Rafał Grzondziel

polski franciszkanin, działacz polonijny

Rafał Jan Grzondziel, Father Ignatius (ur. 19 października 1912 w Panewnikach – zm. 22 grudnia 1998 w Kanadzie) – kapłan katolicki, franciszkanin, członek prowincji panewnickiej, wykładowca nauk politycznych, harcmistrz, działacz społeczny na rzecz Polonii kanadyjskiej.

Rafał Jan Grzondziel
Data i miejsce urodzenia 19 października 1912
Panewniki
Data śmierci 22 grudnia 1998
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja franciszkanie
Prezbiterat 1936
Rafał Jan Grzondziel
major major
Data urodzenia 19 października 1912
Data śmierci 22 grudnia 1998
Przebieg służby
Lata służby 1939-1845
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich
2 Korpus Polski
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
bitwa o Monte Cassino
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941) Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Gwiazda Afryki (Wielka Brytania) Medal Wojska (czterokrotnie) Kawaler Orderu Korony Włoch Valor Militare

ŻyciorysEdytuj

Absolwent (filozofia i teologia) Kolegium Św. Antoniego w rodzinnych Panewnikach (dziś Katowice) w 1936 r. W latach 1937-39 młodszy asystent na Katedrze Polskiej Literatury Uniwersytetu Poznańskiego. Kapelan Generalnego Szpitala Wojennego w Zbarażu. 17 września 1939 dostaje się do niewoli radzieckiej ale w 1940 ucieka na Śląsk, a później przez Węgry do Grecji, gdzie zostaje kapelanem Poselstwa RP w Atenach. Po przystąpieniu Włoch do wojny, w grudniu 1940 ewakuowany do Libanu, przydzielony do Kwatery Głównej WP na Wschodzie, a po upadku Francji w szeregach Brygady Karpackiej formowanej w Palestynie. W stopniu kapitana pełnił m.in. funkcje Szefa Duszpasterstwa i Kanclerza Kurii Polowej na Wschodzie (Military Field Curia w Bagdadzie). Brał udział we wszystkich działaniach bojowych 2 Korpusu w kampanii włoskiej, od Tarentu przez Monte Cassino po Bolonię[1].

Zasłużony działacz harcerski, m.in. organizator Rady ZHP na Wschodzie (Palestyna, 1940), I Konferencji Instruktorskiej w Como (Włochy) i Walnego Zjazdu Rady ZHP w Rzymie (1946). Po wojnie na własnej farmie w Kanadzie z pasją organizował pierwsze obozy i kolonie zuchowe[2].

Od 1946 roku ks. Grzondziel w randze majora przybywa do Anglii, gdzie bierze czynny udział w organizowaniu szkół dla byłych żołnierzy i parafii zgodnie z zasadami prawa brytyjskiego. Po podyplomowych studiach psychologii eksperymentalnej na Uniwersytecie Oksfordzkim (1946–48) uzupełnia wykształcenie w USA (1949–50) jako absolwent (MA) Wydziału Nauk Społeczno-Politycznych Western Reserve University w Cleveland (Ohio), jednocześnie obejmując parafię św. Antoniego w Cleveland. Podejmuje pracę jako wykładowca (1950–51), a następnie kierownik (1951–52) Wydziału Nauk Politycznych katolickiego Quincy College (Illinois).

Od 1952 na stałe mieszka w Kanadzie, gdzie w 1955 zdobywa bakalaureat z prawa kanonicznego na Uniwersytecie Ottawskim. W 1965 bierze udział w II Soborze Watykańskim, a od 1968 przechodzi do duchowieństwa diecezjalnego, m.in. w Sarni. Zostaje proboszczem Misji Polskiej św. Krzyża w Woodstock (Ontario). Buduje kościół, w którym kardynał Karol Wojtyła poświęcił specjalny krzyż (metaloplastyka M. Owczarskiego).

Ontaryjskie KaszubyEdytuj

 
Autostrada nr 60 w okolicach Barry’s Bay na ontaryjskich Kaszubach

Ks. Grzondziel uważany jest za odkrywcę regionu w prowincji Ontario, uznanego za kolebkę polskiego osadnictwa w Kanadzie. W latach 50., zauroczony okolicami miasteczka Barry’s Bay osiedlił się w miejscu, gdzie w 1858 przybyła pierwsza grupa (18 rodzin) imigrantów z Polski, wszyscy z Kaszub. W rok później w rejestrach odnotowano pierwszych 14 kaszubskich nazwisk z adnotacją o przynależności do narodowości polskiej. W 1953 ks. Grzondziel założył tam Ośrodek Młodzieżowy Rekreacji i Sportów „Kaszuby”, a wkrótce potem wybudował kaplicę i „Katedrę wśród Sosen”[2]. Powołał też Koło Hallerczyków w Barry’s Bay po przeprowadzeniu uznania ich praw weterańskich. Wprowadził elektryfikację i telefonizację okolicy oraz pocztę, której został pierwszym poczmistrzem. Dzięki jego wysiłkom w 1960 Urząd Nazw Geograficznych Kanady zatwierdził nazwę “Kaszuby”. Dzisiaj znajdują się tam polskie kościoły, szkoły, pomniki, obozy i stanice harcerskie oraz skansen, stanowiąc wyrazistą enklawę polskości w Kanadzie[3]. W rok po śmierci Rafała Grzondziela odsłonięto na Kaszubach obelisk poświęcony księdzu, który tak wiele dobrego uczynił dla tego regionu[4].

Odznaczenia i tytułyEdytuj

Order Virtuti Militari, Krzyż Walecznych, Krzyż Monte Cassino, Srebrny i Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami, Order Odrodzenia Polski, Gwiazda Afryki, Gwiazda Italii, Medal za Wojnę (czterokrotnie); włoskie ordery Corona d’Italia i Valor Militare (dwukrotnie). Honorowy Obywatel Miasta Bolonii, którego senat wybił specjalny medal z jego nazwiskiem[5]. Doktorat honoris causa Uniwersytetu Bolońskiego (1946).

PublikacjeEdytuj

  • Panie, pozostań z nami – modlitewnik Brygady Strzelców Karpackich (Jerozolima, 1940, 1941 i 4 dalsze wydania)
  • Kazania tobruckie – jako ks. J. Joniec (Jerozolima, 1944)
  • U źródeł Mocy (Jerozolima, 1944)
  • The Ozarks – praca naukowa (Cleveland, Ohio, 1950)
  • The Bankruptcy of the Soviet Ideology… – praca naukowa (Ottawa, 1953)
  • Liczne publikacje w czasopismach polskich i obcojęzycznych (po angielsku, francusku, niemiecku i włosku).

BibliografiaEdytuj

  • Kto jest kim w Polonii Kanadyjskiej 1993, wydanie II, KTO Publishing, Toronto, 1993, ​ISBN 0-9697068-0-4
  • O Kaszubach w Kanadzie – Józef Borzyszkowski, IK 2004.
  • Polonia kanadyjska – Anna Reczyńska, oprac. w słowniku Polacy w Kanadzie, Biogram Publishing, Mississauga, 2006, ​ISBN 0-9738143-0-6
  • Bogusław Szwedo, Zawsze w pierwszej linii. Kapłani odznaczeni Orderem Virtuti Militari 1914-1921 i 1939-1945 Wydawnictwo Rytm, 2004. ​ISBN 83-7399-027-5

PrzypisyEdytuj