Otwórz menu główne
Produkcja podpłomyków podczas Festiwalu Słowian i Wikingów w Wolinie
Wypiek podpłomyków

Podpłomyk – najstarsza forma chleba[1], rodzaj prymitywnego pieczywa w postaci małego placka przygotowanego z mąki i wody bez użycia drożdży oraz pieczonego na żarze[2][3][4].

NazwaEdytuj

Nazwa podpłomyk pochodzi z języka staropolskiego i składa się z przedrostka pod oraz rdzenia płomyk - zdrobnienie od płomień. Słownik staropolski podaje, że jest to płaski placek pieczony zwykle na żarze odnotowując również pierwsze użycia tego wyrażenia jakie zachowały się w łacińskich źródłach spisanych w połowie XV wieku: "panis subcinericius ad flammam coctus : Ecce ad caput suum subcinericius panis, pothplomyk, et vas aque" oraz "Iussit (sc. Abraham) Saray, vxori sue, ut faceret panes subcinericios pothplomiky" (1453). W średniowiecznych rękopisach zachował się także pierwszy krótki przepis na podpłomyki z 1471 roku: "Wesmy trzi myarky moky a zamyesszy, a vczyn potplomik chleba (subcinericios panes)" czyli "Weź trzy miarki mąki, a zamieszawszy uczyń podpłomyk chleba"[5].

Encyklopedia staropolska spisana przez Zygmunta Glogera podaje dwie inne nazwy: wychopień, wychopieniek[3]. Z kolei Encyklopedia staropolska Aleksandra Brücknera wymienia podpłomyk w haśle chleb wśród historycznych, dawnych rodzajów pieczywa: (...) podpłomyki, pieczone w popiele placki (bez drożdzy)[4].

HistoriaEdytuj

Podpłomyki przygotowywali dawni Słowianie, którzy jedli je jako dodatek do wszystkich potraw, tak, jak obecnie używa się chleba[1][2]. Powszechność tego zwyczaju utrzymała się do czasów średniowiecza, kiedy to świeży chleb nie był dostępny codziennie. Pieczono go raz na dłuższy czas i był to przeważnie chleb razowy sporządzany na zakwasie chlebowym. Rozpowszechniony obecnie chleb biały przygotowywany z oczyszczonej, białej mąki oraz pieczony w piecu chlebowym był wyrobem luksusowym, dostępnym codziennie tylko dla zamożnej części społeczeństwa. Dla mniej zamożnej ludności stanowił on pokarm spożywany odświętnie w postaci kołaczy przygotowywanych na święta obrzędowe. W menu ludności zamieszkałej na terenie ziem obecnej Polski w okresie średniowiecza to proste do przygotowania podpłomyki stanowiły podstawową, codziennie dostępną formę pieczywa[6].

Sposób przygotowaniaEdytuj

Sposób przygotowania nie zmienił się od tysięcy lat. Podstawowym składnikiem podpłomyków jest mąka, głównie pszenna, która ze względu na największą elastyczność przygotowanego z niej ciasta umożliwia formowanie dużych placków. Do mieszanki, z której przygotowuje się podpłomyki, dodaje się również sól, wodę oraz w zależności od preferencji zioła lub przyprawy; najczęściej jest to czarnuszka i kminek[7]. Czasami do wody dolewa się mleko lub zakwas. Składniki miesza się razem, robiąc z nich elastyczne ciasto. Na końcu tego procesu z ciasta formuje się wałkiem owalne placki oraz umieszcza je na rozgrzanej, suchej (bez użycia tłuszczu) patelni prażąc z dwóch stron[1][2].

Historyczną metodą wypieku był wypiek na żarze, mocno rozgrzanych w ognisku kamieniach, a później na blasze umieszczonej nad ogniem. Niektóre źródła w nawiązaniu do nazwy podpłomyk, a więc pod płomykiem sugerują, że archaiczna forma przygotowania podpłomyków polegała na pieczeniu ich pod płomieniem tak jak czasami piecze się w popiele ogniska ziemniaki[4].

ObecnieEdytuj

Również obecnie podpłomyki są pieczone jako substytut chleba. Czasami dodaje się do nich również sodę, a potrawę z jej użyciem nazywa sodziakami[1]. Pieczywo podawane jest z miodem, konfiturami, mlekiem lub zsiadłym mlekiem.

Podpłomykiem w niektórych regionach Polski (np. na południowym wschodzie) nazywano próbny wypiek dla sprawdzenia temperatury w piecu chlebowym. Był to płaski placek o średnicy około 30 cm, zrobiony z tego samego ciasta co chleb. Po nagrzaniu pieca był pierwszym wypiekiem. Jeśli po upływie określonego czasu był wypieczony, znaczyło to, że można wkładać właściwy chleb. Jeśli był niedopieczony, należało dodatkowo dogrzać piec.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Lis 2009 ↓, s. 176-177.
  2. a b c Lis 2014 ↓, s. 160.
  3. a b Gloger 1903 ↓, s. 468.
  4. a b c Brückner t. II 1990 ↓, s. 160.
  5. Stanisław Urbańczyk 1970 ↓.
  6. Dowiat 1985 ↓, s. 49-50.
  7. Lis 2009 ↓, s. 177.

BibliografiaEdytuj