Otwórz menu główne

Polskarob

przedsiębiorstwo armatorskie
Robur III ok. 1935

Polskarob (Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe SA w Gdyni) – przedsiębiorstwo armatorskie, spółka akcyjna istniejąca w latach 1927-1972.

Powstanie firmyEdytuj

Po podziale Śląska po I wojnie światowej na terenie Polski znalazło się 18 kopalni węgla kamiennego. Wcześniej dostarczały one węgiel głównie na rynek niemiecki. W wyniku reformy walutowej w 1924 i polsko-niemieckiej wojny celnej w 1925 utraciły one rynek zbytu. Rozpoczęto sprzedaż węgla do Skandynawii. Początkowo zajmowało się tym Towarzystwo Żegluga Wisła-Bałtyk lecz zostało ono zlikwidowane w 1928 na skutek problemów finansowych.

Jednocześnie władze polskie, chcąc wspomóc rozwój portu w Gdyni i polskiej floty zaproponowało ulgi podatkowe dla firm inwestujących w port i statki.

Związek Kopalń Górnośląskich Robur podpisał umowę ze Skarbem Państwa 9 maja 1927. Na mocy tej umowy dzierżawił na 35 lat plac i nabrzeże w Gdyni, będąc zwolnionym z podatku obrotowego oraz na pięć lat podatku dochodowego. W zamian firma miała w ciągu dwóch lat uruchomić flotę o łącznej nośności nie mniejszej niż 15 tysięcy ton.

Do obsługi eksportu i transportu węgla założono w listopadzie 1927 „Polskarob”-Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe SA w Gdyni. Faktycznym właścicielem firmy była berlińska firma „Effco”, należąca do Emmanuela Friedländera. Dyrektorem naczelnym został Alfred Falter. Alfred Falter wykupywał udziały w Effco i około 1936 stał się faktycznym właścicielem zarówno Polskarobu jak i Robura.

Spółką kierował Napoleon Korzon.

StatkiEdytuj

Robur
Poprzednie nazwy

Ballogie, Kate Forster, Ragni

Następne nazwy

Rewa

Bandera   Polska
Port macierzysty Gdynia
Operator Polskarob
Dane podstawowe
Typ masowiec
Historia
Data wodowania 1879
Data wycofania ze służby 1934
Dane techniczne
Nośność (DWT) 1250
Liczba członków załogi 14
Długość linii wodnej 67,2 m
Szerokość (B) 9,0 m
Zanurzenie (D) 6,6 m
Pojemność Brutto 959, netto 577 RT
Napęd mechaniczny
Silnik 450 KM
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 7 w.

Pierwszą jednostką eksploatowaną przez Polskarob był dość stary (zbudowany w 1879) statek SS Robur, będący własnością szwedzkiej firmy, związanej z koncernem Robur.

Robur II
Poprzednie nazwy

Corbrook

Bandera   Polska
Port macierzysty Gdynia
Dane podstawowe
Typ masowiec
Historia
Stocznia Sunderland
Data wodowania 1909
Data zatonięcia 18 listopada 1928
Dane techniczne
Nośność (DWT) 2050
Liczba członków załogi 19
Długość linii wodnej 71,6 m
Szerokość (B) 11,0 m
Zanurzenie (D) 5,0 m
Pojemność brutto 1371, netto 798 RT
Napęd mechaniczny
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 8 w.

Ta sama szwedzka firma zakupiła drugi statek, na którym podniesiono polską banderę 7 października 1927. Został odkupiony przez Polskarob wiosną 1928 i nazwany SS Robur II. Następnie od szwedzkiej firmy odkupiono SS Robur, jednak jego eksploatacja była zbyt kosztowna i w 1930 został odsprzedany.

W sierpniu 1928 zakupiono SS Robur III.

Robur III
Poprzednie nazwy

Akenside

Następne nazwy

Kmicic, Chopin

Bandera   Polska
Dane podstawowe
Typ masowiec
Historia
Stocznia Sunderland
Data wodowania 1923
Dane techniczne
Nośność (DWT) 2805
Liczba członków załogi 20
Długość całkowita (L) 84,1 m
Szerokość (B) 11,9 m
Zanurzenie (D) 5,4 m
Pojemność brutto 1894, netto 1138 RT
Napęd mechaniczny
Silnik 1060 KM
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 9 w.

SS Robur IV i SS Robur V zostały zamówione w stoczni w Göteborgu. Odebrano je w lipcu i sierpniu 1930.

Robur IV
Następne nazwy

Częstochowa

Bandera   Polska
Dane podstawowe
Typ masowiec
Historia
Stocznia Lindholmen-Motala, Göteborg
Data wodowania 1930
Data zatonięcia 20 sierpnia 1941
Dane techniczne
Nośność (DWT) 2960
Liczba członków załogi 22
Długość linii wodnej 78,4 m
Szerokość (B) 12,5 m
Zanurzenie (D) 5,4 m
Pojemność brutto 1971, netto 1081 RT
Napęd mechaniczny
Silnik 900 KM
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 10 w.
Robur V
Następne nazwy

Kordecki, Copernicus

Bandera   Polska
Port macierzysty Gdynia
Dane podstawowe
Typ masowiec
Historia
Stocznia Lindholmen-Motala, Göteborg
Data wodowania 1930
Dane techniczne
Nośność (DWT) 2962
Liczba członków załogi 22
Długość linii wodnej 78,5 m
Szerokość (B) 12,6 m
Zanurzenie (D) 5,4 m
Pojemność brutto 1974, netto 1073 RT
Napęd mechaniczny
Silnik 900 KM
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 10 w.

