. Vdekja e Gëbelsit
  • 1997: Vorbulla (powieść)

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Më 18 janar 1935 lindi Pjetër Arbnori, Mandela i Ballkanit = 2022-05-14, voal.ch, 18 stycznia 2017 (alb.).
  2. a b c Pjetër Arbnori = 2022-08-02, kujto.al (alb.).
  3. a b c Zenepe Dibra: Fjalor enciklopedik i hapesires shkodrane, vol. 1. Lezhe: Gjergj Fishta, 2015, s. 42. (alb.).
  4. Pjetër Arbnori “kthehet” në Parlament, Mustafaj: Do ishte kundërshtar i Ruçit, por.. = 2018-11-27, mapo.al, 19 lipca 2018 (alb.).

BibliografiaEdytuj

  • Elez Biberaj: Shqiperia ne tranzicion. Rruga e veshtrise drejt Demokracise. Tirana: 2001. (alb.).
  • Tadeusz Czekalski: Albania. Warszawa: 2003. ISBN 83-88542-45-1.
  • Robert Elsie: Historical Dictionary of Albania. Plymouth: Scarecrow Press, Inc., 2010, s. 19–20, seria: Historical Dictionaries of Europe, No. 75. ISBN 978-0-8108-6188-6. (ang.).
  • Biogram polityka