Portret markizy Santa Cruz

obraz olejny Francisca Goi

Portret markizy Santa Cruz (hiszp. La marquesa de Santa Cruz) – obraz olejny z 1805 roku namalowany przez Francisca Goyę. Portret przedstawia hiszpańską arystokratkę Joaquinę Téllez-Girón y Pimentel[1]. Jest uważany za jeden z najbardziej zmysłowych portretów w dorobku malarza[2][3].

Portret markizy Santa Cruz
Grafika bez ustawionego tekstu alternatywnego: Portret markizy Santa Cruz
Autor Francisco Goya
Rok wykonania 1805
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 124,7 × 207,9 cm
Muzeum Prado

Spis treści

Joaquina Téllez-Girón y PimentelEdytuj

Joaquina Téllez-Girón y Alfonso-Pimentel, hrabina Osilo (1784–1851) była hiszpańską arystokratką. W 1801 poślubiła José Gabriela de Silva Bazána y Waldsteina, przyszłego X markiza Santa Cruz i pierwszego dyrektora Prado[4][5]. Była damą podziwianą ze względu na urodę, a także wzorowe oświeceniowe wychowanie właściwe dla arystokratki[6][5]. Była utalentowana muzycznie; do jej zainteresowań należała literatura, zwłaszcza liryka[3], pasjonowała się także korridą[4]. Jako dojrzała kobieta i dama Orderu Królowej Marii Ludwiki w latach 1834–1841 zajmowała dworskie stanowisko camarera mayor, damy najbliższej królowej, odpowiedzialnej za jej osobę i pokoje. Była także guwernantką dzieci Ferdynanda VII: Izabeli II i infantki Ludwiki Ferdynandy. Zmarła w Madrycie w 1851[5].

Okoliczności powstaniaEdytuj

Rodzice Joaquiny, księstwo Osuny Pedro i María Josefa Pimentel y Téllez-Girón, należeli do czołowych przedstawicieli hiszpańskiego oświecenia. Roztaczali mecenat nad naukowcami i artystami epoki, do których należał Francisco Goya[7]. W latach 1785–1817 Goya namalował dla nich około 30 dzieł – portrety patronów i ich dzieci, sceny religijne, a także serię obrazów gabinetowych, których tematem były czarownice i gusła[8]. Na rodzinnym portrecie Książę i księżna Osuny z dziećmi z 1788 czteroletnia Joaquina stoi w centrum kompozycji, otoczona ramieniem matki[6][9]. W 1805 Goya sportretował markizę jako młodą mężatkę, w wieku 21 lat[5].

Opis obrazuEdytuj

Portret utrzymany jest w stylu neoklasycznym[5]. Markiza leży na otomanie obitej czerwonym atłasem, swobodnie opierając się na prawym łokciu. Ma na sobie elegancką, białą suknię w stylu imperialnym, z wysokim stanem i głębokim dekoltem oraz jasnoróżowe pantofelki[2]. Jej głowę zdobi wieniec ze złotych liści dębu i żołędzi, według ówczesnej mody na ozdoby z owoców. Wieniec symbolizuje cnotę, stałość i siłę młodej damy[5] oraz podkreśla alegoryczny charakter przedstawienia portretowanej[2]. W prawej ręce trzyma białą chustkę, podczas gdy lewe ramię opiera na lirze, modnym instrumencie epoki[5]. Krzyż lauburu widoczny na lirze jest symbolem rodziny Santa Cruz[2]. Atrybuty muzyczne były często wykorzystywane w portretach kobiecych – Goya namalował siostrę Joaquiny, księżną Abrantes z partyturą[10].

Przedstawiona w ten sposób młoda kobieta przypomina grecką muzę. Trudno wskazać na konkretną z nich, lira jest atrybutem Terpsychory, muzy tańca, poezji i śpiewu chóralnego. Również Erato, muzę poezji miłosnej przedstawiano z lirą lub kitarą. Możliwe, że Goya chciał przedstawić markizę jako muzę uniwersalną, nawiązując do jej licznych talentów i zainteresowań[5]. Możliwe również, że sama portretowana chciała zostać uwieczniona jako bogini[9]. Zmysłowo spogląda na widza, wyrażając spokój, czułość, elegancję i inteligencję[2]. Nie wiadomo jednak dlaczego markiza wybrała tak odważny strój – biała suknia, przesadnie jak na normy epoki, przylega do ciała. Strój i poza przywołują frywolny portret Goi z tego samego okresu pt. Maja ubrana. Goya może także prowadzić dialog z obrazem swojego mistrza Velázqueza pt. Wenus z lustrem[3].

W lewym dolnym rogu znajduje się inskrypcja „D.a Joaquina Giron Marquesa de Santa Cruz / Por Goya 1805” (Doña Joaquina Giron markiza Santa Cruz / Goya 1805)[2].

ProweniencjaEdytuj

Obraz należał do kolekcji książąt Santa Cruz i ich spadkobierców. W latach 1941–1983 należał do kolekcji Félixa Fernándeza Valdésa. W 1983 został zakupiony od jego spadkobierców i nielegalnie wywieziony z Hiszpanii. W 1985 nowy właściciel, lord Winborne, próbował sprzedać go na aukcji. W 1986 zapadła decyzja sądu na rzecz państwa Hiszpanii, a aukcja została przerwana. W 1986 obraz został odkupiony przez państwo i włączony do zbiorów Muzeum Prado[5][2].

Przypisy

  1. Xavier Bray (ed.): Goya: Los Retratos. Turner Libros, 2015, s. 186-187. ISBN 978-84-1635-484-9.
  2. a b c d e f g Fundación Goya en Aragón: Joaquina Téllez-Girón y Alfonso Pimentel, marquesa de Santa Cruz (hiszp.). www.fundaciongoyaenaragon.es. [dostęp 2017-07-16].
  3. a b c ArteHistoria: Marquesa de Santa Cruz (hiszp.). www.artehistoria.com. [dostęp 2017-07-16].
  4. a b op.cit. Xavier Bray (ed.): Goya: Los Retratos. s. 239.
  5. a b c d e f g h i La marquesa de Santa Cruz (hiszp.). www.museodelprado.es. [dostęp 2017-07-14].
  6. a b Manuela Mena: Retrato de la Marquesa de Santa Cruz (hiszp.). almendron.com/artehistoria. [dostęp 2017-07-16].
  7. Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: WAB, 2006, s. 120-122. ISBN 83-7414-248-0. OCLC 569990350.
  8. op.cit. Xavier Bray (ed.): Goya: Los Retratos. s. 66-67.
  9. a b Natacha Seseña: Goya y las mujeres. Madrid: Taurus Santillana, 2004. ISBN 84-306-0507-X.
  10. Fundación Goya en Aragón: Manuela Girón y Pimentel, duquesa de Abrantes (hiszp.). www.fundaciongoyaenaragon.es. [dostęp 2017-07-09].