SS Robur VI spółka nabyła w 1929, aby zastąpić SS Robur II, który zatonął 27 listopada 1928 w Zatoce Botnickiej wskutek wejścia na skały, bez ofiar w ludziach.

Robur VI
Poprzednie nazwy

Pendennis

Następne nazwy

Zbaraż

Bandera   Polska
Dane podstawowe
Typ masowiec
Historia
Data wodowania 1922
Data zatonięcia 16 lipca 1940
Dane techniczne
Nośność (DWT) 3225
Liczba członków załogi 20
Długość linii wodnej 84,0 m
Szerokość (B) 12,3 m
Zanurzenie (D) 5,6 m
Pojemność brutto 2088, netto 1252 RT
Napęd mechaniczny
Silnik 1250 KM
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 9 w.

30 kwietnia 1938 w Burntisland w Szkocji zwodowano SS Robur VIII.

Robur VIII
Następne nazwy

Zagłoba

Bandera   Polska
Dane podstawowe
Typ masowiec
Historia
Stocznia Burntisland
Data wodowania 1938
Data zatonięcia 5 lutego 1943 (prawdopodobnie)
Dane techniczne
Nośność (DWT) 4265
Liczba członków załogi 26
Długość linii wodnej 104,6 m
Szerokość (B) 13,6 m
Zanurzenie (D) 6,2 m
Pojemność brutto 2864, netto 1611 RT
Napęd mechaniczny
Silnik 1200 KM
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 10 w.

BunkrowanieEdytuj

Oprócz wywozu węgla za granicę, Polskarob zajmował się też zaopatrywaniem w węgiel parowców. Od sierpnia 1928 firma, posiadając holowniki (Hala, Nida, Vega) oraz barki prowadziła bunkrowanie statków w porcie i na redzie. Od grudnia 1937 firma dysponowała nowoczesną jednostką SS Robur VII, przeznaczoną do zaopatrywania statków w węgiel. Mogła ona przeładowywać do 300 ton węgla na godzinę prosto do zasobni na bunkrowanym statku.

Robur VII
 
Model Robura VII
Następne nazwy

Richard, Smok

Bandera   Polska
Historia
Data wodowania 1937
Dane techniczne
Nośność (DWT) 1200
Liczba członków załogi 10
Długość linii wodnej 74,5 m
Szerokość (B) 12,8 m
Zanurzenie (D) 4,1 m
Pojemność brutto 895, netto 441 RT
Napęd mechaniczny
Silnik 750 KM
Liczba śrub napędowych 1
Prędkość maks. 6 w.

Wojna i czasy powojenneEdytuj

W czasie wojny firma funkcjonowała nadal, wszystkie jej statki - Robur III, Robur IV, Robur V, Robur VI i Robur VIII - znalazły się w Wielkiej Brytanii. Po pewnym czasie zaczęła funkcjonować pod nazwą "A. Falter Shipowner", a statkom zmieniono nazwy, przy czym nowe wybrano z Trylogii Sienkiewicza : Robur III nazwany został Kmicic, Robur IV - Częstochowa, Robur V - Kordecki, Robur VI - Zbaraż, a Robur VIII - Zagłoba. W czasie wojny trzy statki Alfreda Faltera zatonęły. SS Zbaraż został zbombardowany 15 lipca 1940 r. u wybrzeży Anglii, SS Częstochowa został storpedowany w nocy z 19/20 sierpnia 1941 r. przez niemiecki kuter torpedowy również u wybrzeży Anglii (oboma statkami dowodził w chwili ich zatonięcia kpt. Zygmunt Kinast). SS Zagłoba zaginął w lutym 1943 r. na Atlantyku w konwoju idącym ze Stanów Zjednoczonych wraz z całą załogą i kpt. Zbigniewem Deyczakowskim, z uwagi na śmierć 26 marynarzy była to największa strata Polskiej Marynarki Handlowej w czasie II wojny światowej. Pozostałe dwa statki przetrwały wojnę. Oba statki spółki po wojnie pozostały za granicą, zaś majątek w Polsce został znacjonalizowany. W sierpniu 1945 Sąd grodzki w Gdyni wydał wyrok przywracający firmie majątek, co zrealizowano w maju 1947, ale z braku floty działalność polegała jedynie na administrowaniu nieruchomościami i wyprzedaży. W 1966 spółkę postawiono w stan likwidacji i rozwiązano w sierpniu 1972[1].

Alfred Falter eksploatował ocalałe statki Kmicic (jako SS Chopin) oraz Kordecki (jako SS Copernicus) do roku 1949.

SS Robur VII, zatopiony u wejścia do portu gdyńskiego we wrześniu 1939, został wydobyty przez Niemców i przebudowany na statek ratowniczy. Po wojnie przekazany Wielkiej Brytanii a następnie ZSRR, wrócił do Polski w 1947 i jako statek ratowniczy (baza do wydobywania wraków) SS Smok służył w PRO do 1990.

PrzypisyEdytuj

  1. Waldemar Bałda: Alfred Falter. Polski król węgla i potentat żeglugi. Interia.pl, 2014-09-14. [dostęp 2018-03-23].

BibliografiaEdytuj

  • Bohdan Huras, Marek Twardowski. Węglowe floty Śląska. , s. 46-53, 2011-03. Okrętownictwo i Żegluga Spółka z o.o.. ISSN 1895-481203 (pol.).